Dialogu midis Beogradit dhe Prishtines: Një prioritet për Kosovën apo një detyrim nën presionin ndërkombëtar?

Trazirat politike në Kosovë dhe disa cikle zgjedhore në dy vitet e fundit përfunduan në fillim të tetorit me zgjedhjen e Presidentes Justina Široka Pulja dhe stabilizimin e qeverisë së Kryeministrit Albin Kurti. Lajmi për riemërimin e Agron Bajramit si kreu i ekipit negociator të Kosovës për dialogun teknik me Beogradin ngriti gjithashtu pyetjen nëse dialogu do të jetë ndër prioritetet e institucioneve tashmë të kompletuara në Prishtine. Ekspertët e dialogut nga Prishtina, Mitrovica e Veriut dhe Beogradi deklarojnë në diskutimin online të Kosovës se presin presion më të madh nga BE-ja mbi Kosovën, por tregojnë se dialogu nuk ka qenë kurrë prioritet për Kurtin.

Shkruan: Ivana Shanjeviq

Dialogu midis Beogradit dhe Prishtines është një proces politik afatgjatë, qëllimi i të cilit është normalizimi i marrëdhënieve përmes marrëveshjeve dhe bashkëpunimit praktik. Marrëveshjet po arrihen, por zbatimi i tyre mbetet një sfidë. Formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe është një nga çështjet më të rëndësishme dhe më të diskutueshme në atë proces, sepse Prishtina nuk e ka përmbushur detyrimin e saj që nga viti 2013 dhe Marrëveshja e parë e Brukselit.

Përfaqësuesit ndërkombëtarë, kryesisht BE-ja si ndërmjetës në dialog dhe KFOR-i si garantues i marrëveshjes, theksojnë se rruga politike është e vetmja mënyrë për siguri të përhershme në Kosovë. Beogradi zyrtar thekson se biseda nuk është dhe nuk mund të jetë një proces që synon njohjen reciproke, por zgjidhjen e çështjeve praktike dhe pozicionin e qytetarëve, ndërsa Prishtina beson se njohja reciproke është baza e vetme për dialog.

Drejt Brukselit jasht Beogradit

Ish-diplomati Albert Prenkaj tha se kriza institucionale në Kosovë, dhe tani procesi zgjedhor në Serbi, ka bërë që negociatat për normalizimin e marrëdhënieve të jenë në një ngërç.

"Po dëshmojmë pezullimin e dialogut me Serbinë. Megjithatë, në të gjitha komunikimet që Kosova ka me bashkësinë ndërkombëtare, veçanërisht me Brukselin zyrtar, përfshirë Përfaqësuesen e Lartë për Punë të Jashtme dhe Politikë të Sigurisë Kaya Callas dhe Presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, kërkesa është që Kosova të përmbushë detyrimet ndërkombëtare që mori përsipër në vitin 2023 gjatë negociatave në Bruksel dhe Ohër", kujtoi Prenkaj.

Ai nuk e konsideron emërimin e Bajramit si ulje të nivelit të përfaqësimit të Kosovës, sepse "ambasadori përfaqëson të gjitha institucionet shtetërore dhe është në gjendje të komunikojë me zyrtarët evropianë dhe palën serbe", sipas Presidentit të Kosovës.

"Bajrami tashmë ka përvojë diplomatike në Bruksel dhe ka krijuar një rrjet kontaktesh atje, dhe qeveria beson se ambasadori ynë mund të veprojë si negociatori kryesor për çështjet që do të diskutohen vazhdimisht", përfundoi Prenkaj.

Profesori i integrimit evropian Dritero Arifi beson se dialogu me Serbinë nuk duhet të vazhdojë pa ndryshuar qasjen e Bashkimit Evropian. Sipas tij, Kosova duhet të zbatojë marrëveshjet për të cilat është zotuar, por edhe të ndryshojë qasjen e saj ndaj atij procesi dhe të komunikojë drejtpërdrejt me BE-në.

Ai vuri në dukje se çështjet teknike janë zgjidhur kryesisht dhe se tani fokusi duhet të jetë në zbatimin e marrëveshjeve të arritura, raporton Kosova Press.

"Nuk ka problem me emërimin e një personi si Agron Bajrami për dialogun teknik. Sa i përket aspektit politik, kryeministri Aljbin Kurti ose nuk e kupton ose refuzon ta kuptojë realitetin e situatës. Për mua, dialogu me Serbinë nuk ka më kuptim. Nuk duhet të zhvillohet derisa të sqarohen disa gjëra", theksoi Arifi, i cili beson se dialogu me BE-në duhet të vazhdojë.

Ai përsërit se Kosova duhet të jetë e qartë, vendimtare, e hapur dhe e ndershme ndaj BE-së.

