A po heqin dorë BE dhe SHBA nga kërkesat e tyre ndaj autoriteteve në Prishtinë për deeskalimin në veri të Kosovës?

Autoritetet e Kosovës nuk kanë përmbushur asnjë nga kërkesat për qetësimin e tensioneve në veri, ndër të cilat kryesore është tërheqja e policisë speciale, shpallja e zgjedhjeve në katër komuna me shumicë serbe dhe formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe. Pas ngjarjeve tragjike në Banjskë, pothuajse askush në BE dhe SHBA nuk i përmend ato obligime të Prishtinës.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online tregojnë se “harresa” e papritur e diplomatëve perëndimorë nuk ngjall optimizëm dhe paralajmërojnë se do të ishte e rrezikshme nëse presioni kur është fjala për deeskalimin do të transferohej plotësisht në Beograd, dhe se çështjet që janë përgjegjësi e Prishtinës dhe kanë të bëjnë me mbrojtjen e serbëve në Kosovë duhet të shtyhen në plan të dytë.

Pas Banjskës, retorika e re e BE-së dhe SHBA-së bie në sy kur bëhet fjalë për marrëdhëniet mes Serbisë dhe Kosovës. Mesazhet nga Brukseli dhe Uashingtoni, të cilët në muajt e fundit ishin kryesisht kritikë ndaj politikës së kryeministrit të Kosovës Albin Kurti dhe refuzimit të tij për të zbatuar hapa për deeskalim, tani jo vetëm që po lëvizin dukshëm në drejtim të lehtësimit të atyre presioneve, në vend të kësaj, fokusi është zhvendosur kryesisht në Beograd, si një adresë që duhet të ndikojë në uljen e tensioneve.

Profesori asistent në Fakultetin e Shkencave Politike, Stefan Surlliq, vlerësoi për Kosovo online se pas ngjarjeve në Banjskë, tema kryesore që ende po diskutohet është deeskalimi, por se retorika e re e BE-së dhe e SHBA-së, duket se kryesisht është e moderuar në presion më të madh ndaj Beogradit dhe më pak besim në idenë e formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe.

“Në bazë të debateve të zhvilluara në Parlamentin Evropian dhe asaj që dëgjojmë nga zyrtarët evropianë, ka një këmbëngulje për vazhdimin e dialogut, por me theks në deeskalimin, që në përkthim mund të nënkuptojë mbi të gjitha presion më të madh politik ndaj Beogradit dhe më pak besim në çdo ide të formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe”, thotë Surlliq, duke iu përgjigjur pyetjes nëse, pas ngjarjeve në Banjskë, presionet e BE-së dhe SHBA-së ndaj Prishtinës për të deeskaluar situatën në veri dhe për të zbatuar BKS janë duke u zbutur.

Surlliq shton se “nëse deeskalimi në periudhën e ardhshme paraqitet si diçka që është përgjegjësi e Beogradit, atëherë BKS do të paraqitet më shumë siç dëshiron Prishtina”.

"Dhe kjo është se është një lloj kornize përçarëse, institucionale ku në fakt serbët vetëm sa do ta vështirësojnë funksionimin e institucioneve dhe nuk do ta arrijnë atë që për ta në thelb është autonomi në sferat jetike", thotë Surlliq.

Ai thekson se deri më tani BKS ka qenë tema e parë dhe se është prezantuar zyrtarisht kështu nga zyrtarët ndërkombëtarë dhe ndërmjetësi, por ai shton se, sipas tij, tema e deeskalimit mund ta prishë edhe atë ide.

"Kam frikë nga koncepti më i keq i mundshëm, rezultati i dialogut të mëtejshëm, për t'i vendosur Beogradit një kusht konkret, të papranueshëm, politik, dhe kjo është zbatimi i pikave të tjera të marrëveshjes gjermano-franceze dhe largimi i BKS-së nga lista e prioriteteve”, thotë Surlliq.

Ai beson se ngjarjet e fundit kanë ndaluar tërheqjen e forcave policore të Kosovës nga veriu.

“Kjo është ndalur, Prishtina tani ka marrë mbështetjen e plotë të akterëve ndërkombëtarë në drejtim të menaxhimit të situatës në terren. Dëgjojmë unanimitet se Policia e Kosovës dhe njësitet e saj, duke përfshirë edhe formacionet speciale, janë vetëm përgjegjëse për sigurinë në veri, se EULEX-i dhe KFOR-i do të ndihmojnë vetëm aty ku është e nevojshme, por se ato nuk janë forcat parësore të sigurisë, gjë që e bën edhe më të vështirë pozitën e komunitetit serb, para së gjithash, në veri të Kosovës”, shpjegon Surlliq.

