Të Painkuadruarit sërish në Beograd: A mundet Jugu Global ta forcojë pozitën e Serbisë për çështjen e Kosovës?

Në kohën e ndarjes së ashpër të Luftës së Ftohtë ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit, një grup shtetesh refuzoi të zgjidhte mes Moskës dhe Uashingtonit. Kështu lindi Lëvizja e të Painkuadruarve, konferenca e parë historike e së cilës u mbajt në Beograd në shtator të vitit 1961. Dikur „Bota e Tretë“, ndërsa sot „Jugu Global“, ajo bashkon shumicën e vendeve të Afrikës, Azisë dhe Amerikës Latine, ndikimi i të cilave në organizatat ndërkombëtare shpeshherë është vendimtar. Përfaqësuesit e tyre po vijnë sërish në Beograd, me rastin e 65-vjetorit të themelimit të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara. Bashkëbiseduesit e Kosovo online vlerësojnë se ndikimi i Lëvizjes është dobësuar ndjeshëm, por se idetë dhe parimet mbi të cilat ajo mbështetet janë po aq të rëndësishme sa edhe më shumë se gjysmë shekulli më parë. Ata theksojnë se një nga temat e pashmangshme të takimit të ardhshëm do të jetë çështja e Kosovës.

Shkruan: Lana Vesiq

Gjashtëdhjetë e pesë vjet pas konferencës themeluese, Beogradi do t’i presë sërish përfaqësuesit e shteteve që përbëjnë bërthamën historike të Lëvizjes së të Painkuadruarve. Në tubimin e planifikuar për më 31 gusht dhe 1 shtator do të marrin pjesë edhe përfaqësuesit e Treshes aktuale të Lëvizjes – Azerbajxhanit, Ugandës dhe Uzbekistanit.

Beogradi zyrtar e konsideron tubimin e ardhshëm jashtëzakonisht të rëndësishëm, edhe për shkak se pritet pjesëmarrja e shumë zyrtarëve të lartë nga shtetet anëtare dhe vëzhguese të Lëvizjes, ndërsa ardhjen e kanë konfirmuar katër presidentë, tre kryeministra dhe një numër i madh ministrash.

Në njoftimin zyrtar të ngjarjes thuhet se, krahas rikujtimit të kontributit historik të Lëvizjes, do të diskutohet edhe për trashëgiminë e saj të qëndrueshme në kushtet e një mjedisi kompleks ndërkombëtar.

„Nga samiti i parë i Beogradit e deri më sot, bota ka ndryshuar, por vlera e parimeve themelore të Lëvizjes së të Painkuadruarve – bashkëjetesa paqësore, sovraniteti dhe integriteti territorial, barazia e shteteve, respektimi i së drejtës ndërkombëtare dhe bashkëpunimi – e tejkalon kontekstin e momentit historik në të cilin u formuluan këto parime“, njoftoi Qeveria e Serbisë.

Riafirmimi i parimeve

Në një bisedë për Kosovo online, diplomati Zoran Milivojeviq deklaron se parimet e përcaktuara që në Konferencën e Bandungut më 1955 dhe më pas të konfirmuara në Konferencën e Parë të Lëvizjes së të Painkuadruarve në Beograd më 1961, po fitojnë sërish rëndësi, pavarësisht ndryshimeve në marrëdhëniet ndërkombëtare.

„Në radhë të parë janë sovraniteti dhe integriteti territorial, mosndërhyrja, bashkëpunimi i barabartë e kështu me radhë. Të gjitha këto parime, duke përfshirë edhe mbizotërimin e së drejtës ndërkombëtare, do të riafirmohen të hënën dhe të martën në tubimin në Beograd. Dhe ky është kuptimi kryesor. Kuptimi kryesor qëndron në faktin se po ndryshon edhe bota, po ndryshon edhe rendi ndërkombëtar dhe se këto parime po rikthehen në qendër të aktiviteteve dhe, do të thosha, të interesave të Jugut kolektiv, i cili do të përfaqësohet këtu. Serbia sigurisht që do ta shfrytëzojë këtë. Kjo do të jetë në qendër të vëmendjes dhe, rrjedhimisht, Kosova dhe Metohia është një temë e pashmangshme“, vlerëson Milivojeviq.

Për shkak të qëndrimeve të ndara brenda Lëvizjes, ai i konsideron veçanërisht të rëndësishme takimet dypalëshe me shtetet që nuk e kanë njohur Kosovën.

„Në takimet dypalëshe duhet pritur që kjo të ripërtërihet, që vendet të cilat nuk e kanë njohur atë, ta konfirmojnë këtë edhe në Beograd. Ndërsa përmes deklaratës kryesore apo komunikatës, cilido qoftë dokumenti që do të dalë nga ky tubim, është e sigurt se sovraniteti dhe integriteti territorial do të jenë në vend të parë“, thotë Milivojeviq.

Duke folur për rëndësinë e Lëvizjes së të Painkuadruarve për Serbinë në rrethanat e sotme gjeopolitike, Milivojeviq thotë se vlera e saj më e madhe qëndron në faktin se, pavarësisht ndikimit të saj të reduktuar në krahasim me periudhën e Luftës së Ftohtë, ajo ka mbijetuar në skenën ndërkombëtare.