"Ne do të zbatojmë të gjitha marrëveshjet për të cilat jemi zotuar - por me Bashkimin Evropian. Qasja dhe narrativa duhet të ndryshojnë, veçanërisht pas vendimit të Gjykatës Speciale. Ne i kemi përfunduar çështjet teknike, ose të paktën kështu besoj unë, lëvizjet e ndërmarra në veri janë një punë e kryer. E tëra çfarë mbetet është të zbatohet marrëveshja", theksoi Arifi.

Dialogu nuk ka qenë kurrë prioritet për Kurtin

Aleksandar Shljuka, bashkëpunëtor i organizatës joqeveritare Iniciativa e Re Sociale, nuk është i bindur se në Prishtina ekziston një humor për të vazhduar dialogun me Beogradin, duke theksuar se edhe nga BE-ja nuk ka pasur presion vendimtar për ta detyruar Kosovën të bëjë disa lëshime ose të heqë dorë nga lëvizje që janë të dëmshme për komunitetin serb.

"Në periudhën e kaluar kemi parë se fokusi i dialogut nuk ishte në ato çështje, sepse ndërmjetësi i BE-së Peter Sorensen këmbënguli në çështjet humanitare, çështjet e personave të zhdukur. Nëse nënkuptojmë një dialog më të gjerë, në kuptimin e përfshirjes së të dy palëve dhe diskutimit të çështjeve thelbësore siç është Unioni i Komunave Serbe, zbatimi i tij, nuk shoh se kjo mund të ndodhë në periudhën e ardhshme", tha Shljuka për Kosovo Online.

Shljuka shton se kriza institucionale nuk e shqetësoi Prishtinën të zbatonte masa të caktuara, siç është mbyllja e pothuajse të gjitha institucioneve të mbështetura nga Beogradi, përveç në fushën e arsimit dhe kujdesit shëndetësor.

"Nuk duhet të kemi pritje shumë të larta në periudhën e ardhshme", parashikon Shljuka.

Millosh Pavkoviq, drejtor i strategjisë në Qendrën për Politika Evropiane nga Beogradi, tha për Kosovo Online se dialogu me Beogradin nuk ka qenë kurrë prioritet për kryeministrin e Kosovës Aljbin Kurti, kështu që nuk do të jetë kështu as tani. Megjithatë, Pavković pret presion nga BE-ja dhe veçanërisht vendet e Quinte-s për t'u marrë me punë, pasi institucionet në Prishtinë janë në mandat të plotë.

"Pres që të ketë presion të shtuar nga BE-ja dhe vendet e Quinte-s për t'u marrë me punë tani në lidhje me detyrimet që dolën nga dialogu dhe marrëveshja e normalizimit. Nëse kjo do të ketë ndikim në qeverinë e Albin Kurtit është një pyetje, por hapësira për manovrim për të shmangur detyrimet do të zvogëlohet patjetër", vlerësoi Pavkoviq.

Pavkoviq nuk është i bindur se institucionet në Pristinë do të jenë të gatshme për një marrëveshje dhe lëshime ndaj komunitetit serb, në mënyrë që të marrin mbështetjen e komunitetit jo-shumicë për ndryshimin e Kushtetutës së Kosovës.

"Nuk jam i sigurt se Kurti do ta prioritizojë dialogun dhe veçanërisht Asociacionin e Komunave Serbe, i cili ka qenë gjithmonë një pikë mosmarrëveshjeje dhe diçka mbi të cilën ai ndërtoi një platformë politike, duke e kundërshtuar atë. Vlerësimi im është se ai do të merret me reformat, Axhendën e Reformave, harmonizimin me BE-në, dhe do ta lërë mënjanë çështjen e dialogut ose do të zbatojë disa akte teknike më pak të rëndësishme", tha ai.

Pavkoviq përsërit se AKS është një çështje e madhe për të cilën do të këmbëngulin si Beogradi ashtu edhe Brukseli, por është i bindur se Kurti nuk është ende gati të bëjë kompromis për këtë çështje. Ai gjithashtu thekson se në Pristinë ka ide që rruga evropiane e Kosovës duhet të ndahet nga dialogu me Beogradin, por ai i konsideron ato si "mendim i dëshiruar", sepse atëherë edhe Serbia do të kërkonte një qasje të ngjashme dhe kjo në thelb nuk do të kontribuonte në normalizimin e marrëdhënieve.

"Qëndrimi i BE-së për këtë çështje është i vendosur dhe nuk besoj se do të ketë ndonjë ndryshim. Çdo propozim nga Prishtina për të ndryshuar strukturën është një përpjekje dhe një manovër për të shmangur detyrimet, gjë që u lexua në Bruksel dhe propozime të tilla nuk do të pranohen", tha Pavkoviq.