Popović: Osnivačka povelja Dečana pravni spis, istorijski izvor prvog reda o postojanju Srba

Muzejski savetnik Muzeja fresaka u Beogradu Bojan Popović izjavio je da su osnivačke povelje manastira na Kosovu istorijski izvori prvog reda koji govore o postojanju Srba, a da je jedna od najstarijih prva osnivačka povelja manastira Visoki Dečani.

„Ona svedoči o osnivanju manastira Dečana, o razlozima zbog kojih je podignut. Takođe, u njoj su obeležene međe samog manastira i nabrojani ljudi koji su živeli na njenim teritorijama. Tako da mi tačno možemo da vidimo, da povučemo topografiju i konomastiku i da vidimo veliki broj naziva imena. Između ostalog to je pre svega istorijski izvor prvog reda upravo i zbog toga jer saznajemo da je taj kraj bio naseljen našim življem, srpskim stanovništvom u potpunosti“, istakao je Popović.

Precizira da Visoki Dečani imaju još dve povelje koje su pisane u obliku kodeksa - knjige.

„Jedna od njih je i dan-danas u manastiru, a za drugu se smatra da je najverovatnije na Svetoj Gori i da će jednog dana biti pronađena“, precizira Popović.

Pojašnjava da su preostale dve povelje izdate iz praktičnih razloga.

„Ako bi se samo koristila kao pravni spis što je ona i bila jer se u njoj garantuju granice, da bi se mogle lakše poneti i po njoj svedočiti na određenoj lokaciji“, kaže ovaj stručnjak.

Objašnjava da se iz manastirskih povela saznaje mnogo pojedinosti koje su vezane za taj period.

„Iz povelja zaista saznajemo mnogo toga. Iz njih su izvučene liste imena ljudi koji su tada živeli, sve topografske pojedinosti koje se mogu pratiti od tog vremena do današnjih dana. Iz njih saznajemo čak i kakva je donekle bila klima u tom području. Iz nekih od tih povelja mi saznajemo za posebne kulture koje su u međuvremenu nestale, kao što je uzgoj svile. Saznajemo koja vrsta domaćih životinja tu bila gajenja. Dakle, one su ogroman izvornik za ceo Srednji vek“, ističe Popović.

Dodaje da je bolna tačka za izučavanje Srednjeg veka u Srbiji činjenica da su mnogi gradski arhivi nestali.

„U našim gradskim arhivima kao u Novom Brdu je bilo svakako mnogih podataka iz kojih bi se svakako mnogo lakše pisala istorija, ali u neku ruku se uz pomoć ovih manastirskih povelja to nadoknađuje“, kaže Popović.

Naglašava da kada je reč o osnivačkim poveljama manastira na Kosovu važne su i veoma slične Dečanskoj - Svetostefanska povelja ili povelja manastira Banjska i povelja manastira Svetih Arhanđela u Prizrenu.

„Ova prva je u Istanbulu, a druga je nestala tokom Prvog svetskog rata, ali njen sadržaj je zabeležen“, navodi.

Neka od osnivačkih povelja sačuvane su i na samim zidovima manastira na Kosovu što je slučaj sa Gračaničkom poveljom.

„Kao i u pisanoj povelji navedena je prvo arenga ili želja i motivacija samog ktitora na učenom jeziku, a potom su garantovane međe i prava samog manastira do samog potpisa vladara koji je na dnu povelje. Povodom ove Gračaničke povelje možemo tačno da znamo kada je Gračanica podignuta i kome je bila posvećena“, podvlači Popović.

Dodaje da i kada nema sačuvanog dokumenta o nastanku i životu crkava i manastira na Kosovu se saznaje na posredan način.

„U jednoj od prvih povelja u Hilandarskoj povelji pominje se kao naselje Hoča i crkva Svetog Nikole o kojoj nemamo velika svedočanstva. Ali mi iz same crkve saznajemo da je ona bila oslikana u Srednjem veku, da se verovatno lokalna vlastela brinula oko nje i što je još važnije, da je kasnije u vreme obnove Pećke patrijaršije i ona obnovljena i da je postojala određena nega čak i u to oskudno vreme naših predaka“, naglašava Popović.