Çfarë i sjellin Kosovës zgjedhjet e parakohshme?

Qytetarët e Kosovës, pas dhjetë muajsh dhe dy përpjekjeve të pasuksesshme për të votuar Qeverinë, do të zgjedhin përsëri përfaqësuesit e tyre në Kuvend më 28 dhjetor. Sipas vlerësimit të bashkëbiseduesve të Kosovo online, renditja e partive as pas këtyre zgjedhjeve nuk do të ndryshojë në mënyrë të dukshme, gjë që do të thotë se rruga drejt një Qeverie të re do të varet vetëm nga gatishmëria për kompromise dhe lëshime. Përndryshe, kriza politike do të zgjatet edhe në muajt e parë të vitit 2026.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Brenda 15 muajve, presidentja e Kosovës Vjosa Osmani do të nënshkruajë për herë të dytë dekretin për shpalljen e zgjedhjeve parlamentare. Për herë të parë, më 16 gusht 2024 ajo caktoi zgjedhjet e rregullta për 9 shkurt 2025, ndërsa sot njoftoi se zgjedhjet e parakohshme do të mbahen më 28 dhjetor.

Para kësaj ajo shpërndau legjislaturën e nëntë të Kuvendit, pas konsultimeve me përfaqësues të partive politike.

Partitë opozitare PDK, LDK dhe AAK kërkuan që data e zgjedhjeve të reja të jetë 21 dhjetori, ndërsa partitë që ende janë në Qeverinë me mandat teknik, Vetëvendosje dhe Guxo, propozuan datën 28 dhjetor.

Kjo datë përkon me periudhën kur diaspora, e cila tradicionalisht i është e afërt Vetëvendosjes, ndodhet në Kosovë, megjithëse Osmani në konferencën e sotme për media hodhi poshtë vërejtjet e gazetarëve se ajo ka zgjedhur termin që i përshtatet partisë së Albin Kurtit.

“Pse supozoni se diaspora voton vetëm për një parti?”, u përgjigj ajo me kundërpyetje.

Në zgjedhjet e 9 shkurtit, nga partitë shqiptare Vetëvendosje mori 42.3% të votave, PDK ishte e dyta me 20.95%, LDK e treta me 18.27%, ndërsa koalicioni AAK–Nisma mori besimin e 7.06% të qytetarëve.

Analisti politik Nexhmedin Spahiu vlerëson se rezultatet në dhjetor do të jenë më pak a më shumë të njëjta.

“Dikush mund të marrë pak më shumë ose pak më pak vota, por në thelb asgjë nuk do të ndryshojë, dhe kjo është shenjë se kriza do të thellohet, sepse me këtë filozofi politike nuk mund të arrihet asgjë. Madje nuk është votuar as buxheti, dhe nëse deri në mars nuk krijohet Qeveria, atëherë të punësuarit nuk do të mund të marrin pagat, asnjë pagesë nuk do të mund të realizohet, duke e bërë këtë një rrezik të madh për shoqërinë kosovare,” tha Spahiu për Kosovo online.

Ai supozon se, nëse zgjedhjet mbahen më 28 dhjetor, kur shumë njerëz nga diaspora vijnë në Kosovë, ato do të shkojnë në favor të Albin Kurtit.

"Diaspora ka qenë mbështetja e tij deri më tani, por këtë do ta shohim kur të mbahen zgjedhjet. Diaspora mund të sjellë një përqindje të caktuar më shumë, ndoshta edhe t'i mundësojë atij të formojë një qeveri vetë, por prapëseprapë kur të vijë zgjedhja e Presidentit të Kosovës, e cila është menjëherë në mars, për të cilën nevojiten dy të tretat e votave, me këtë lloj filozofie politike ne do të jemi ende në krizë dhe do të kemi zgjedhje të reja. Kjo është e paimagjinueshme për të gjithë ata që i shohin gjërat në mënyrë racionale. Kokëfortësia është më e madhe se interesi politik dhe kombëtar, dhe pastaj edhe interesi i secilit individualisht", thekson bashkëbiseduesi ynë.

Ajo që ndodhi nga 9 shkurti deri më sot, sipas tij, është një shenjë e mungesës së patriotizmit në Kosovë të treguar nga të gjitha partitë politike që përfaqësojnë popullsinë shumicë.

"Në këtë krizë, pakicat etnike në Kosovë nuk kontribuan asgjë të keqe, ato ishin edhe më të disponueshme për të dhënë kontributin e tyre pozitiv, por për fat të keq fati i vendit varet nga shumica, dhe shumica u tregua jopatriotike", beson ai.

Për shkak të zgjedhjeve të reja, siç shton, dialogu me Beogradin do të mbetet i bllokuar, megjithëse nuk është i gjithë faji i Kosovës, por gjysma e tij, si dhe se fondet e BE-së nga Plani i Rritjes do të mbeten të padisponueshme për Kosovën.

Skenari nga i cili tani të gjithë në Kosovë po frikësohen, sipas fjalëve të docentit të Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surliq, është se zgjedhjet e reja nuk do të zgjidhin asgjë, se pas tyre përçarja do të mbetet e njëjtë dhe se nuk do të ketë shumicë të kualifikuar për mbështetjen e qeverisë.

Si zgjidhje nga një situatë e tillë ai sheh dy opsione.

Opsioni i parë është një marrëveshje e Vetëvendosjes me ndonjë parti tjetër, e cila do të nënkuptonte ndoshta edhe një ustupak të madh, në formën që kryeministri të mos jetë nga Vetëvendosja.

