Gjykimet ndaj serbëve para Dhomave të Specializuara në Hagë – realitet apo shfaqje parazgjedhore e Kurtit?

Kryeministri në detyrë Albin Kurti ka ngritur mundësinë që Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë të mund të zhvillojnë procedura edhe për krime të supozuara të luftës të kryera nga serbët. Nga ky gjykatë ndërkombëtare për Kosovo online është theksuar se mandati i tyre është i përcaktuar qartë nga raporti i Dick Marty-t, ndërsa ekspertë juridikë nga Beogradi dhe Prishtina i vlerësojnë pretendimet e Kurtit si të motivuara politikisht dhe pa bazë juridike, duke theksuar se, në vend të gjykimeve të reja, më e pritshme është mbyllja graduale e gjykatës.

Shkruan: Petar Rosiq

Mandati i Dhomave të Specializuara bazohet në raportin e Këshillit të Evropës nga viti 2011, i cili u përgatit nga raportuesi special Dick Marty, duke hetuar krimet e UÇK-së dhe trafikimin e organeve njerëzore në Kosovë dhe Shqipëri.

Raporti ka kontribuar ndjeshëm në hetimin e rolit të luftës të Hashim Thaçit si komandant, si gjatë luftës ashtu edhe menjëherë pas saj, për çka aktualisht ndaj tij po zhvillohet një proces gjyqësor në Hagë.

Deri më tani janë ngritur gjithsej 15 aktakuza para Dhomave të Specializuara në Hagë, ndërsa rasti më i madh dhe më i njohur përfshin akuzat ndaj Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

Letra drejtuar Trendafilovës

Me rastin e përvjetorit të pestë të ngritjes së aktakuzës, në mesin e nëntorit, Kurti zbuloi përmbajtjen e letrës që në shtator të vitit 2022 ia kishte dërguar kryetares së Gjykatës Speciale, Ekaterina Trendafilova. Në të, ai kërkonte lirimin e ish-udhëheqësve të UÇK-së, duke ofruar garanci nga institucionet e sigurisë në Kosovë. Analistët e vlerësuan atëherë për Kosovo online këtë veprim si një shfaqje për publikun dhe një përpjekje për të siguruar mbështetjen e votuesve të UÇK-së përpara zgjedhjeve të mundshme të jashtëzakonshme parlamentare.

Javën e kaluar, në prag të fillimit të fushatës zgjedhore, Kurti paraqiti edhe një tjetër pretendim lidhur me të njëjtën letër – se Trendafilovës i kishte parashtruar edhe pyetjen nëse është e mundur që Dhomat e Specializuara të shqyrtojnë edhe rastet e krimeve që Serbia ka kryer gjatë luftës në Kosovë.

“Për pyetjen e parë, kryetarja e gjykatës tha, pak a shumë, se kthimi i tyre në Kosovë nuk është i mundur, ndërsa për pyetjen e dytë përgjigjja ishte më shumë ‘po’ sesa ‘jo’. Besoj se ata duhet ta publikojnë përgjigjen e tyre”, tha Kurti.

Mandati i Dhomave të Specializuara është i qartë

Pretendimet e kryeministrit të Kosovës në detyrë lidhur me Dhomat e Specializuara nuk kanë dashur t’i komentojnë në këtë institucion.

“Nuk është detyrë e Dhomave të Specializuara të interpretojnë fjalët e zotit Kurti”, deklaroi për Kosovo online zëdhënësi Michael Doyle.

Ai theksoi se mandati i Dhomave të Specializuara është i qartë dhe se është i lidhur me raportin e Këshillit të Evropës nga viti 2011.

“Dhomat e Specializuara kanë juridiksion mbi krimet e luftës dhe krimet kundër njerëzimit të kryera në periudhën nga janari 1998 deri në dhjetor 2000, të cilat janë iniciuar ose kryer në Kosovë, ose në të cilat kryerësi apo viktima ka qenë nga Kosova apo nga ish-Republika Federale e Jugosllavisë. Prandaj, korniza ligjore nuk e kufizon juridiksionin e gjykatës në një kombësi të caktuar, përveç shtetasve të Kosovës ose të ish-Republikës Federale të Jugosllavisë. Për më tepër, korniza ligjore kërkon që krimet e supozuara të jenë të lidhura me Raportin e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës”, tha Doyle.

Ai shtoi se në juridiksionin e Dhomave të Specializuara përfshihen edhe vepra të tjera penale, por vetëm nëse lidhen me procedurat para Dhomave të Specializuara.

“Dhomat e Specializuara gjithashtu kanë mandat të gjykojnë individë që kryejnë vepra penale kundër administrimit të drejtësisë, siç janë frikësimi i dëshmitarëve ose manipulimi i provave, por vetëm në masën që këto veprime lidhen me procedurat para Dhomave të Specializuara”, theksoi ai.

Gjeneralëve serbë tashmë u është gjykuar në Hagë

Avokati dhe ish-prokurori ushtarak Dragan Pashiq gjithashtu thekson se kompetencat e Dhomave të Specializuara janë të përcaktuara nga raporti i Dick Marty, por kujton se disa gjeneralë serbë të ushtrisë dhe policisë, si dhe drejtues të lartë, tashmë janë përballur me drejtësinë para Gjykatës Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë për veprat penale të kryera në territorin e Kosovës. Duke pasur këtë parasysh, ai shton se nuk mund të pritet që në Hagë të gjykohen sërish pjesëtarë të kombësisë serbe që tashmë janë dënuar.

