Dve godine od nasilnog preuzimanja zgrada opština na severu Kosova

Albanski gradonačelnici Zvečana, Zubinog Potoka i Leposavića, izabrani na izborima koje su Srbi bojkotovali 23. aprila 2023, na današnji dan pre dve godine su nasilno, uz pratnju policije, ušli u kancelarije u opštinskim zgradama, ispred kojih su se okupili građani u pokušaju da spreče zauzimanje ovih objekata. Posledice preuzimanja opština osećaju se i danas na severu u svakodnevnom životu.

U jutarnjim časovima 26. maja 2023. godine, pripadnici Kosovske policije okružili su zgrade opština Zubin Potok, Zvečan i Leposavić, nakon čega su se oglasile sirene za uzbunu. Srbi iz ovih gradova počeli su da se okupljaju oko zgrada opština.

Nešto posle 13 časova policija je bacila suzavac ispred zgrade opštine Zvečan kako bi rasterala okupljene Srbe. Ubrzo su odjeknule i šok bombe, posle čega su pripadnici Kosovske policije ušli su u zgradu opštine Zvečan. Suzavac je bačen i u dvorište crkve Svetog Đorđa i ispred Doma zdravlja u ovom mestu. U KBC Kosovska Mitrovica primljeno je deset građana koji su zadobili povrede od šok bombi i suzavca u Zvečanu.

Nakon ulaska pripadnika Kosovske policije u zgradu opštine, oklopna vozila patrolirala su ulicama Zvečana. U ovoj opštini su bili prisutni i pripadnici Kfora, ali su se držali po strani i nisu reagovali na dešavanja.

Uporedo sa prvim incidentima u Zvečanu, građani Leposavića počeli su da postavljaju barikade na skretanju ka zgradi opštine Leposavić.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić izdao je nešto pre 14 časova naredbu Vojsci da podigne borbenu gotovost na najviši stepen i naređen je hitan pokret prema administrativnoj liniji sa Kosovom.

Policija Kosova upala je u zgradu opštine Zubin Potok oko 16 časova, ispred koje su se takođe okupili građani u pokušaju da spreče njen ulazak, a potom isto učinjeno i u Leposaviću nakon što su ispaljeni suzavac i šok bombe. 

Novoizabrani gradonačelnik Zvečana Iljir Peci ušao je u opštinsku zgradu oko 17 časova u pratnji policije, a nakon što je policija blindiranim automobilima blokirala prilaze zgradi opštine Leposavić u nju je ušao novi gradonačelnik Ljuljzim Hetemi. U opštinsku zgradu tog dana ušao je i gradonačelnik Zubinog Potoka Izmir Zećiri. 

Na zgrade opština Leposavić i Zubin Potok okačene su zastave Kosova.

Evropska unija osudila je u večernjim časovima sukobe kosovske policije i demonstranata na severu Kosova, inicirane pokušajem novoizabranih gradonačelnika da uđu u zgrade opština.

„Svi moraju da preduzmu akcije kako bi smanjili napetu situaciju i odmaһ vratili smirenost. EU neće priһvatiti dalje jednostrane ili provokativne akcije. Očuvanje mira i bezbednosti na terenu treba da bude prioritet“, navedeno je  u saopštenju EU u kom je istaknuto da vanredni izbori na severu Kosova ne nude dugoročno političko rešenje za opštine u kojima su održani.

I tadašnji američki državni sekretar Entoni Blinken pozvao je kosovskog premijera Aljbina Kurtija da odmah zaustavi nasilne akcije na severu i da se fokusira na dijalog koji vodi Evropska unija.
Blinken je naveo da SAD osuđuju jednostrane akcije koje je sprovela Vlada Kosova kako bi ušla u opštinske zgrade na severu silom.

„Te akcije su u suprotnosti sa sugestijama SAD i EU. Ove akcije su nepotrebno dovele do podizanja tenzija, podrivaju naše napore da pomognemo da se normalizuju odnosi Srbije i Kosova i imaće posledice po bilateralne odnose SAD sa Kosovom. Pozivamo kosovskog premijera Aljbina Kurtija da zauzme drugačiji kurs, a sve strane da se uzdrže od daljih akcija koje će rasplamsati tenzije i promovisati konflikt“, naveo je Blinken u izjavi.

Posle tri dana, 29. maja, više hiljada Srba okupilo se kod opštinske zgrade u Zvečanu, ispred koje su bile stacionirane snage Kfora, i tražilo povlačenje specijalne kosovske policije iz ove zgrade, kao i povlačenje sa funkcije gradonačelnika Iljira Pecija. Sa istim zahtevima, mirno se protestovalo i u Leposaviću i Zubinom Potoku, ali je u Zvečanu tokom dana došlo do incidenata. 

Bačene su šok bombe, Kosovska policija je upotrebila vatreno oružje, Kfor suzavac, iz mase su letele kamenice, a kao psoledica svega teško je povređeno troje Srba i 30 pripadnika Kfora. Najteže je prošao Dragiša Galjak (50) na kojeg je Kosovska policija pucala s leđa. Teže telesne povrede zadobili su i Dragiša Milović i Časlav Sofronijević. Zbog suzavca i šok bombi 52 osobe su zatražile medicinsku pomoć u Kliničko-bolničkom centru u Severnoj Mitrovici.