Sekretari Shtetëror i Ministrisë së Mbrojtjes së Serbisë, Nemanja Staroviq, thotë për Kosovo online se deeskalimi sot, pas ngjarjeve tragjike në Banjskë, është i njëjtë si para tyre, dhe kjo është ajo që përmban deklarata zyrtare e Bashkimit Evropian nga 3 qershori, e cila flet për nevojën që pa vonesë të vazhdohet me formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe dhe të tërhiqen njësitet speciale të Policisë së Kosovës nga afërsia e menjëhershme e ndërtesat komunale në veri të Kosovës.

“Kur të qetësohen pak pasionet dhe kur të frenohet kjo fushatë e zezë që po zhvillohet nga Prishtina, por fatkeqësisht edhe nga shumë adresa nëpër botë, e cila ka për qëllim bartjen e një lloj faji te organet shtetërore të Republikës së Serbisë dhe që nuk e kalon testin e logjikës së shëndoshë apo të logjikës elementare, se do t'i kthehemi asaj që ka mbetur. Dhe na mbetet deklarata zyrtare e Bashkimit Evropian nga 3 qershori, e cila bën thirrje për deeskalimin dhe që shpjegon në detaje se çfarë duhet të përfshijë ai deeskalimi”, thotë Staroviq.

Ai kujton se ajo deklaratë flet për nevojën që pa vonesë të vazhdohet me formimin e BKS-së dhe tërheqjen e njësive speciale të Policisë së Kosovës nga afërsia e ndërtesave komunale në veri të Kosovës.

“Ajo deklaratë e 27 evropianëve flet për nevojën që të procedohet urgjentisht, gjegjësisht menjëherë dhe pa vonesë, në formimin e BKS-së, për të sjellë tërheqjen e njësive speciale të Policisë së Kosovës nga afërsia e ndërtesave komunale në veri të Kosovës. Pavarësisht se sa po përpiqet tani pala prishtinase të justifikojë në mënyrë retroaktive të gjitha lëvizjet e saj të njëanshme me incidentet e 24 shtatorit, të cilat çuan në deeskalimin në 20 muajt e fundit, dua të besoj se nuk do të jetë kështu dhe se realisht do të fillojmë një deeskalimin thelbësor që do të largonte presionin e pabesueshëm ndaj të cilit është ekspozuar popullata serbe në veri të Kosovës dhe Metohisë për 20 muaj”, thotë Staroviq.

Pas ngjarjeve të fundit në veri dhe ngjarjeve tragjike në Banjskë, Prishtinës nuk i kërkohet më asgjë dhe i lejohet gjithçka, thotë për Kosovo online gazetari dhe shkrimtari Zhivojin Rakoçeviq.

Rakoçeviq, duke komentuar nëse pas ngjarjeve tragjike të 24 shtatorit, kur u vranë tre serbë dhe një polic i Kosovës, u zbut presioni disamujor i BE-së dhe SHBA-së ndaj autoriteteve të Kosovës për të ulur tensionet në veri dhe filluan t'i zbatojnë obligimet e marra nga dialogu, duke treguar se gjërat dukshëm kanë ndryshuar dhe se "Banjska dhe Bashkësia e Komunave Serbe tani nuk shkojnë fare bashkë".

“Ne jemi vënë jashtë sistemit, jashtë ligjit dhe në disa raste krejtësisht jashtë jetës. Banjska dhe Bashkësia e Komunave Serbe nuk shkojnë fare bashkë tani dhe Bashkësia e Komunave Serbe është diçka që nuk përmendet fare, dhe të them të drejtën, ne nuk e dimë dhe as nuk kemi gjetur ndonjëherë se çfarë është BKS dhe çfarë mund të jetë. Sot është më e largëta për të gjithë ne”, tha Rakoçeviq.

Ai kujton mbështetjen që Prishtina ka pasur gjithmonë nga bashkësia ndërkombëtare dhe e cila në një farë mënyre është rritur pas ngjarjeve në Banjskë.

“Albin Kurti është fëmijë i komunitetit ndërkombëtar dhe politika shqiptare është fëmijë i komunitetit ndërkombëtar, nuk do të lejojnë që ajo politikë të shembet dhe të zhduket. Shpesh, komuniteti ndërkombëtar, Brukseli dhe Uashingtoni mendojnë më mirë për Kosovën dhe elitat politike të shqiptarëve të Kosovës sesa për veten e tyre, ata e bënë këtë punë dhe do të jetojnë me vite të tëra në fatkeqësinë e Banjskës. Do të duhen vite për të na nxjerrë nga ky dëshpërim politik dhe i përgjithshëm që na ka përfshirë”, përfundoi Rakoçeviq.