Dalje nga bllokimi apo një bllokadë e re: A do ta zgjidhë vendimi i Gjykatës Kushtetuese krizën politike?

Pas një mase të përkohshme për të pezulluar të gjitha veprimet në lidhje me konstituimin e Kuvendit të Kosovës, Gjykata Kushtetuese mori një vendim të ri, i cili, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, është më i qartë se i pari i së njëjtës gjykatë nga 26 qershori. Edhe pse specifikon detyrimet për deputetët dhe jep udhëzime se si të arrihet formimi i parlamentit brenda 30 ditëve, lind pyetja se çfarë do të ndodhë pas asaj periudhe nëse Kuvendi nuk konstituohet.

Shkruan: Milena Miladinoviq

Gjykata Kushtetuese, me kërkesë të LDK-së dhe PDK-së, vendosi që konstituimi i Kuvendit të Kosovës duhet të vazhdojë me votim të hapur, si dhe që deputetët të kenë një afat prej 30 ditësh për të formuar parlamentin. Gjithashtu, sipas vendimit, përfaqësuesi i grupit më të madh parlamentar ka të drejtë të propozojë një kandidat për kryetar të parlamentit i cili mund të votohet me votim publik maksimumi tre herë.

Në vendim, gjykata vendosi unanimisht se deputetët nuk e zbatuan vendimin e 26 qershorit dhe se rrjedhimisht të gjitha vazhdimet e seancës së mbajtur nga 27 qershori deri më 26 korrik shpallen të pavlefshme, si dhe se kryetari i seancës konstituive, Avni Dehari, nuk veproi në përputhje me atë vendim dhe se veprimet e tij janë të papajtueshme me paragrafin 1 të nenit 116 të Kushtetutës, i cili i referohet efektit juridik të vendimeve.

Ndërsa për përfaqësuesit e partive politike që ishin në opozitë, vendimi i gjykatës përfaqëson të vërtetën dhe një shuplakë në fytyrë për qeverinë ende aktuale dhe tregon se Vetëvendosja nuk e respektoi Kushtetutën, Vetëvendosja vlerëson se Gjykata Kushtetuese shkeli Kushtetutën e Kosovës me këtë vendim.

Përfaqësuesit ndërkombëtarë në Prishtinë u bënë thirrje të gjithë aktorëve që t'i përmbahen vendimit të Gjykatës Kushtetuese mbi procesin e konstituimit të Kuvendit të Kosovës dhe të gjejnë një kompromis, ndërsa për ata që janë të njohur me të drejtën kushtetuese, vendimi i gjykatës është i qartë - por me disa mangësi.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online janë të të njëjtit mendim, dhe një çështje përmendet si pengesë kryesore:

Çka pas 30 ditësh?

Aleksandar Shljuka, bashkëpunëtor i organizatës joqeveritare "Nisma e Re Shoqrore", theksoi se situata nuk është zgjidhur me këtë vendim, sepse nuk përmend se çfarë do të ndodhë nëse parlamenti nuk formohet brenda 30 ditësh.

"Ajo që gjykata nuk tha është se çfarë ndodh pas 30 ditësh. Mendimet për këtë çështje janë të ndara, disa mendojnë se gjykata duhet të veprojë kështu, për të ndihmuar në eliminimin e krizës institucionale, por jo për ta zgjidhur atë plotësisht, domethënë, për të ofruar një strategji daljeje, ose për të plotësuar Kushtetutën dhe sistemin ligjor të Kosovës, në mënyrë që kriza të tilla të mos përsëriten në të ardhmen. Disa interpretuan se do të ishte gabim që Gjykata Kushtetuese ta dërgonte Kosovën në zgjedhje të reja. Unë pajtohem disi me të gjitha këto, por mendoj se kjo situatë nuk e zgjidhi deri në fund", vlerësoi Shljuka për Kosovo online.

Bashkëbiseduesi ynë e interpreton vendimin e Gjykatës Kushtetuese si vetëm një nga mundësitë për zgjidhjen e bllokimit në konstituimin e parlamentit.

"Gjykata Kushtetuese ofroi një pamje të re të situatës dhe një mënyrë të caktuar se si mund të zgjidhet kjo, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se situata do të zgjidhet plotësisht. Mund të kemi përsëri një situatë të një votimi të dështuar, në mënyrë që Vetëvendosja të propozojë një kandidat të ri, dhe pastaj përsëri një votim të dështuar... Nëse edhe pas një muaji nuk kemi një kryetar të Kuvendit, nuk e dimë se çfarë do të ndodhë, sepse gjykata e ka vendosur përsëri në kornizë. Nuk tha, për shembull, se pas një muaji do të thirren automatikisht zgjedhje të reja ose të ngjashme." "Në këtë kuptim, situata nuk është zgjidhur njëherë e përgjithmonë. Gjykata ofroi vetëm një mundësi për të vazhduar disi me këtë dhe potencialisht për të dalë nga kriza", shtoi Shljuka.

