Incidentet me motive etnike ndaj serbëve në Kosovë: Përndjekja e heshtur para syve të bashkësisë ndërkombëtare

Rrahja e fundit e serbit Nenad Rashkoviq nga fshati Dren nga pjesëtarët e Policisë së Kosovës është vetëm një rast në vargun tepër të gjatë të incidenteve me motive etnike ndaj serbëve në Kosovë – gjatë pesë vjetëve e gjysmë të fundit kanë ndodhur pothuajse 800 incidente të tilla, ndërsa vetëm që nga fillimi i këtij viti janë regjistruar plot 78. Në shënjestër të individëve, por edhe të institucioneve të Kosovës, kanë qenë të moshuarit, fëmijët, kishat ortodokse dhe pronat serbe. Megjithatë, kanë munguar dënimet, reagimet dënuese të autoriteteve të Prishtinës dhe të opozitës, si dhe reagimi konkret i bashkësisë ndërkombëtare. Prandaj, bashkëbiseduesit e Kosovo online paralajmërojnë se incidente të tilla nuk do të zbardhen, sepse kjo nuk ka ndodhur as deri më tani, duke pasur parasysh synimin e Prishtinës për ta fshehur motivin e tyre të vërtetë, në mënyrë që në Kosovë të paraqitet një sundim i pretenduar i ligjit.

Shkruan: Katarina Saiçiq

Fotografitë në të cilat serbi Nenad Rashkoviq, i rrahur rëndë, shihet i shtrirë në shtratin e spitalit, qarkulluan në të gjithë rajonin. Ai është vetëm njëri prej qindra serbëve që janë përballur me forma të shumta sulmesh me motive etnike.

Sipas evidencës së Zyrës për Kosovë dhe Metohi, këtu përfshihen edhe sulmet ndaj pronës private dhe objekteve ortodokse, të shtënat me armë dhe sulmet fizike, ndalimet, kontrollet dhe ndalimet e hyrjes, ndalimi i punës së institucioneve serbe nga inspektoratet, heqja dhe zëvendësimi i tabelave në gjuhën serbe me tabela të reja në gjuhën shqipe, shkrimi i grafiteve („UÇK“) në institucionet e komunitetit serb, heqja e simboleve serbe...

Në rastin e Nenad Rashkoviqit, me propozimin e Inspektoratit Policor të Kosovës, janë suspenduar dy policë të Kosovës, ndërsa ministri i Punëve të Brendshme në detyrë, Xhelal Sveçla, ka deklaruar se, pas përfundimit të hetimeve, publiku do të njoftohet për gjetjet dhe masat eventuale. Përfaqësuesit e Listës Serbe kanë deklaruar se suspendimi nuk është i mjaftueshëm, por se është e domosdoshme edhe përgjegjësia para gjykatës.

Një ditë para sulmit ndaj Rashkoviqit, në rrethojën e oborreve të kishave ortodokse në Lipjan u vendosën flamuj të UÇK-së dhe flamuri i Shqipërisë. Pak më shumë se një muaj më parë, në prani të Policisë së Kosovës, punëtorët e ndërmarrjes „Ibër-Lepenci“ rrënuan motelin dhe barin e plazhit „Jezero“ në Gazivodë, ndërsa më herët edhe disa shtëpi pushimi, pronarët e të cilave janë serbë.

Gjatë shënimit të Vidovdanit, Policia e Kosovës ndaloi 37 persona. Pas ndalimit, disa besimtarë iu nënshtruan keqtrajtimit fizik, poshtërimit dhe fyerjeve mbi baza etnike nga pjesëtarët e Policisë së Kosovës.

Lista është tepër e gjatë. Ndërsa sot asaj duhet t’i shtohet edhe ndalimi i një burri, nën dyshimin se, natën ndërmjet 18 dhe 19 gushtit, nën ndikimin e alkoolit, ka dëmtuar dyert dhe ndriçimin e jashtëm të Kishës së Shën Shpëtimtarit në Prizren. Lënda është dërguar në procedurë të rregullt gjyqësore, e cilësuar si vepër penale „asgjësim apo dëmtim i pasurisë“.

