IFIMES: U vezi Kosova nakon Slobodana Miloševića najveću štetu Srbiji naneo je Vuk Jeremić

Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES) iz Ljubljane u analizi odnosa Beograda i Prištine navodi da je zahvaljujući intervenciji EU, ali najviše SAD i NATO sprečen oružani sukob u 2022. godini, ali i da je u vezi Kosova "najveću štetu Srbiji nakon Slobodana Miloševića naneo Vuk Jeremić pokrenuvši pitanje legitimiteta Kosova pred Međunarodnim sudom pravde (ICJ) u Hagu, kada je Sud pravde presudio da je proglašenje nezavisnosti Kosova u skladu sa međunarodnim pravom".

Kako se navodi u analizi "Francuska i Nemačka su preko svojih izaslanika u koordinaciji sa EU i SAD pripremili plan za normalizaciju odnosa, koji predstavlja imperativ".

"U fokusu francusko-nemačkog plana je realizacija prethodnih sporazuma i potpuna normalizacija odnosa. Prepreka realizaciji francusko-nemačkog plana mogu biti zemlje članice EU i NATO-a, koje nisu priznale nezavisnost Kosova (Španija, Slovačka, Rumunija, Kipar i Grčka) te na nivou UN-a Rusija i Kina kao stalne članice Saveta bezbednosti UN kao i polovina članica UN-a, koja ne priznaju Kosovo kao nezavisnu državu. Analitičari smatraju, da je za iskorak u dijalogu potrebno na osnovu Briselskog sporazuma iz 2013.godine bezuslovno formirati Zajednicu Srpskih opština  (ZSO) na Kosovu, a to bi dovelo do povratka Srba u institucije Kosova iz kojih su se povukli u novembru 2022. Obe strane predloženim planom potvrđuju svoje obaveze za sprovođenje svih prethodno potpisanih sporazuma.

Francusko – nemački plan za normalizaciju odnosa

Izaslanici Francuske, Nemačke, EU, SAD i Italije nedavno su se sastali sa predsednikom Srbije Aleksandrom Vučićem i kosovskim premijerom Aljbinom Kurtijem u pokušaju da ih uvere da potpišu plan od 11 tačaka koji ima za cilj smirivanje tenzija i potpunu normalizaciju odnosa.

Kosovo i Srbija bi do marta 2023. trebalo da se izjasne da li prihvataju međunarodni plan za normalizaciju odnosa ili će se suočiti sa posledicama od strane EU i SAD.  Ulazak u EU moguć je 2030.godine, do tada bi dobijali ekonomsku pomoć kroz donacije, a usledile bi i nove investicije. Srbija bi korak po korak ulazila u strukture EU-a, poput zajedničkog evropskog tržišta, koje omogućava slobodan protok robe, ljudi, kapitala i usluga.

Srbija bi dobila i ekonomsku pomoć kroz donacije i povoljne kredite, kao i investicije u energetiku, koje bi Srbiju oslobodili zavisnosti od Rusije i ruskog monopola u toj oblasti.

Iako ovaj osnovni predloženi francusko-njemački plan predstavlja važan korak u normalizaciji odnosa, obe strane će nastaviti proces dijaloga, kojeg vodi EU novim zamahom, što će dovesti do pravno obavezujućeg, sveobuhvatnog sporazuma za normalizaciju odnosa. U budućnosti bi Srbija i Kosovo produbljivali saradnju u oblastima ekonomije, nauke i tehnologije, saobraćaja i povezanosti, odnosa u pravosuđu i provođenju zakona, pošte i telekomunikacija, zdravstva, kulture, vere, sporta, zaštite životne sredine, nestalih lica i druge oblasti slično kroz postizanje konkretnih sporazuma.

