A do ta mbështesnin të gjithë anëtarët Lajçakun si sekretarin e ri të përgjithshëm të OSBE?

Procesi i zgjedhjes së Sekretarit të ri të Përgjithshëm të OSBE është aktualisht i bllokuar dhe si dikush që sipas burimeve jozyrtare diplomatike është i gatshëm të kandidojë për këtë post, mediat e kanë shpallur Mirosllav Lajçakun. Ai nuk ka komentuar për këtë temë, ndonëse, sipas analistëve, rruga për këtë pozitë dhe zyrën e re në Vjenë mund të jetë e hapur për diplomatin sllovak, përfshirja e të cilit si ndërmjetës në dialogun Beograd-Prishtinë po i vjen fundi.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Gjermania Helga Shmit përfundoi mandatin e saj katërvjeçar si Sekretare e Përgjithshme e Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë më 3 shtatorm, dhe përsa i përket 57 anëtarëve, të cilët gëzojnë status të barabartë në këtë organizatë dhe ku vendimet merren me konsensus, nuk është arritur asnjë marrëveshje për pasardhësin e saj, nga 4 shtatori postin e sekretares së përgjithshme e mban përkohësisht Kejt Feron. Feron është drejtor i Qendrës Osbe për Parandalimin e Konflikteve dhe zëvendësdrejtor i Sekretariatit të Osbe, dhe është interesante se një herë ajo ka punuar në zbatimin e planit të Ahtisarit në Kosovë.

Nëse informacioni nga burime diplomatike për dëshirën e Lajçakut për të pasuar Shmit rezulton të jetë i saktë, dhe nëse arrihet konsensus për emërimin e tij, kreu i OSBE do të jetë një diplomat karriere, i cili si përfaqësues i Bashkimit Evropian aktualisht është i përfshirë në zbatimin e marrëveshjeve të ndryshme nga dialogu Prishtinë-Beograd.

OSBE, megjithatë, është i organizuar në atë mënyrë që Sekretariati i saj, nën udhëheqjen e Sekretarit të Përgjithshëm, ofron mbështetje operacionale për organizatën dhe ndihmon Presidencën në aktivitetet e saj me ekspertizë, analiza dhe vendimmarrje, ndërsa Këshilli i Përhershëm është organi kryesor për vendimmarrje dhe për menaxhimin e punës së përditshme operative të OSBE ndërmjet mbledhjeve të Këshillit Ministror.

Të gjitha këto i di mirë Lajçak, i cili gjatë vitit 2019 ishte kryetar i Osbe në kohën kur ishte ministër i Punëve të Jashtme dhe Evropiane të Sllovakisë.

Një nga kandidatët më seriozë për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të OSBE gjatë kësaj vere ishte Igli Hasani, ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë, por meqenëse nuk u miratua nga të 57 anëtarët e OSBE nga Evropa, Azia Qendrore dhe Amerika e Veriut, negociatat për këtë dhe disa pozicione të tjera brenda organizatës, nën udhëheqjen e Maltës si kryetare në 2024, vazhdojnë. Po bëhen përpjekje për të arritur një konsensus nga takimi vjetor i Këshillit Ministror, ​​i cili do të mbahet në Valeta në dhjetor, kur Lajçak praktikisht do të jetë në fund të mandatit të tij disa herë të zgjatur në pozitën e tij aktuale, e cila sipas vendimit të fundit të Këshillit të BE-së do të përfundojë më 31 janar 2025.

“Duke marrë parasysh përvojën e mëparshme të Mirosllav Lajçakut, duket se zgjedhja e tij për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të OSBE në atë pozicion do të ishte një person i njohur shumë mirë me proceset dhe mekanizmat që OSBE zbaton edhe në territorin e shteteve anëtare si në misionet që ka nëpër botë”, thotë për Kosovo online Stefan Vlladisavlev, koordinator i programit të Fondacionit BFPE për Shoqëri Përgjegjëse.

Megjithatë, siç vëren ai, derisa kandidatura e Lajçakut, e cila aktualisht vetëm spekulohet në media, të zyrtarizohet, gjithçka mbetet në sferën e spekulimeve.

Sipas Vlladisavlev, Lajçak është një diplomat me përvojë të lakmueshme në luftën për poste të larta brenda organizatave ndërkombëtare dhe nëse i bashkohet garës për postin e Sekretarit të Përgjithshëm të OSBE, sigurisht që do të jetë një nga kandidatët seriozë.

