Diaspora dhe zgjedhjet lokale: Sa do të ndikojnë votat nga zarfa postare në rezultate?

Votat për kryekomunarët dhe asambleistë në Kosovë do të vijnë nga 46 shtete, ndërsa numri i votuesve të regjistruar nga diaspora është përgjysmuar krahasuar me zgjedhjet parlamentare të mbajtura në shkurt. Kjo tregon për një „eufori“ më të vogël të diasporës për zgjedhjet lokale, por nuk përjashtohet që pikërisht ato të jenë pesha në peshore që do të vendosë rezultatin në disa komuna, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Sipas tyre, votuesit nuk duhet të votojnë për parti, por të „matin“ suksesin e individëve, ndërsa disa madje mendojnë se diaspora nuk duhet të marrë pjesë fare në zgjedhjet lokale.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Për të votuar në zgjedhjet lokale të 12 tetorit nga diaspora janë regjistruar 46.015 votues, ndërsa për ato parlamentare të mbajtura më 9 shkurt ishin regjistruar 104.924 qytetarë me të drejtë vote nga jashtë vendit.

Më së shumti aplikime për zgjedhjet e tetorit kanë ardhur për komunat në pjesën qendrore dhe jugore të Kosovës – Prishtinë, Prizren, Gjakovë dhe Podujevë.

Eugen Cakolli nga Instituti Demokratik i Kosovës (KDI) mendon se kryetarët e shumë komunave mund të përcaktohen nga votat e qytetarëve që jetojnë jashtë vendit, sepse në shumë komuna numri i votuesve të regjistruar nga diaspora është më i madh ose afër diferencës së votave mes dy kandidatëve të parë në zgjedhjet lokale të vitit 2021.

Analisti politik Shkëlzen Maliqi, megjithatë, nuk pret që votat e diasporës të ndikojnë ndjeshëm në rezultatet e zgjedhjeve, përveç ndoshta në qendrat më të mëdha, si Prishtina.

Ai thotë për Kosovo online se në zgjedhjet e 12 tetorit nuk do të ketë votim nëpër ambasada, por diaspora do të duhet të votojë me postë ose të vijë në Kosovë, megjithatë shton se diaspora nuk duhet të marrë pjesë në zgjedhjet lokale.

„Në ato të përgjithshme po, ata që kanë shtetësi të dyfishtë dhe që janë me një këmbë atje, e një këtu, por në ato lokale nuk kanë pse të votojnë këtu. Ata janë në Gjermani, ose ku jetojnë, dhe aty duhet të jenë aktivë sepse aty jetojnë“, është qëndrimi i Maliqit.

Në zgjedhjet lokale, sipas Maliqit, mbi votuesit do të ndikojë „polemika e përgjithshme nëse Qeveria ka qenë fare efikase dhe nëse ka bërë diçka, përveç se ka prishur marrëdhëniet e Kosovës me të gjitha fuqitë botërore, sponsorët, SHBA-në dhe Bashkimin Evropian“.

Pavarësisht dallimit mes zgjedhjeve lokale dhe parlamentare, kryetari i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, Elmi Berisha, vlerëson se diaspora kosovare në SHBA do të votojë edhe në zgjedhjet lokale. Sipas tij, diaspora duhet të votojë dhe ka të drejtë për këtë, sepse „i jep një pjesë të madhe jetës dhe kontributit vendit“, gjë që e shtyn përpara ekonominë e Kosovës, të Shqipërisë, madje edhe të Maqedonisë së Veriut.

Në zgjedhjet lokale, thotë ai, njerëzit do të zgjedhin individë më të kualifikuar dhe do të shikojnë çfarë kanë bërë më herët dhe sukseset e tyre.

„Votimi për parti nuk do të ishte i drejtë në zgjedhjet lokale“, thotë Berisha për Kosovo online.

Ai veren se korrupsioni është „çështja numër një“ që diaspora merr parasysh.

