Stanić: Srbija u zemljama Pokreta nesvrstanih vidi nova tržišta za svoje proizvode

Povodom 65 godina od prve konferencije Pokreta nesvrstanih, Bojan Stanić iz Privredne komore Srbije i ambasadorka Ministarstva spoljnih poslova Ljiljana Nikšić ocenili su da raste istorijska uloga Beograda u kontekstu Globalnog juga, ističući da je ekonomska dinamika izraženija tamo gde se populacija brže uvećava, a da Srbija ima interes da plasira svoje proizvode u tom delu sveta.

O ekonomskim aspektima saradnje sa zemljama Pokreta nesvrstanih za RTS je govorio Bojan Stanić iz Privredne komore Srbije, koji je ocenio da se međunarodna tražnja sve više formira van Evrope i Zapada. Kako je naveo, ekonomska dinamika izraženija je u delovima sveta u kojima stanovništvo brže raste, pre svega u Africi, čiji je gotovo ceo kontinent član Pokreta nesvrstanih.

Istakao je da značajan deo tog prostora čine i Južna Azija i Latinska Amerika, dodajući da su zbog toga i evropske zemlje, kao i vodeće svetske privrede poput SAD i Kine, zainteresovane da se što bolje pozicioniraju na tim tržištima.

Prema njegovim rečima, Srbija, kao ekonomski lider Zapadnog Balkana, ima interes da pronađe partnere u podsaharskoj i Severnoj Africi, kao i širom Južne Azije, kako bi na ta tržišta plasirala svoje proizvode. Naglasio je da je taj prostor „praktično gladan svega: i hrane, sa druge strane, i građevinskog materijala, uređaja, mašina, i na kraju informacionih tehnologija“.

Govoreći o konkretnim tržištima, Stanić je rekao da su Srbiji geografski najbliži Severna Afrika i Jugozapadna Azija, gde su u poslednje vreme boravile brojne srpske delegacije radi uspostavljanja čvršćih bilateralnih odnosa.

Podsetio je da je Srbija potpisala sporazume o slobodnoj trgovini sa Egiptom i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, dok sa Kazahstanom ima razvijenu ekonomsku saradnju, pre svega u oblasti energetike, budući da se iz te zemlje danas uvozi najviše nafte. Dodao je da Srbija sarađuje i sa tržištima poput Indije i Alžira, odakle uvozi značajne količine sirovina važnih za domaću privredu.

Kao prednost Srbije u odnosima sa zemljama Pokreta nesvrstanih, Stanić je naveo činjenicu da te zemlje, ujedinjene oko ekonomskih, ali i određenih političkih interesa koji nisu uvek u skladu sa interesima vodećih svetskih sila, u Srbiji vide zemlju koja je „i dalje najnesvrstanija na prostoru Jugoistočne Evrope“. Ocenio je da upravo to Srbiji donosi određeno poštovanje i otvara prostor za intenzivniju ekonomsku saradnju.

Stanić je ukazao i na to da danas, slično kao početkom 20. veka, postoji svojevrsna „trka za Afrikom“, ali je naglasio da privrednu saradnju pre svega ograničava politika, budući da ekonomija mora da se prilagođava političkim okolnostima, ne samo u Evropi već i širom sveta.

Prema njegovim rečima, članice Pokreta nesvrstanih često imaju sukobljene političke interese, ali se dodiruju upravo u oblasti ekonomske saradnje, nastojeći da se izbore za slobodne uslove poslovanja i izbegnu uvlačenje u carinske ratove i protekcionističke mere.

Kao prednosti Srbije, pored pomenutog regionalnog autoriteta i nastojanja da ostane neutralna, Stanić je naveo industrijski potencijal, znanje i napredak u digitalizaciji i veštačkoj inteligenciji u poređenju sa zemljama regiona. Podsetio je i na nedavno otvorenu fabriku humanoidnih robota u industrijskoj zoni kod Šapca.

Istovremeno, upozorio je da veći deo sveta Srbiji ostaje teško dostupan kada je reč o konkurentnosti domaće privrede, pre svega zbog udaljenosti i promenljivih logističkih troškova. Ipak, ocenio je da je kroz formiranje lanaca snabdevanja, u čemu Srbija može biti lider uz uključivanje zemalja regiona, moguće doći i do udaljenijih tržišta.

O političkoj dimenziji skupa govorila je ambasadorka iz Ministarstva spoljnih poslova Ljiljana Nikšić, koja je istakla da su i danas aktuelni osnovni postulati sa osnivačke konferencije Pokreta nesvrstanih iz 1961. godine. Ocenila je da je sadašnji podeljeni svet veliki izazov, sličan podeli sveta u doba Hladnog rata, te da su ključni principi i danas suverenitet i teritorijalni integritet, dosledno sprovođenje Povelje Ujedinjenih nacija i aktivna miroljubiva koegzistencija, odnosno partnerski odnos na ravnopravnim osnovama.

Nikšićeva je posebno istakla da Vlada Republike Srbije već decenijama sprovodi program „Svet u Srbiji“, kroz koji je trenutno stipendirano između 600 i 700 mladih ljudi. Program se realizuje preko Ministarstva spoljnih poslova i Ministarstva prosvete.

Navela je da je lično imala priliku da upozna neke od bivših stipendista koji danas zauzimaju visoke pozicije u zemljama Pokreta nesvrstanih, među kojima je i Stiven Hanington Džungo Čokve iz Kenije, osnivač mirovne nevladine organizacije „Jedinstveni forum za mir“ i sin prvog predsednika parlamenta Kenije.

Osvrćući se na paralelu između današnjice i šezdesetih godina prošlog veka, ocenila je da upravo Pokret nesvrstanih, koji je po svom osnovnom opredeljenju nastao iz borbe kolonizovanih zemalja za nezavisnost, teži ravnopravnosti i uvažavanju suvereniteta. Dodala je da u trenutku geopolitičkog preispitivanja i prekomponovanja snaga ovakav pokret dobija na značaju, a istovremeno raste i istorijska uloga koja pripada Srbiji i Beogradu.

Govoreći o činjenici da veliki broj zemalja globalnog Juga ne priznaje nezavisnost Kosova, Nikšić je podsetila da su se u vreme Jugoslavije „glave okretale“ u Ujedinjenim nacijama kada se čekalo kako će Beograd glasati o važnim svetskim pitanjima. Ocenila je da današnji potencijal od 120 zemalja članica Pokreta nesvrstanih, koje koordinišu svoje glasanje, predstavlja veliki politički kapital, iako unutar pokreta povremeno postoje suprotstavljeni stavovi među afričkim, azijskim i latinoameričkim zemljama.

Ocenila je da Beograd ima istorijski pijedestal kolevke „jednog novog sveta“ i slobodarske ideje, te da je čast biti danas, u diplomatiji, „na ramenima“ osnivača pokreta koji su, kako je rekla, „promišljali jedan lepši svet“.