Albanijan post: Novi model za osnivanje ZSO nije u suprotnosti sa Ustavom Kosova

Zajednica srpskih opština zakonska je obaveza Kosova iz Prvog briselskog sporazuma iz 2013. godine i stalni zahtev međunarodne zajednice, ali kako tvrdi premijer Aljbin Kurti ne može da bude osnovana na nacionalnoj osnovi, dok predsednica Vjosa Osmani tvrdi da ne može čak da bude ni kao nevladina organizacija, prenosi Albanijan post.

Taj medij iz Tirane tvrdi da je došao u posed ekskluzivnog dokumenta na devet stranica pod nazivom "Savetodavni koncept (savetodavna beleška)", koji su pripremili međunarodni pravni stručnjaci, gde je detaljno na koji bi način ZSO mogla da bude osnovana.

U dokumentu, u kome autori u jednom delu čak i ismevaju izgovore kosovskog premijera i predsednice, predložen je model prema kome  ZSO ne formira kosovska vlada, nego parlament.

Ideja je da se donese novi zakon, koji trenutno ne postoji na Kosovu, kroz koji bi opštine mogle da formiraju zajednice za saradnju i međuopštinsku koordinaciju.

Zakon bi važio za sve opštine podjednako, a ne samo za one sa srpskom većinom. Sve što bi bilo potrebno za osnivanje Zajednice bila bi volja opština da postanu njen deo.

Zakon bi iskoristile i opštine sa srpskom većinom za formiranje ZSO. Isto bi mogle da koriste i druge opštine, jer žele da budu uključene u Asocijaciju.

Predloženi zakon, na izvestan način, izmiče jednonacionalnosti formiranja zajednice, što je jedna od glavnih primedbi Ustavnog suda, jer se u principu ne utvrđuje za jednu nacionalnu pripadnost, već za sve opštine.

Razumljivo je da će opštine sa srpskom većinom koristiti etnički element za formiranje zajednice, ali nije slučaj da zakon nalaže taj kriterijum, piše Albanijan post.

U daljem tekstu taj medij objašnjava šta znači pojam„savetodavni koncept“.

Neretko je, na pitanje o ZSO, rekao da Kosovo već ima zajednicu i to je Asocijacija kosovskih opština.

Međunarodni stručnjaci izražavaju iznenađenje što premijerov pravni tim nikada nije reagovao na pravnu besmislicu koju to poređenje predstavlja.

„Pored zapažanja Ustavnog suda, kosovske vlasti su često isticale da pravni kapacitet Zajednice treba da bude identičan postojećoj, a to je Asocijacija kosovskih, koja je trenutno registrovana i posluje kao NVO. Pravni timovi koji savetuju kosovske vlasti treba da istaknu skraćenu pravnustrukturu Asocijacije kosovskih opština. Nažalost, ni Ustavni sud nije istakao tu krnju pravnu strukturu", navodi se u uvodu dokumenta.

Pravne mane sadašnje Asocijacije kosovskih opština

Vlasti Kosova, uključujući predsednika, tvrde da pravna konstrukcija postojeće Asocijacije kosovskih opština potiče iz Zakona o lokalnoj samoupravi.

Ovaj zakon u članu 31 navodi da „Opštine, radi zaštite i unapređenja zajedničkih interesa, formiraju i učestvuju u udruženjima koja funkcionišu, u skladu sa zakonom“.

Kosovske vlasti kažu da se „zakon” odnosi na Zakon o slobodi udruživanja u nevladine organizacije, pošto postojeća Asocijacije kosovskih opština postoji po odredbama i procedurama tog zakona.

Ali, objašnjavaju stručnjaci, kosovske vlasti, uključujući i Ustavni sud, zanemarile su činjenicu da Zakon o slobodi udruživanja u nevladine organizacije proizilazi iz člana 44. Ustava.

I zašto je ovo važno?

Jer član 44 (Sloboda udruživanja) se ne odnosi na opštine, već na pojedince.
 
„Moramo da podsetimo stranke da se član 44. Ustava odnosi na slobodu udruživanja kao jedno od prava i osnovne slobode zagarantovane Ustavom Kosova. To je osnovno pravo i sloboda koja se daje pojedincima i samo pojedincima. Tako da se to odražava i na zakon“, objašnjavaju stručnjaci.

Timi zakonom udruženja formiraju slobodni građani.