“Kjo është një nga mundësitë, me të cilën do të cenohej njëfarë uniteti i opozitës. Varianti i dytë është që të vijë deri te një koalicion i gjerë i partive opozitare, të cilat do t’i linin të gjitha ndarjet mënjanë dhe që ai të jetë një bllok anti-Kurti. Por në atë rast mund të ndodhë shumë lehtë, sikurse edhe në zgjedhjet e mëparshme, që Lista Serbe të jetë pesha përcaktuese dhe të duhet të përfshihet, gjë që në fakt është problemi më i madh për partitë, sepse Kurti ka arritur në periudhën e kaluar ta paraqesë se ai që bën koalicion me Listën Serbe, është në aleancë me Serbinë dhe kundër Kosovës”, thotë Surliq për Kosovo online.

Sipas vlerësimit të tij, nëse partitë opozitare do të mbajnë distancë nga Lista Serbe do të varet edhe nga presioni ndërkombëtar.

"Do të varet nëse roli i Listës Serbe do të riemërtohet dhe nëse do të paraqitet si një hap i dhimbshëm, por i domosdoshëm për të krijuar një lloj uniteti shoqëror dhe që serbët dhe shqiptarët të krijojnë një qeveri. Sigurisht që do të ishte mirë për përfaqësuesit e serbëve sepse ata do të ishin përsëri pjesë e institucioneve dhe sistemit dhe në një farë mënyre gjithçka që u shkatërrua nga qeveria Kurti në periudhën e kaluar do të rivendosej. Por Kurti ka ende më shumë hapësirë ​​për manovrim. Jam i sigurt se nëse ai do të ofronte portofolet kyçe, dhe roli i presidentit është në lojë këtu, ai mund të bjerë dakord për të paktën një nga opsionet e opozitës politike që do të mbështeste qeverinë e tij edhe pas zgjedhjeve", vlerëson bashkëbiseduesi ynë.

Për momentin, siç thotë ai, hulumtimet tregojnë, veçanërisht pas zgjedhjeve lokale, se Vetëvendosja është e qëndrueshme, dhe nëse nuk është në pushtet, do të kishte një opozitë shumë të fortë.

Surliq tregon se në periudhën e mëparshme, një pengesë shumë e organizuar ishte e dukshme me qëllim që zgjedhjet e reja të shtyheshin sa më larg që të ishte e mundur. Ai thotë se Albin Kurti kishte parasysh se nuk do të kishte një qeveri të sigurt dhe bleu kohë që zgjedhjet të mbaheshin sa më shpejt që të jetë e mundur deri në fund të vitit.

"Vjosa Osmani gjithashtu e ndihmon atë në këtë. Kur shohim të gjitha këto procedura në lidhje me konstituimin e Kuvendit dhe kuorumin, është e qartë se kornizat ligjore dhe kushtetuese të vlefshme në Kosovë janë shkelur në mënyrë flagrante. Pastaj arrijmë në një paradoks që qeveria e Kurtit këmbënguli që vetëm serbët të respektojnë ligjet dhe normat në Kosovë, dhe se shqiptarët dhe udhëheqësit e tyre lejohen të shkelin normat për të cilat betohen. Vjosa Osmani ia vuri erën në shpinë Kurtit duke krijuar një lojë politike rreth Konjufcës, megjithëse ishte e qartë se ai nuk kishte mbështetje dhe se nuk kishte marrëveshje politike", thekson Surliq.

Gazetari nga Mitrovica e Veriut, Lazar Steviq, nuk beson se do të ketë ndryshime drastike në numrin e votave që partitë do të marrin në zgjedhjet e muajit të ardhshëm, por thotë se është e mundur që opozita të përfitojë prej tyre, pasi Vetëvendosje nuk ka bërë asgjë gjatë periudhës së kaluar.

Ai kujton se qeveria e tyre është pothuajse një vit në mandat teknik, ndërsa institucionet janë në bllokadë totale.

“As buxheti për Prishtinën, as për qytetet e tjera, e madje as për të gjithë territorin e Kosovës, nuk është miratuar, gjë që krijon pakënaqësi te qytetarët”, ka theksuar Steviq në një deklaratë për Kosovo online.

Sipas tij, data e mbajtjes së zgjedhjeve – 28 dhjetor – i përshtatet më së shumti Vetëvendosjes.

“Të gjithë e dimë se një numër i madh i votuesve nga diaspora votojnë për Vetëvendosjen. Ata duan ta shfrytëzojnë këtë për të arritur rezultate më të mira”, thekson ai, por vlerëson se qytetarët këtë herë nuk do të jenë të motivuar të dalin masivisht në votime, sepse këtë vit ka pasur shumë procese zgjedhore: së pari parlamentare, e pastaj edhe dy raunde lokale.

Steviq beson se Lista Serbe do të jetë një faktor shumë i rëndësishëm në formimin e qeverisë së re.

"Sado e çuditshme që mund t'u tingëllojë shqiptarëve, fituesi më i madh i zgjedhjeve të mëparshme parlamentare dhe lokale është Lista Serbe. Është e rëndësishme që Lista Serbe të marrë pjesë në nivelin qendror të qeverisjes, në mënyrë që vendimet e marra në periudhën e mëparshme, veçanërisht në veri të Kosovës, të mund të përmbysen. Kjo është e vetmja mënyrë për të siguruar mbijetesën dhe një jetë më të mirë të njerëzve që jetojnë në këto zona", vlerëson Steviq.

Përndryshe, ish-ndihmës sekretari i shtetit për çështjet evropiane dhe euroaziatike dhe ish-ambasadori i SHBA-së në Maqedoninë e Veriut, Philip Ricker, me rastin e krizës politike disamujore në Prishtinë, i tha Kosova online se Kosova ka nevojë për një qeveri që mund të bashkëpunojë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe që është e gatshme të zbatojë atë për të cilën është rënë dakord.