“Ky fakt është i pakundërshtueshëm”, tha Pashiq për Kosovo online.

I pyetur se për cilat raste kishte menduar Kurti kur deklaroi se ato mund të transferoheshin në Hagë, Pašić tha se ndoshta bëhet fjalë për aktakuza tashmë të ngritura kundër oficerëve të lartë ushtarakë serbë.

“Para së gjithash mendoj për ish-shefin e sigurisë ushtarake të atëhershëm të Korpusit të Prishtinës, gjeneralin Momir Stojanoviq, si dhe për drejtues policorë, por aktakuza tashmë ka hyrë në fuqi dhe kompetente janë gjykatat e rregullta në territorin e Kosovës dhe Metohisë. Për këtë arsye nuk pritet që ky rast t’i transferohet Hagës apo ndonjë institucioni tjetër ndërkombëtar”, shpjegon avokati.

Motiv politik pa bazë juridike

Duke komentuar deklaratën e Kurtit, Pashiq vlerëson se ai në diskursin publik përpiqet t’i paraqesë figurat udhëheqëse të UÇK-së, të cilëve po u gjykohet në Hagë, si viktima të të ashtuquajturit gjykim mononacional, me qëllim që para zgjedhjeve të sigurojë mbështetjen e votuesve.

“Ai thekson se po gjykohen vetëm shqiptarët. Duhet pasur parasysh se zgjedhjet janë caktuar për 28 dhjetor të këtij viti dhe se ai dëshiron të sigurojë elektoratin e tij. Është e qartë se në këtë mënyrë ai përpiqet të fitojë mbështetjen e votuesve të tij, para së gjithash veteranëve të të ashtuquajturës Ushtri Çlirimtare e Kosovës, duke u paraqitur si dikush që gjoja kujdeset për interesat kombëtare të të ashtuquajturës Republikë e Kosovës. Ky është një motiv politik që nuk ka bazë në të drejtë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai shton se Kurtit i është e qartë se Dhomat e Specializuara janë formuar sepse institucionet e drejtësisë së Kosovës nuk kanë qenë në gjendje ose nuk kanë pasur vullnet të ndjekin penalisht kriminelët e luftës.

“E ashtuquajtura Republikë e Kosovës është zotuar për këtë që në vitin 2014, kur nënshkroi marrëveshjen ndërkombëtare për themelimin e Dhomave të Specializuara, prandaj nuk pritet që të gjykohen sërish persona tashmë të dënuar. Po ashtu, deri më tani do të ishte bërë patjetër e ditur për publikun se kush janë autorët e mundshëm të këtyre veprave penale që sanksionohen nga e drejta ndërkombëtare humanitare. Ne nuk kemi informacione të tilla, prandaj nuk priten gjykime të reja”, përfundoi Pashiq.

Se mandati i gjykatës në Hagë është rreptësisht i kufizuar në pretendimet nga raporti i Dick Marty, i cili ka të bëjë me krimet e disa pjesëtarëve të UÇK-së, e thekson edhe juristi nga Prishtina, Amer Alija.

“Nëse e shikojmë Ligjin për Dhomat e Specializuara, është e qartë se kompetenca e kësaj gjykate dhe e Prokurorisë është e kufizuar në krimet e kryera në periudhën nga viti 1998 deri në vitin 2000, të cilat janë kryer nga shtetas të Republikës së Kosovës ose të ish-Republikës Federale të Jugosllavisë. Nëse marrim parasysh edhe faktin se kush gjatë viteve është thirrur për të dhënë deklarata si dëshmitar ose i dyshuar para këtyre institucioneve, mund të konkludohet se gjykata merret ekskluzivisht me pretendimet nga raporti i Dick Marty-t dhe rezoluta e Këshillit të Evropës, të cilat kanë të bëjnë vetëm me veprimet e individëve nga radhët e UÇK-së”, tha Alija për Kosovo online.

Qëllimi themelor u përmbush

Ai theksoi se, edhe pse Gjykata është themeluar më shumë se dhjetë vjet më parë, deri më tani asnjë pjesëtar i strukturave ushtarake apo policore serbe nuk është thirrur në cilësinë e të dyshuarit.

“Për këtë arsye mund të konkludohet se nuk do të ngrihen aktakuza kundër liderëve serbë që akuzohen se kanë kryer krime gjatë luftës në Kosovë”, theksoi bashkëbiseduesi ynë.

Sipas vlerësimit të tij, pas përfundimit të procedurave aktuale, para së gjithash atij kundër Hashim Thaçit dhe të akuzuarve të tjerë, Dhomat e Specializuara do ta kenë përmbushur qëllimin e tyre themelor.

“Mendoj se kjo gjykatë do të fillojë gradualisht të mbyllet pas përfundimit të çështjes së madhe kundër Hashim Thaçit dhe të tjerëve”, tha Alijaj.