Ai gjithashtu theksoi se është e rëndësishme që Gjykata Kushtetuese i shpalli të pavlefshme të gjitha seancat në të cilat u kërkua të votohej për Komisionin e Votimit të Fshehtë.

"Në vendimin e parë, gjykata tha se kushtetuta duhet të vazhdojë me një votim publik, dhe tani në fakt ka thënë se propozimi për formimin e Komitetit për votim të fshehtë është jashtë procedurës dhe se të gjitha seancat janë të pavlefshme. Kjo është e rëndësishme. Pres që në periudhën e ardhshme ky proces të vazhdojë, që të kemi pikën 3 të rendit të ditës, por prapë mund të futemi në një situatë ku të kemi një bllokadë nëse pas një muaji kemi kandidatë të rinj nga Vetëvendosja që nuk do të mbështeten nga opozita, ne prapë do të jemi në të njëjtin qëndrim", theksoi Shljuka.

Sipas tij, zgjidhja është t'i caktohet e drejta për të propozuar kandidatë një partie tjetër për një periudhë kohore.

"Ajo që mund të bëhet është që, nëse kemi një situatë ku Vetëvendosja me më shumë kandidatë nuk arrin të fitojë shumicën, kjo e drejtë t'i transferohet opozitës. Gjykata Kushtetuese do të duhet të thotë se cila është strategjia e daljes, qëllimi përfundimtar i gjithë kësaj krize, dhe kjo ndoshta është të shkohet në zgjedhje", tha Shljuka.

Siç theksoi ai, gjykata nuk e ndryshoi të drejtën e partisë fituese për të propozuar një kandidat për president të kuvendit.

"Lidhur me emërimin e kandidatëve, për aq sa e kuptova unë vendimin, kjo është ende në dorë të Vetëvendosjes. Gjykata Kushtetuese nuk e interpretoi Kushtetutën ndryshe në këtë pjesë, sepse e dimë që Kushtetuta thotë se partia që fitoi numrin më të madh të votave në zgjedhje duhet të emërojë një kandidat. Gjykata Kushtetuese tha se nëse kemi tre votime të pasuksesshme, Vetëvendosja mund të propozojë një kandidat të ri, dhe kjo e drejtë nuk i shkon opozitës", përfundoi Shljuka.

 Analisti Shkëlzen Maliqi vlerësoi se vendimi i ri i Gjykatës Kushtetuese është i mirë dhe i përgjegjshëm, dhe se e bën të qartë se konstituimi i Kuvendit të Kosovës duhet të vazhdojë sipas Rregullores së Punës, pra me votim publik për zgjedhjen e presidentit të tij.

Ai shtoi se me këtë vendim, gjithçka u vendos në vend, në mënyrë që të mund të ecim përpara drejt formimit të Kuvendit, dhe më pas të Qeverisë, e cila, sipas tij, përfaqëson një rrugëdalje nga ngërçi.

"Vetëvendosja kishte një avantazh bindës, është partia më e fortë me 48 mandate, por nuk mundi të formonte shumicën, të formonte qeverinë, apo edhe të zgjidhte kryetarin e Kuvendit, kështu që përdorën taktika për të fituar kohë. Ata ndoshta llogaritën në bashkimin e zgjedhjeve lokale dhe të jashtëzakonshme parlamentare. Gjykata Kushtetuese tha të njëjtën gjë që thotë tani, vetëm me gjuhë të ndërlikuar. Tani tha më qartë se votimi duhet të bëhet sipas Rregullores. Filloi me një votim të hapur, kështu që duhet të vazhdojë. Pika që ata futën për të ndryshuar votimin në të fshehtë, është e pavlefshme dhe tani duhet të vazhdojë. Partia e parë duhet të propozojë një kandidat, por do të shohim nëse do të jetë i njëjti apo një kandidat tjetër, por zakonisht voton i gjithë kuvendi dhe çdo votë është e rëndësishme", tha Maliqi për Kosovo online.

Sipas tij, me këtë vendim, procesi i konstituimit të Kuvendit është zhbllokuar. Ai pret që parlamenti të formohet së shpejti dhe se do të pasojë formimi i qeverisë, ku, thotë ai, procesi është i qartë. Nëse kryeministri në mandatin teknik dhe kreu i Vetëvendosjes Albin Kurti nuk siguron shumicën, Bedri Hamza nga Partia Demokratike e Kosovës do të ketë mundësinë të formojë qeverinë.

"Tani gjithçka është vënë në vend që procesi të vazhdojë. Supozoj se Kuvendi do të konstituohet, se ata do të duhet të propozojnë një kandidat tjetër nëse Aljbuljena Haxhiu nuk kalon, dhe të kalojnë në formimin e qeverisë. Kurti duhet të marrë përsëri një mandat, kjo është e qartë, por nëse ai nuk siguron shumicën, procedura do të vazhdojë dhe një parti tjetër do ta marrë përsipër, pra Bedri Hamza", shtoi bashkëbiseduesi ynë.