„Në zgjedhjet e fundit dhe ato të mëparshme, gjatë tre viteve të fundit, ka pasur një interesim të madh të diasporës. Nuk dua të tregoj me gisht asnjë qeveri, por në Ballkan, në kohërat e mëparshme, disa qeveri e kanë vështirësuar disi votimin e diasporës. Është konfuzuese, edhe përmes postës, votat mund të humbasin, e nganjëherë, për fat të keq, disa madje mund edhe të keqpërdoren. Diaspora dëshiron të shohë të ardhmen në Kosovë. Dëshiron të shohë dritë në fund të tunelit dhe të vijë paqja“, thotë Berisha.

Ai thekson se Kosova dhe rajoni duhet të stabilizohen dhe se është shumë e rëndësishme të kuptohet se diaspora ekziston.

„Duhet të kuptojmë se duhet të bëjmë paqe edhe me Serbinë. Kosova ka marrëdhënie të shkëlqyera me vendet e tjera fqinje, por me Serbinë duhet të gjejmë mënyrën për të ecur përpara, për t’u integruar së bashku, sepse as Serbia dhe as Kosova nuk do të integrohen të vetme në mënyrën që na nevojitet vërtet“, thekson kreu i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA.

Ish-diplomati Zoran Milivojeviq vë në dukje se rëndësia e diasporës në zgjedhje po rritet kudo në botë, sidomos kur ajo është e madhe, dhe ajo shqiptare, siç thotë ai, është e tillë.

Duke pasur parasysh masat e ndërmarra nga Lëvizja Vetëvendosje lidhur me listat zgjedhore dhe regjistrimin e votuesve të rinj për zgjedhjet e ardhshme, si dhe përpjekjet për diskreditimin e Listës Serbe, Milivojeviq pret që partitë shqiptare të thërrasin diasporën që të japë mbështetje për të nxjerrë më shumë në pah faktorin shqiptar në zonat ku dominojnë serbët.

„Ky është një apel për diasporën, si nga Vetëvendosja, ashtu edhe nga partitë e tjera opozitare në Kosovë e Metohi – që faktori shqiptar të bëhet më i dukshëm në mjediset ku dominojnë serbët ose ku ata kanë shumicë, dhe që elementi demografik të zhvendoset në favor të faktorit shqiptar dhe të pamundësohet që faktori serb të fitojë bindshëm dhe të dominojë në ato komuna lokale“, tha Milivojeviq për Kosovo online.

Në këto zgjedhje, beson ai, interesi i disa faktorëve perëndimorë do të dalë në pah.

"Në masën që ata janë të interesuar të lëvizin gjërat në favor të faktorit shqiptar, për shembull në komunat në veri të Kosovës dhe Metohisë, disa qendra perëndimore do të jenë në gjendje të inkurajojnë diasporën në vendet e tyre që të dalin të votojnë dhe ta ndihmojnë këtë. Fatkeqësisht, kemi një përvojë të keqe me zgjedhjet e fundit, ku rezultati u pranua edhe me një pjesëmarrje prej 3 përqind dhe duke lejuar për tre vjet të sundohet me instrumente që nënkuptojnë një ndryshim në situatën faktike dhe ndryshime demografike, si dhe ndryshime në kushtet e jetesës së popullit serb në zonat me shumicë", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai e konsideron mjaft të sigurt se në disa vende do të ketë një nxitje për diasporën shqiptare për të marrë pjesë në zgjedhjet lokale, ku faktori shqiptar është i përfaqësuar mirë, siç është rasti në Gjermani, Britaninë e Madhe, Zvicër, SHBA...

Duke folur për atë se cili nga aktorët politikë në Kosovë mund të tërheqë më shumë vota nga diaspora në nivel lokal, analisti politik nga Shkupi, Lulzim Farizi, beson se Albin Kurti mund të marrë nga diaspora më shumë vota sesa të gjitha partitë e tjera politike së bashku, por thekson se nënkuptohet që do të ketë shumë më pak sesa në zgjedhjet parlamentare, pasi numri i votuesve të regjistruar tani është më i vogël.

Farizi kujton gjithashtu se para katër vjetësh, kur në Kosovë u mbajtën në të njëjtin vit zgjedhjet parlamentare dhe ato lokale, Kurti në zgjedhjet parlamentare mori numrin më të madh të votave në historinë e Kosovës, ndërsa në zgjedhjet lokale humbi gjysmën.

