Kurti mes kompromisit dhe zgjedhjeve të reja: Zgjedhja e presidentit, gur pengese

Procesi i formimit të institucioneve në Kosovë po hyn në një fazë vendimtare, ku rolin kryesor do ta ketë gatishmëria e aktorëve politikë për kompromis, pajtohen bashkëbiseduesit e Kosovo online. Edhe pse Lëvizja Vetëvendosje ka fituar numrin më të madh të votave në zgjedhjet parlamentare, analistët theksojnë se pa një marrëveshje me njërën nga partitë opozitare ose pa një konsensus më të gjerë politik, nuk do të jetë e mundur të tejkalohet bllokada institucionale.

Shkruan: Jovana Jovanoviq

Si pengesat më të mundshme veçohen zgjedhja e presidentit të Kosovës dhe ndarja e funksioneve më të rëndësishme shtetërore, ndërsa si skenarë të mundshëm përmenden një marrëveshje e Vetëvendosjes me disa nga partitë opozitare, formimi i një shumice alternative ose mbajtja e zgjedhjeve të reja të jashtëzakonshme parlamentare.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se hapat e ardhshëm të Albin Kurtit do të tregojnë nëse ai është i gatshëm për lëshime apo nëse kriza politike do të zgjatet me një dalje të re të qytetarëve në zgjedhje, që mund të ndodhë tashmë në vjeshtë.

Se skenari më realist pas zgjedhjeve të mbajtura më 7 qershor është organizimi i zgjedhjeve të reja të jashtëzakonshme parlamentare, mendon studiuesi i çështjeve të sigurisë, Nikolla Vujinoviq. Ai vlerëson se Lëvizja Vetëvendosje po përpiqet të përqendrojë të gjitha pozitat kyçe të pushtetit dhe se aktualisht ka hapësirën më të madhe politike për manovrim në procesin e formimit të institucioneve.

“Ata duan t’i marrin të gjitha, të kenë presidentin, kryeministrin dhe kryetarin e Kuvendit. Kanë numrin më të madh të votave dhe mendojnë se kjo u takon. Siç qëndrojnë gjërat, duket se diaspora do t’u sjellë mandatet e nevojshme që ta formojnë vetë qeverinë”, tha Vujinoviq për Kosovo online.

Sipas tij, Vetëvendosje do të përpiqet sërish të zbatojë skenarin e dhjetorit, përkatësisht të zvarrisë konstituimin e Kuvendit në mënyrë që të shpallen zgjedhje të reja në një moment kur votuesit e saj kryesorë ndodhen në Kosovë.

“Nëse do të merrej në konsideratë ndonjë lëshim, mendoj se partneri i vetëm për bisedime do të ishte Aleanca. Së bashku me mandatet e deputetëve të pakicave joserbe, kjo do të siguronte shumicën për formimin e qeverisë. Por mbetet ende çështja e presidentit, dhe presidenti nuk mund të zgjidhet pa mbështetjen e PDK-së ose LDK-së, pra pa sigurimin e kuorumit për kandidatin”, tha Vujinoviq.

Ai shpjegon se Kurti nuk e dëshiron PDK-në si partner, sepse ka frikë nga kthimi i Hashim Thaçit, gjë që mund të shkaktojë një rënie të popullaritetit të tij, ndërsa nga ana tjetër, ai qartësisht ka një emocion negativ ndaj Vjosa Osmanës dhe LDK-së, të cilët e pranuan atë, prandaj nuk dëshiron ta mbështesë atë në asnjë mënyrë.

"Ai tha natën e zgjedhjeve, qoftë edhe në mënyrë indirekte, nuk i shkon ndërmend se ajo do të jetë presidentja e re. Dhe duket se DSK pret vetëm këtë", vëren Vujinoviq.

Duke folur për mundësinë që partitë opozitare të formojnë një qeveri pa Vetëvendosje, ai vlerëson se kjo do të ishte më e mira, por se një skenar i tillë nuk është realist, kryesisht për shkak të qëndrimit të partive shqiptare ndaj Listës Serbe.

"Gjëja më e mirë do të ishte të formohej një koalicion i gjerë kundër Albin Kurtit, i cili do të përfshinte edhe komunitetin serb, Lista Serbe, por kjo nuk është e mundur. Për dy arsye shumë të qarta. E para është se komuniteti serb është një temë tabu në komunitetin shqiptar dhe kushdo që hyn në ndonjë koalicion me Listën Serbe është politikisht i vdekur. Nga ana tjetër, po i afrohemi përsëri zgjedhjes së presidentit. Pra, çdo formim i një qeverie pa Vetëvendosje nuk është një histori realiste, përveçse nën ndikimin e jashtëm, që është bashkësia ndërkombëtare, e cila do t'i detyronte aktorët të vepronin përtej gjërave racionale dhe logjike”, theksoi Vujinoviq.

Prandaj, ai beson se zgjedhjet e reja të jashtëzakonshme parlamentare janë skenari më realist, por nuk e përjashton mundësinë e një marrëveshjeje midis Vetëvendosjes dhe Aleancës ose Lidhja Demokratike e Kosovës.