Siç theksoi ai, vendimi i ri shtoi një afat kohor dhe mundësinë për të votuar për të njëjtin kandidat tri herë, dhe se është mirë që gjykata e kuptoi "lojën" e Vetëvendosjes. Ai e vlerësoi vendimin e gjykatës si një shenjë për të dalë nga ngërçi.

“Gjykata Kushtetuese e kuptoi se duhej ta thoshte qartë, u shtuan disa gjëra, një afat dhe një përpjekje tre herëshe... Kjo nuk është shkruar askund, por Gjykata Kushtetuese është një organ autoritar që e kuptoi se çdo gjë që bën Vetëvendosja është një lojë dhe se ata mund ta mbanin këtë situatë për dy vjet, gjë që nuk ka kuptim. Mendoj se ky është një vendim i mirë dhe i përgjegjshëm dhe se duhet të dalim nga kjo ngërç”, përfundoi Maliqi.

Analisti Predrag Rajiq theksoi se ekziston mundësia që Gjykata Kushtetuese t'u japë mundësinë partive që deri më tani ishin në opozitë të propozojnë kandidatin e tyre për kryetar të parlamentit, por gjithashtu se, pa Listën Serbe, ato nuk do të ishin në gjendje të siguronin një numër të mjaftueshëm votash për kandidatin e tyre.

Sipas Rajiq, kjo do të ishte municion politik për Kryeministrin në mandatin teknik të Aljbin Kurtit për të rrëzuar qeverinë e re të mundshme nga opozita.

"Ndoshta Gjykata Kushtetuese do t'u japë mundësinë partive opozitare të propozojnë kandidatin e tyre nëse kuvendi nuk formohet brenda 30 ditëve, por partitë opozitare nuk do të kenë vota të mjaftueshme për ta zgjedhur atë pa Listën Serbe, kjo është një çështje që nga dita e parë. Është e vështirë për mua të imagjinoj që, për shembull, PDK-ja do të pranonte të bënte një marrëveshje të tillë, sepse nëse do të formonte një qeveri me ndihmën e Listës Serbe, Kurti do të merrte një pjesë të mirë të votave të PDK-së, dhe sigurisht që ai do të përpiqej ta bënte atë qeveri të rrëzohej dhe të kthehej në pushtet, atëherë ai mund të formonte lehtësisht qeverinë e tij të tretë", tha Rajiq për Kosovo online.

Siç shtoi ai, një skenar i tillë do të ishte shumë i rrezikshëm për opozitën.

"Siç i shoh deklaratat e politikanëve shqiptarë në Kosovë dhe Metohi, askush nuk është gati për këtë. Kurti tha në periudhën e mëparshme se ky është një skenar që do të ndodhë, dhe ata donin të provonin se nuk është kështu. Nëse do të ndodhte një koalicion i tillë, do të ishte municion politik për Kurtin që të vepronte si opozitë për një ose dy vitet e ardhshme, sa kohë do të zgjaste ajo qeveri, nëse mund të formohej fare në një mjedis kaq të paqëndrueshëm politik siç është Prishtina aktualisht", theksoi ai.

Sipas mendimit të tij, Kurti dhe Vetëvendosja nuk do ta ndryshojnë kandidatin për Kryetar të Kuvendit.

"Nuk besoj se Kurti do ta ndryshojë kandidatin e tij, mendoj se qëllimi i tij kryesor është ta zgjasë këtë situatë sa më gjatë që të jetë e mundur. Gjithashtu, Kurtit i shkon për shtat që të thirren zgjedhje të reja sepse kjo do të thotë një fushatë e re, dhe ai shpreson që rezultatet të jenë të njëjta ose të ngjashme me herën e fundit dhe të çojnë në një situatë ku as ai nuk mund të formojë një qeveri të re, as opozita. I shkon për shtat plotësisht sepse blen kohë deri në zgjedhjet e mesit të mandatit të vitit të ardhshëm në Amerikë. Qëllimi i tij është të mbijetojë politikisht deri në nëntor të vitit të ardhshëm, që nuk është një periudhë e shkurtër, por nëse prezantohet një cikël zgjedhor i përsëritur, siç ishte rasti në Bullgari në vitet e mëparshme, atëherë është e mundur. Kurti shpreson që në një moment demokratët të mund të fitojnë përsëri Dhomën e Përfaqësuesve, nëse jo Senatin. Në atë rast, do të ishte më e lehtë për të që të ushtronte sundimin e tij deri në fund të mandatit të Presidentit Trump", tha Rajiq.

Sipas mendimit të tij, çdo skenar në lidhje me zgjidhjen e krizës do t'i shkonte për shtat Kurtit.

"Kjo është e gjitha loja e Kurtit, ai nuk do ta ndryshojë kandidatin. Nëse kandidati i tij zgjidhet, do të jetë mirë për të. Nëse nuk zgjidhet, atëherë ai kalon në gjimnastikë të re ligjore, dhe kjo i përshtatet atij, sepse ai është kryeministër me një mandat teknik gjatë gjithë kohës dhe mban frenat e pushtetit. Pra, për sa i përket tij, kjo situatë mund të zgjasë për një kohë të gjatë", përfundoi Rajiq.