"U članu 16. Zakona o slobodi udruživanja u nevladine organizacije stoji da je 'Udruženje organizacija članstva, grupisana po slobodnoj volji lica sa zajedničkim interesom, radi ostvarivanja pravnih ciljeva u javnom interesu ili od zajedničkog interesa' i sledeća tačka precizira da 'Udruženje osnivaju tri (3) ili više lica'.", navodi se u tekstu.

Čak je i sadašnja Asocijacije kosovskih opština osnovana upravo tom pravnom linijom.

Prema zvaničnim podacima, postojeća Asocijacija Kosovskih Opština (Skraćenica AKK, Udruženje NVO, sa matičnim brojem 5101800-1) je organizacija koju nisu osnovale opštine, već tri pojedinca u svojstvu privatnih lica.

Kao osnivači se navode gospoda Faruk Spahija, Ljutfi Haziri i Salji Gaši.

"Kako organizacija koju su osnovala tri privatna lica može predstavljati kosovske opštine je pravna misterija", izražava iznenađenje u dokumentu stručnjaka do kojeg je došao Albanijan post.

Isti Zakon o slobodi udruživanja u nevladine organizacije, u članu 13. tačka 1. kaže da "NVO svoju delatnost obavlja nezavisno od javnih institucija", s druge strane, zakonska definicija opštine, široko prihvaćeno glasi: "Opština je politička podela države u okviru koje je osnovana opštinska korporacija da obezbedi opštu lokalnu upravu, fokusirana na određeno stanovništvo i koncentrisana u određenom području".

"Svaki pravni/politički stručnjak bi se iznenadio, jer pošto su opštine sastavni deo državnih institucija, kako organizacija koju oni osnivaju može biti nezavisna od države", pitaju se autori dokumenta.

Kako se navodi, kao sastavni deo opšte upravljačke strukture, opštine ne uživaju slobodu udruživanja koja je pojedincima data Ustavom.

"Bilo kakva ideja da opštine mogu da osnivaju nevladine organizacije, a zatim da budu predstavljene preko njih je pravna besmislica", ističi autori dokumenta.

Oni predlažu da „kosovske vlasti odmah ponište registraciju Asocijacije kosovskih opština, jer njeno postojanje, kao nevladine organizacije, predstavlja "flagrantno kršenje zakona i ismevanje osnovnih demokratskih principa upravljanja“.

Druga stranica "Savetodavne napomene" (Koncepcija organizacija koje osnivaju opštine)

Stručnjaci objašnjavaju da Ustavom Kosova opštine imaju pravo na međuopštinsku saradnju kroz član 124, tačka 4. Postoji čak i Zakon o međuopštinskoj saradnji (Zakon br. 04/L-010).

Ali, problem je – kako su objasnili – u tome što bi zakon trebalo da obuhvati pravo opština na udruživanje, kao što je naglašeno u poglavlju V (5) Zakona o lokalnoj samoupravi, što trenutno nije slučaj.

Međutim, pišu oni, Poglavlje V (Međuopštinska saradnja i unutar-opštinski aranžmani) Zakona o lokalnoj samoupravi iz 2008. postavlja osnovu za istraživanje tog prava.

Dakle, pošto prostor postoji, imaju i predlog kao rešenje.

"Za tako veliku potrebu za pravnom adekvatnošću, najbolji način je da se izradi novi zakon pod nazivom 'Zakon o međuopštinskoj saradnji i koordinaciji', koji takođe pokriva pravo opština na udruživanje, a efektivno ukida Zakon br. 04/L- 010", predlaže se.

Član 81. Ustava, navodi se u dokumentu, reguliše da bi takav zakon potpao pod zakon o vitalnom interesu koji zahteva pravilo dvostruke većine.

"Pravilo dvostruke većine diktira neophodnost aktivnog učešća poslanika kosovskih Srba u zakonodavnom procesu”, dodaju stručnjaci.

Kroz ovaj novi zakon, za koji je predlog da se zove „Zakon o međuopštinskoj saradnji i koordinaciji“, obezbedio bi se "opšti okvir za organizacionu strukturu, ciljeve, pravne akte vlasti, procedure za uspostavljanje i poništavanje, odnos sa centralne vlasti, budžet, pravnu sposobnost i druge organizacione aspekte koje uspostavljaju opštine za saradnju i međuopštinsku koordinaciju".

"Praktično razmišljanje (zdrav razum) i primedbe Ustavnog suda vodile bi zakonodavce u procesu izrade", savetuju stručnjaci i predlažu da Zakon donese Ministarstvo uprave za lokalnu samoupravu kao upravljačku strukturu nadzora.