Vladika Maksim: Poziv na razgovore bez pristrasnosti

Prošle nedelje objavljeno je elekstronsko izdanje monogafije "Hrišćansko nasleđe Kosova i Metohije", kao odgovor izdavača na proteste zvanične Prištine na njeno pojavljivanje u kadru snimka sa nedavnog susreta predsednika Srbije Aleksandra Vučića i komesara EU za proširenje Olivera Varheljija, piše Danas.

Monografija je u štampanom obliku i na engleskom jeziku 2014. godine objavila izdavačka kuća Eparhije zapadno-američke "Sebastijan pres", a prema rečima srspkih diplomata ova knjiga je 2015. doprinela sprečavanju članstva "samoproglašene kosovske države" u Unesku.

Zvanični razglog protesta kosovskih zvaničnika na samom startu obnove briselskog dijaloga između Beograda i Prištine bio je naziv "Metohija" u naslovu monografje. Šef kosovske diplomatije Meljiza Haradinaj Stubla uputila je notu Evropskoj komisiji tvrdeći da je reč o "promociji etničke mržnje sa uvredljivim sadržajem i neprihvatljivim nazivom za Kosovo". Naglašavajući da je "namerno izlaganje šovinističkih knjiga više od diplomatskog skandala, provokacije i pristrasnosti", ona je ocenila da je monografija o hrišćanskom nasleđu KiM "derivat projekcije etničkih čišćenja i teritorijalne pretenzije, uništavaju suverenu i nezavisnu zemlju".

Episkop zapadnoamerički Maksim (Vasiljević), glavni urednik monografije, odbija takve optužbe i objašnjava da "ova knjiga poziva obe strane i srpsku i albansku da svoje razlike sagledaju u svetlosti istorije i budućnosti".

"Kako je svojevremeno istakao Andre Marlo: 'Umetnost i kultura, kad su najdragoceniji posed, nikada nisu samo prošlost'. Kao zbirka svedočenja ova monografija ima skromnu ambiciju, a njeni urednici i izdavači nadu da će današnji narodi na KiM imati snagu da iznova započnu svoje razgovore, naglašvajući sve ono što je konstruktivno – one oblasti u kojima je nekada kakva takva srpsko-albanska simbioza postojala. Problemi su iskrsli tek krajem 17. veka sa inteziviranom islamizacijom albanskog stanovišta novodošlih Albanaca. Ključ je u tome da na osnovu objektivnog uvida započnemo naše razgovore bez pristrasnosti", kaže vladika Maksim.

On je povodom "problema Metohija" izjavio da monografija "Hrišćansko nasleđe Kosova i Metohije" nema niti može imati "karakter likovanja nad bilo kim, već pokazuje da taj izazov pomirenja legitimnog srpskog suvereniteta sa željom kosovskih Albanca za samoupravom nije nepremostiva prepreka", prenosi Serbika Amerikana, informativno-dokumentacioni centar za srpska akademsko-naučna, bogoslovsko-crkvena i kulgurno-umetnička dostignuća u Severnoj Americi.

"Namera priređivača monografije nije da se lamentira nad nesrećom koja je zadesila srpski narod i njegove svetinje na KiM, niti da likuje nad izuzetno raskošnom baštinom nego da se istoriskoj nepravdi pogleda direktno u oči, kako se ona ne bi ponovila. Zavetna srpska zemlja postala je i danas, kao i mnogo puta u istoriji, poprište jednog, nažalost, nedovršenog sukoba, koji svetski moćnici ne rešavaju pravdom i slobodom nego pre okupacijom sa poraznim posledicama, koje pokazuju i na kraće i na duže staze, pre svega po pravoslavne Srbe, njihovu kulturnu i duhovnu baštinu, što se odražava i na nacionalne i državne interese Srbije i srskog naroda. KiM nije samo kolekva  srpske države i kulture, nego je to i oblast koja zauzima 15 odsto teritorije Srbije, demokratske države koja pravo na teritorijalni integritet polaže isto kao i bilo koja druga država članica UN. Mi osećamo kako Bog još nije izrekao poslednju reč i sud na KiM", rekao je vladika Maksim.

Monografija "Hrićansko nasleđe Kosova i Metohije: Istorjsko i duhovno središte srpskog naroda" na 1.008 stranica, ilustrovana sa više od 900 reprodukcija u boji svih važnijih istorijskih ličnosti, gradova, manastira, crkava, fresaka, ikona i umetničkih dela vrhunske vrednosti, predstavlja enciklopedijsko svedočanstvo o nastojanju SPC da stvori duhovnu i materijalnu kulturu, očuva svoje vekovne spomenike i sačuva hrišćansko nasleđe na prostoru KiM.

Pored vladike Maksima na monografiji je radio uređivački tim predvođen pokojnim ambasadorom Dušanom T. Batakovićem, nekadašnjim direktorom Balkanološkog instituta SANU. U njemu su bili i epsikop umirovljeni bivši zahumsko-hercegovački Atanasije (Jevtić), profesor Bogoljub Šijaković i Predrag Puzović, kao i Gordana Kelić.

"Ova monumentalna knjiga do sad je najpotpuniji pogled istorije, umetnosti, književnosti i kulture Srba na KiM. Prvobitno zamišljena kao skraćena engleska verzija Zadužbina Kosova iz 1987. ova knjiga prerasla je u novo i originalno delo, usuđujem se da kažem bez presedana u literaturi o srpskoj baštini na bilo kojem svetskom jeziku. Iz starih 'Zadužbina Kosova' preuzeto je nekoliko manjih tekstova, skraćeni izbor iz istorijskih dokumenata, pregled spomenika iz pera pokojnog Milana Ivanovića i dragoceni predgovor patrijarha Pavla. Većina novih tekstova domaćih autora, od poezidje do književnih, memoarskih, putopisnih i istorijskih eseja po prvi put prevedena na enegleski jezik i složena u celinu koja odgovara anglosaksonskoj naučnoj, kulturnoj i političkoj javnosti", izjavio je za Danas ambsador Dušan T. Bataković po objavljivanju monografije.

Prema njegovim rečima, uporedo sa tekstovima domaćih autora u monografiju su ušli i odabrani relevantni eseji i članci stranih autora o KiM i njegovom nesagledivo bogatom nasleđu. Sadržaj monografije upotpunjen je popisom i podacima o porušenim srpskim crkvama i manastririma na KiM pod protektoratom UN. Primerci ove knjige poklonjeni su bibliotekama svih važnijih državnih institucija na Zapadu.

Na 60. Međunarodnom sajmu knjiga u Beogradu iste godine ova monografija je dobila tada ustanovljenu Nagradu za izdavački poduhvat iz dijaspore, jer kako se spekulisalo u izdavačkim krugovima, iz političkih razloga i nekih ličnih međusobica, nije mogla da "prođe" kao izdavački poduhvat godine. Vučićev prethodnik Tomislav Nikolić, kao predsednik Srbije, rado je poklanjao ovu monografiju – dobile su je  mnoge javne ličnosti od pape Franje do peruanskog nobelovca Marija Vargasa Ljose. Eparhija raško-prizrenska kasnije je, uz finansijsku podršku Vlade Srbije i Kancelarije za KiM, objavila na srpskom jeziku knjigu "Zadužbine Kosova i Metohije, istorijsko, duhovno i kulturno nasleđe srpskog naroda", koja sadržajno prati monografiju na engleskom "Hrišćansko nasleđe Kosova i Metohije".