Ai shton se, në përgjithësi, kur bëhet fjalë për zgjedhjet parlamentare, ekziston një eufori më e madhe sesa për zgjedhjet lokale.

„Për zgjedhjet parlamentare që u mbajtën në shkurt, jo vetëm që votuesit nga diaspora u regjistruan online dhe me postë, por ata madje erdhën të votojnë drejtpërdrejt në vendvotimet në Kosovë“, thotë ky analist për Kosovo online.

Partitë politike në Maqedoni, sipas tij, marrin të njëjtat vota, pavarësisht nëse bëhet fjalë për zgjedhje lokale apo parlamentare, por në Kosovë është krejtësisht e kundërta, sepse për kryetar komune votohet drejtpërdrejt dhe atëherë votohet „për interesin personal, që prek qytetarët në nivel lokal“.

Analisti politik dhe themeluesi i zyrës ligjore LEAL në Tiranë, Leonard Karaj, është I mendimit se duhet të vendosen rregulla strikte lidhur me diasporën dhe pjesëmarrjen e saj në zgjedhje. Nga njëra anë, siç shpjegon ai, kjo nuk duhet të kuptohet sikur ata në diasporë duhet të konsiderohen të huaj, ndërsa ata që jetojnë „brenda kufijve të Shqipërisë, Kosovës, Serbisë, Maqedonisë së Veriut…“ duhet të trajtohen si njerëzit tanë. Por nga ana tjetër, ai thekson një rast hipotetik.

„Çfarë ndodh nëse numri i votuesve në diasporë është më i madh se numri i votuesve që jetojnë në një vend të caktuar – Shqipëri, Kosovë, Maqedoni të Veriut apo Serbi? Si mund të vendosë një votues në diasporë, i cili mbi 99 për qind të jetës së tij e kalon jashtë vendit të origjinës, për politikën ekonomike dhe sociale të vendit të tij të origjinës?“, tha Karaj për Kosovo online.

Gjithashtu thekson se askush në parlamentin shqiptar nuk i përfaqëson 250.000 votuesit e diasporës.

"Teorikisht dhe praktikisht, askush nuk i përfaqëson ata. Ata votuan dhe votat e tyre llogariten si vota të votuesve këtu në Shqipëri, ndërsa ata nuk jetojnë në Shqipëri. Mund të thuash se ata sjellin remitanca, por ndoshta nuk i sjellin, sepse nuk janë të detyruar ta bëjnë këtë. Detyrimi i tyre është vetëm që, si mbajtës të një pasaporte shqiptare, të paguajnë taksa. A paguajnë ata taksa në Republikën e Shqipërisë, apo në Kosovë, apo në Serbi, apo në Maqedoninë e Veriut? Unë them jo. Prandaj them se duhet të jetë e mundur të gjendet një zgjidhje e drejtë në mënyrë që votuesit e diasporës të mund të përshtaten me atë që po kërkojmë nga diaspora", deklaron ai.

Karaj thekson shembullin e Italisë, e njohur si vendi i emigrantëve, në të cilën vendet në parlament janë të caktuara për diasporën.

"Pra, votuesit e diasporës zgjedhin përfaqësuesin e tyre që është në diasporë, dhe pikërisht ai që, në parlamentin italian, ose në parlamentin shqiptar ose në Kosovë, mbron të drejtat e diasporës", shpjegon Karaj.

Ai gjithashtu pohon se ka debate të mëdha rreth aspekteve teknike të votimit të diasporës, domethënë rreth mënyrës se si ata votojnë, nëse duhet të ndodhë me postë, në konsullata apo me kompani si DHL, siç ishte rasti në Shqipëri.

"Sipas mendimit tim, do të ishte më mirë nëse votimi do të bëhej në misionet diplomatike të vendit. Kutia e votimit duhet të vendoset atje dhe çdo emigrant që ndien përgjegjësinë të jetë votues dhe mendon se vota e tij ka vlerë, do të duhet të 'lodhet' për të shkuar dhe për të votuar", tha ky analist.