"Lëvizja ndihmohet nga vetë fakti që mbijeton. Ajo nuk është larguar nga skena politike globale. Nuk ka peshën që kishte dikur, por parimet mbi të cilat bazohet - interesat e vendeve të jugut kolektiv, lufta kundër neokolonializmit, riafirmimi i Kartës së OKB-së dhe e drejta ndërkombëtare - po fitojnë përsëri peshë", thekson Milivojeviq.

Siç shton ai, luftërat dhe krizat aktuale i kthejnë gjithashtu çështjet e respektimit të së drejtës ndërkombëtare dhe parimeve të Kartës së OKB-së në qendër të politikës ndërkombëtare.

"Me kalimin e kohës, ato po kthehen në skenën globale dhe po fitojnë peshë. Në këtë kuptim, Serbia po fiton më shumë forcë në argumentet e saj në mbrojtje të integritetit territorial dhe çështjes së Kosovës dhe Metohisë", përfundon Milivojeviq.

Analisti politik nga Prishtina, Nexhmedin Spahiu, vlerëson se Lëvizja e Vendeve të Painkuadruara ka humbur një pjesë të rëndësisë së saj pas përfundimit të ndarjes së botës në blloqe, e cila u krijua pas Luftës së Dytë Botërore, por pajtohet se Serbia, si trashëgimtare e Jugosllavisë, një prej themelueseve të Lëvizjes, mund të vazhdojë ta shfrytëzojë pjesëmarrjen në të për realizimin e interesave të veta.

Rrethanat e ndryshuara gjeopolitike dhe ndikimi real

Spahiu thekson se ndërkohë janë shfaqur blloqe të reja, por se Lëvizja vazhdon të ketë një peshë të caktuar politike.

„Janë krijuar disa blloqe të tjera, por sidoqoftë Lëvizja vazhdon të ketë njëfarë rëndësie. Ajo është veçanërisht e rëndësishme për Serbinë, kështu që Serbia mund të vazhdojë ta përdorë për interesat e veta“, tha Spahiu për Kosovo online.

Një nga temat e mundshme të takimit mund të jetë edhe çështja e Kosovës. Megjithatë, Spahiu konsideron se një diskutim i mundshëm për këtë çështje nuk do të kishte ndonjë rëndësi të madhe për Beogradin.

„Në mesin e vendeve të painkuadruara ka shumë shtete që e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Për këtë mund të diskutohet, por për Serbinë kjo nuk do të ketë ndonjë rëndësi të veçantë“, tha Spahiu.

Siç shtoi ai, në këtë rast zëri i këtyre vendeve mund të dëgjohej, por, sipas vlerësimit të tij, ai nuk mund të ndryshojë asgjë.

Rëndësia e votave të Jugut Global në OKB

Nga ana tjetër, gazetari Zhelko Shajn vlerëson për Kosovo online se takimi, i cili mbahet vetëm një javë para sesionit të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, përcjell një mesazh të fuqishëm politik që ndikon drejtpërdrejt në përpjekjet e Serbisë për ruajtjen e sovranitetit dhe integritetit territorial.

„Shënimi i 65-vjetorit të themelimit të Lëvizjes së Vendeve të Painkuadruara në Beograd ka domethënien e vet politike, megjithëse Serbia nuk ka statusin e anëtares së përhershme. Sot kemi 121 anëtare të përhershme të Lëvizjes së të Painkuadruarve dhe këto janë kryesisht vende të Afrikës, Azisë dhe Amerikës Latine, të cilat zënë një vend të rëndësishëm në Kombet e Bashkuara, ndërsa vota e tyre në Asamblenë e Përgjithshme ka të njëjtën vlerë si vota e SHBA-së, Britanisë së Madhe apo Francës. Është shumë e rëndësishme të kemi parasysh këtë, sepse kemi Rezolutën 1244 ende në fuqi, e cila ka të bëjë me Kosovën dhe Metohinë. Nëse një ditë në OKB do të vendoset sërish për sovranitetin dhe integritetin territorial dhe për rikthimin e Kosovës në kuadër të Serbisë, atëherë këto vota do të jenë shumë të rëndësishme. Më shumë se 80 vende të Lëvizjes së të Painkuadruarve nuk e kanë njohur Kosovën si republikë të pavarur, por respektojnë integritetin territorial dhe sovranitetin e Serbisë“, thekson Shajn.

Duke folur për trysnitë e fuqive të mëdha ndaj të cilave janë të ekspozuara vendet në zhvillim, Shajn vëren se shtetet e Jugut Global nuk mund të mbeten plotësisht të paprekura nga ndikimet ekonomike dhe politike, por se baza e veprimit të tyre është Karta e OKB-së, në të cilën këmbëngul edhe Serbia.

„Në këtë Kartë përfshihet pikërisht ai parim mbi të cilin mbështetet Serbia dhe ky tubim, që mbahet në Beograd një javë para Asamblesë së Përgjithshme, do të përçojë një mesazh të rëndësishëm politik pikërisht lidhur me angazhimin për integritetin territorial dhe sovranitetin, përkatësisht për parimet e Kombeve të Bashkuara, ku kërkohet respektimi i së drejtës ndërkombëtare. Kjo do të jetë një nga pikat e nisjes për krijimin e Kombeve të Bashkuara të së ardhmes, me sekretarin e ri të përgjithshëm. Prandaj është shumë e rëndësishme që të kemi marrëdhënie të mira me vendet e painkuadruara, sepse pikërisht ato kanë 121 vota në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së“, përfundon Shajn.