Ćirić: Zabrinjava odsustvo reakcije Uneska, crkva u Rakitnici kod Podujeva iz 14. veka

Istoričarka umetnosti Jasmina Ćirić istakla je da je crkva Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici kod Podujeva, koju samozvani arhiepiskop Nikola Džufka godinama pokušava da prisvoji, objekat iz druge polovine 14. veka koji se najneposrednije vezuje za vreme kneza Lazara, te da zabrinjava odsustvo reakcije od strane Uneska na pokušaje prisvajanja srpske kulturne baštine na Kosovu, prenosi RTS.

Crkva Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici, prema rečima Ćirić, nedvosmisleno potiče iz 14. veka.

„O tome svedoče materijalni ostaci na licu mesta - od temelja pa sve do sredine hrama. U pitanju je objekat iz druge polovine 14. veka koji se najneposrednije vezuje za vreme Svetog kneza Lazara, o čemu svedoče ostaci. Pre svega oblik moravske rozete na fasadi“, objašnjava istoričarka umetnosti.

Dodaje da je hram obnavljan u 16. i 17. veku, dok se sredinom 19. veka gube tragovi koji bi se vezivali za veće prisustvo srpskog stanovništva na tom prostoru.

„Ali ono što svakako možemo da potvrdimo na osnovu materijalnih ostataka i samog izgleda hrama jeste da je u pitanju jednobrodni hram koji se vezuje za bočne tokove arhitekture iz vremena kneza Lazara, što potvrđuje i sama toponimija mesta“, ističe ona.

Toponimi i tradicija kao dokaz

Čak su i lokalni Albanci, prema svedočenjima novinara i književnika Živojina Rakočevića, pre sukoba 1999. godine ovaj hram nazivali „Lazareva crkva“, verujući u predanje da je tu prenoćilo telo kneza Lazara nakon Kosovskog boja.

„Većina toponima kada pogledamo kartu prostora Kosova i Metohije  apsolutno su srpskog porekla. Bilo da govorimo o Rakitnici, Bistrici, Dečanima, Podujevu ili Peći. Oni su u međuvremenu albanizovani i prilagođeni njihovom području. Svi toponimi vezuju se za srpsko srednjovekovno nasleđe i kulturu koja se može pratiti još od vremena Simeona Nemanje“, kaže Ćirić.

Istorijski falsifikat bez reakcija međunarodne zajednice

Nikolu Džufku ne priznaje nijedna kanonska crkva, pa ni matična Albanska pravoslavna crkva. U poslednjem intervjuu za kosovski medij izneo je tvrdnje da je dobio sudski spor protiv SPC i dokazao albansko poreklo crkve u selu Rakitnica.

„Iz čitavog niza incidenata jasno je da je cilj uspostavljanje nove pravoslavne crkve, što je i sam naznačio u objavama. Prvo se prisvajaju materijalni tragovi - ako imate simulakrum u vidu države, onda stvarate i simulakrum u vidu kulturnog nasleđa, a nakon toga sledi uspostavljanje nove crkve koja nema nikakve veze sa kanonskim poretkom SPC“, upozorava istoričarka umetnosti.

Podseća da je Rezolucija 1244 UN jasna i da je Srpska pravoslavna crkva jedini legitimni vlasnik verske i duhovne baštine na Kosovu.

Iako izostaju reakcije institucija u Prištini, posebnu zabrinutost, kaže, izaziva ćutanje međunarodnih organizacija.

„Zabrinjava odsustvo reakcije od strane Uneskoa. Imamo građevine koje su direktno upisane na listu svetske baštine kao objekti od značaja za celokupno čovečanstvo kao što su Dečani, Gračanica, Pećka patrijaršija. Svedoci smo kontinuiranih pokušaja albanizacije i kosovarizacije tih objekata, pa čak i kroz organizovane školske ekskurzije na kojima se plasiraju lažni narativi i identiteti", navodi istoričarka umetnosti.

Na pitanje kako zaštititi manje crkve poput ove u Podujevu, koje nemaju fizičku ni institucionalnu zaštitu, a kojih je na stotine na prostoru Kosova, odgovara da je ključ u dokumentovanju i svesti o njihovom poreklu.

„Te manje crkve su metosi većih manastirskih celina. Podujevo je na neki način amblematsko mesto za zloupotrebu kulturnog nasleđa još od 1999. i martovskog pogroma 2004. godine. Manje poznate crkve se lakše zloupotrebljavaju kako bi se pred međunarodnom zajednicom dokazivao lažni identitet. Ipak, činjenica da su ti objekti metosi, što i sam naziv Metohija potvrđuje. To jasno dokazuje kanonsku ingerenciju SPC“, zaključuje istoričarka umetnosti.

Navodi da je zaštita s jedne strane vezana za prisustvo SPC, a s druge je zaštita materijalnih ostataka vezana za delovanje Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, u sadejstvu sa međunarodnom zajednicom i organizacijom Unesko. Dodaje da je rad stručnjaka Republičkog zavoda na terenu otežan, iako presudan za očuvanje srpske baštine.