Predsednik Vučić preuzeo inicijativu

Analitičari smatraju, da je predsednik Srbije Aleksandar Vučić preuzeo inicijativu u vezi rešavanja kosovskog pitanja ne odbijanjem razgovora o ponuđenom francusko-nemačkom planu za normalizaciju odnosa, jer u posljednjih 30 godina Srbija je uglavnom odbijala ponuđena rešenja, što ju je kasnije skupo koštalo. Vučić je potvrdio, da je državnik, jer se upustio u rešavanje najtežeg državnog i nacionalnog pitanja usprkos svim izazovima i opasnostima, koje sa tim dolaze. Svestan je činjenice, da bi svaka dodatna destabilizacija i pogoršanje sigurnosne situacije na Kosovu najviše koštala Srbe, jer bi im pretio biološki opstanak. Zbog toga je potrebno postići opšti društveni i politički konsenzus i vlasti i opozicije kada se radi o najvažnijem državnom i nacionalnom pitanju. Očekuje se zvaničan stav Srpske pravoslavne crkve (SPC) čime bi se stavila „tačka na i“. U Srbiji opozicija ne razume svoje uloge, umesto da je opozicija Vučiću, ona je uglavnom opozicija državi Srbiji. U vezi Kosova nakon Slobodana Miloševića, najveću štetu Srbiji naneo je Vuk Jeremić pokrenuvši pitanje legitimiteta Kosova pred Međunarodnim sudom pravde (ICJ) u Hagu, kada je Sud pravde presudio da je proglašenje nezavisnosti Kosova u skladu sa međunarodnim pravom.

Sporazum o normalizaciji odnosa – sporazum o članstvu u EU

Srbija je epicentar dešavanja i normalizacije odnosa na Zapadnom Balkanu te lokomotiva evrointegracijskog procesa. Poslednjih nekoliko godina je posebno intenzivno njeno približavanje ka članstvu u EU. Srbija ima najsnažniju i najrazvijeniju kadrovsku i logističku infrastrukturu sa kojom može u relativno kratkom roku da odgovori na izazove pregovaračkog procesa i potvrdi atribut, da je nosilac evropskih integracija na Zapadnom Balkanu.

Pored istorijske uloge i odgovornosti za mir i stabilnost, koju ima predsednik Srbije Aleksandar Vučić zajedno sa kosovskim premijerom Aljbinom Kurtijem, garancije koje se nude prvenstveno od strane EU nisu dovoljne. Sporazum o normalizaciji odnosa Srbije i Kosova trebao bi da predstavlja sporazum o članstvu u EU strana potpisnica sporazuma. Zbog toga treba razumeti poziciju predsednika Vučića ali i premijera Kurtija, jer su razna obećanja uglavnom do sada bila neispunjena.

Paradoksalno je, da EU uvodi Evropski sistem za informacije o putovanjima i njihovom odobrenju (ETIAS), prema trećim zemljama iz kojeg nisu izuzete zemlje Zapadnog Balkana. Sistem ETIAS u praksi znači, da će svaki građanin bilo koje države Zapadnog Balkana pre ulaska na teritoriju EU morati da ispuni posebnu aplikaciju i time da zamoli za odobrenje ulaska u EU i platiti određenu taksu. To praktički znači tiho uvođenje novog kvazi viznog režima, u poređenju sa sadašnjim slobodnim kretanjem za sve građane Zapadnog Balkana. EU treba opozvati uvođenje ETIAS-a za zemlje Zapadnog Balkan i razmisliti, da te zemlje ubrzano u paketu primi u članstvo EU.

Analitičari smatraju, da ukoliko se želi uspostaviti normalizacija odnosa između zvaničnog Beograda i Prištine, koja će osigurati trajan mir i dugoročnu stabilnost, potrebno je pored pet zemalja EU i NATO koje nisu priznale Kosovo u trajno rešenje uključiti Rusiju i Kinu, bez čijeg uključivanja postignuta normalizacija odnosa može biti samo parcijalna i privremena.

Postavlja se pitanje, da li bi ova ponuda EU bila „nepristojna“ ukoliko bi Srbiji bio ponuđen ulazak u EU 2024, a nije nemoguć obzirom da već znamo za presedan sa Bugarskom i Rumunijom, a Srbija je za EU, u ovom trenutku mnogo u ekonomskom i političkom smislu važnija nego tada Rumunija i Bugarska. Može li EU da proguta ovu žabu za dobrobit svih?