“Në dritën e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, zgjedhja e tij e mundshme si kreu i OSBE do të nënkuptonte se ai nuk do të ishte më i dërguari special i BE-së për Ballkanin Perëndimor dhe se dikush tjetër do të zinte vendin e tij. Procesi i dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është plotësisht nën juridiksionin e BE-së dhe OSBE nuk luan një rol të madh në procesin teknik. Prandaj do të jetë interesante se kush do ta zëvendësojë Lajçakun. Si të mundshme janë përmendur emra të ndryshëm, mes të cilëve edhe ish-presidenti i Sllovenisë, Borut Pahor. Mbetet për t'u parë nëse do të jetë ai apo dikush tjetër do të hyjë në këpucët e Mirosllav Lajçakut. Kushdo qoftë, e pret një punë komplekse dhe sigurisht jo e lehtë”, thotë Vlladisavlev.

Gjasat që Mirosllav Lajçak të zgjidhet Sekretar i ri i Përgjithshëm i OSBE, sipas mendimit të zëvendësdrejtorit i organizatës joqeveritare “Community Building Mitrovica” Nemanja Nestoroviq, janë të mëdha, duke pasur parasysh se ai ka përvojë shumëvjeçare në punë diplomatike në Ballkani Perëndimor.

“Për më tepër, në vitin 2019 ka mbajtur një nga pozitat drejtuese në OSBE. Përvoja e tij në Ballkanin Perëndimor, kryesisht në Bosnje-Hercegovinë dhe Mal të Zi, e bën atë një kandidat të kualifikuar dhe roli i tij si i dërguar special i Bashkimit Evropian për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është një shtesë në kualifikimet e tij për postin e Sekretarit të Përgjthshëm të OSBE”, thotë Nestoroviq për Kosovo online.

Ai thekson se nuk duhet harruar se të 57 vendet anëtare të OSBE duhet të bien dakord për një kandidat për sekretar të përgjithshëm të kësaj organizate dhe secila prej tyre ka interesin e vet personal.

“Ndër të tjera janë Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Rusia. Rusia do ta mbështesë de fakto kandidaturën e tij, po ashtu edhe Serbia sepse Lajçak vjen nga Sllovakia, e cila nuk e njohu pavarësinë e Kosovës. Mirëpo, disa vende të tjera brenda OSBE mund të jenë kundër pikërisht për shkak të atij qëndrimi jo uniform për Kosovën”, vlerëson bashkëbiseduesi ynë.

Nëse do të arrihej një marrëveshje për zgjedhjen e një diplomati sllovak, atëherë, siç thekson ai, do të hapej çështja e pasuesit të Lajçakut si i dërguar i BE-së për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

“Përzgjedhja dhe emërimi i tij mund të çojë në një moment të ri politik në dialog që de fakto është i vdekur. Megjithatë, e gjithë kjo kërkon kohë shtesë dhe nuk ka dialog apo përparim. Nga ana tjetër, zgjedhja e një të dërguari të ri të BE-së për dialog do ta zgjaste edhe më shumë mungesën e dialogut, pra këtë status quo apo status të dialogut të vdekur nëse mund ta quajmë kështu”, thotë Nestoroviq.

Besfort Rrecaj, profesor në Departamentin e së Drejtës Ndërkombëtare në Universitetin e Prishtinës thotë për Kosovo online se pozita e sekretarit të përgjithshëm të OSBE është kryesisht administrative, sepse vendimet merren nga organet e tjera të kësaj organizate dhe nëse në atë pozitë zgjidhej Miroslav Lajçak, ai do të mund t'i ndihmonte ata që marrin vendime me përvojën e tij të madhe duke i këshilluar.

“Procesi i zgjedhjes së një figure kaq të rëndësishme në OSBE bëhet me konsensus të të gjithë anëtarëve, që do të thotë se të gjitha shtetet duhet të bien dakord dhe asnjë nga 57 nuk e kundërshton. Në një mjedis të tillë mund të ketë vështirësi, sidomos kur shohim situatën e sigurisë në mbarë botën, sepse e dimë se në anëtarësimin e OSBE ka edhe vende nga Azia, kryesisht nga Azia Qendrore, të cilat mund të kenë preferencat dhe ndikimet e tyre që reflektojnë. situatën aktuale të sigurisë në botë. Prandaj mund të ketë probleme për zgjedhjen e sekretarit të përgjithshëm të OSBE”, thotë Rrecaj.

Krahas Hasanit, kandidatë për sekretar të ri të përgjithshëm ishin edhe Jan Bratu (Norvegji), Kristof Kamp (Holandë), Xhon Mekgregor (Kanada), Marcel Peshko (Sllovaki) dhe Feridun Sinirlioglu (Turqi).