Edhe gazetari nga Mitrovica e Veriut, Lazar Steviq, pajtohet se Kosova mund të përballet me zgjedhje të reja të jashtëzakonshme që në vjeshtë.

Ai thekson se reagimi i bashkësisë ndërkombëtare, që pasoi pas zgjedhjeve, duhet të ndikojë te lideri i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, që të pranojë disa kompromise dhe të formojë sa më shpejt institucionet.

“Nëse Vetëvendosje do ta dëgjojë bashkësinë ndërkombëtare dhe do të ftojë ndonjërën nga partitë opozitare, ndonjë prej partive më të mëdha shqiptare, për të formuar së bashku pushtetin, dhe nëse do të bëjë lëshime të caktuara, këtë do ta shohim”, tha Steviq për Kosovo online.

Ai është i bindur se Vetëvendosje, pas shpalljes së rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve, nuk do të mund ta formojë e vetme qeverinë, por as me ndihmën e partnerëve të deritanishëm, dhe se do t’i nevojitet mbështetja e një aktori tjetër politik.

“Ajo që dimë nga periudha e kaluar është se Albin Kurti nuk është njeri që pëlqen të bëjë lëshime apo të japë diçka. Ai është një njeri që dëshiron t’i ketë të gjitha në duart e veta, ta ketë të gjithë pushtetin. E dimë se çfarë ndodhi edhe me Vjosa Osmanin, kur ai nuk deshi ta propozojë për një mandat të ri si presidente. Sipas mendimit tim, nëse bashkësia ndërkombëtare nuk ushtron presion shtesë mbi subjektet politike në Kosovë, ka shumë gjasa që në vjeshtë të shkohet në zgjedhje të reja”, thotë Steviq.

Sipas tij, mundësia tjetër është që partitë opozitare, të cilat pas Vetëvendosjes fituan numrin më të madh të votave, të formojnë qeverinë, por për këtë u nevojitet edhe mbështetja e Listës Serbe.

“Një problem të madh këtu e krijon edhe Kushtetuta e Kosovës, e cila parashikon që fillimisht të konstituohet Kuvendi, pastaj të zgjidhet presidenti, e më pas presidenti i jep mandatin mandatarit të ri, pra atij që ka fituar më së shumti vota, e që është Vetëvendosje. Është shumë e rëndësishme nëse partitë shqiptare do të arrijnë të bien dakord për emrin e kandidatit që do ta propozojnë për president të ri të Kosovës dhe nëse të gjithë do të votojnë për të”, thotë Steviq.

Nëse nuk zgjidhet presidenti i ri, përsërit ai, me shumë gjasa në vjeshtë do të pasojnë zgjedhje të reja.

Zgjedhja e presidentit mund të jetë pengesa kryesore për formimin e institucioneve të reja, sipas analistit politik Blerim Canaj, i cili paralajmëron se mungesa e kompromisit ndërmjet pushtetit dhe opozitës mund të çojë në një krizë të re politike dhe institucionale.

“Duhet pasur parasysh se për zgjedhjen e presidentit nevojiten 80 vota dhe se bisedimet zhvillohen gjithmonë për të arritur kompromis. Kompromisi nënkupton që të dyja palët paraqesin kërkesat e tyre, pas së cilës merret një vendim. Prandaj jam mjaft skeptik për qëllimet reale të kryeministrit – nëse ai dëshiron vërtet ta zgjidhë çështjen e presidentit dhe të mundësojë vazhdimin e proceseve politike apo dëshiron që të gjendemi sërish në të njëjtën krizë si në të kaluarën e afërt. Duke gjykuar nga gjuha që ka përdorur, jam shumë skeptik”, tha Canaj.

Analisti politik Arbnor Sadiku vlerëson se Kurti po përpiqet të ushtrojë presion mbi opozitën në mënyrë që ajo të lëshojë pe sa i përket çështjes së presidentit.

“Duket se ai nuk ka ndryshuar, edhe pse rezultati zgjedhor nuk është i njëjtë me atë të dhjetorit dhe ndryshon për pesë deri në gjashtë për qind. Megjithatë, vërehet një tendencë për ta frikësuar opozitën që të lëshojë pe në çështjen e presidentit. Mendoj se opozita ka objektivat e saj politike dhe se posti i presidentit është një nga kërkesat e saj kryesore, ndaj nuk duhet të heqë dorë prej tij”, tha Sadiku.

Sipas mendimit të tij, lideri i Vetëvendosjes, për hir të balancës politike dhe formimit të instit

ucioneve, duhet t’ia lërë postin e presidentit opozitës.

“Ideja është që demokracia të funksionojë dhe të ekzistojë një ekuilibër i caktuar ndërmjet pushtetit dhe opozitës sa u përket tri degëve kryesore të pushtetit në Kosovë. Prandaj mendoj se mënyra e vetme që Kurti dhe Vetëvendosje të tregojnë se shteti është më i rëndësishëm se pushteti është që sa më parë të ulen në tryezën e bisedimeve me një nga partitë politike, t’i ofrojnë asaj postin e presidentit dhe ndoshta edhe një pjesë të përgjegjësive të tjera, në mënyrë që të përmbyllet procesi i formimit të institucioneve”, theksoi Sadiku.