Agjenda antiserbe e Albin Kurtit

Zëvendësdrejtori i Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Millosh Terziq, paralajmëroi se sulmet me motive etnike ndaj serbëve në Kosovë janë pjesë e agjendës më të gjerë antiserbe të Albin Kurtit, me mbështetjen e heshtur të një pjese të bashkësisë ndërkombëtare.

Terziq thekson se duhet pasur gjithmonë parasysh se, që nga ardhja e Albin Kurtit në pushtet në Prishtinë, janë regjistruar më shumë se 800 sulme me motive etnike, të drejtuara ekskluzivisht kundër serbëve, ndër të cilat kishte edhe sulme ndaj fëmijëve.

“Ne flasim gjithmonë për atë që është aktuale, por rikujtojmë edhe sulmet ndaj fëmijëve serbë, plagosjen me armë zjarri të fëmijëve serbë në Gotovushë, në prag të Krishtlindjes. Është sulmuar gjithçka serbe. Ajo që nevojitet që një vepër të cilësohet si sulm me motive etnike është motivi, ndërsa motivi i Albin Kurtit është të sulmojë gjithçka serbe. Ai ka synime të përcaktuara në planin dhe programin e tij, ndërsa këto synime lidhen me bashkimin e dy Mitrovicave, gjë që nuk mund të ndodhë në bazë të gjithçkaje për të cilën është rënë dakord në vitet 2013 dhe 2015 me Marrëveshjen e Brukselit dhe pjesën e saj që ka të bëjë me formimin e Asociacionit të Komunave Serbe”, tha Terziq për Kosovo online.

Ai shtoi se një tjetër synim i Albin Kurtit është pan-shqiptarizmi, përkatësisht krijimi i “Shqipërisë së Madhe”.

“Synimi është spastrimi etnik i Kosovës dhe Metohisë, dëbimi i të gjithë serbëve të mbetur që jetojnë në krahinën jugore serbe dhe heqja e gjuhës serbe si gjuhë zyrtare. Rrjedhimisht, të gjitha këto sulme me motive etnike ndaj popullit serb dhe fëmijëve serbë lidhen pikërisht me synimet e Albin Kurtit. Motivi është të sulmohet gjithçka serbe dhe për këtë arsye ne i shohim këto vepra në këtë mënyrë. Pra, sulmet me motive etnike janë në të vërtetë pjesë e agjendës më të gjerë antiserbe të Albin Kurtit, me mbështetjen e heshtur, dukshëm, të një pjese të bashkësisë ndërkombëtare, për të cilën mund të themi se është bashkëpjesëmarrëse në këto procese që po zhvillohen. Këtu kemi parasysh edhe gjithçka që ka ndodhur gjatë muajit të fundit”, tha Terziq.

Sipas tij, edhe synimi për hapjen e urës mbi Ibër përbën një incident të rëndë dhe shmangie nga dialogu.

“Këtu është edhe rrahja e Nenad Rashkoviqit. Lidhur me këtë rast, shohim se janë nisur disa procedura disiplinore, gjë që tregon se pjesëtarët e së ashtuquajturës Polici e Kosovës ushtruan terror ndaj këtij njeriu të pafajshëm. Shohim edhe atë që bënë në Gazivodë, ndërsa synimi i vetëm është fushata antiserbe. Kjo është pasqyrë e politikës antiserbe të Albin Kurtit për t’i dëbuar serbët përmes presionit. Kjo është diçka që shteti serb nuk do ta lejojë kurrë. Edhe asaj pjese të bashkësisë ndërkombëtare do t’i tregojmë se çfarë regjimi është ky, sepse ai po krijon kushte të padurueshme për jetën e popullit serb. Krahas veprimeve të Kurtit, rëndësi ka edhe qëndrimi i faktorëve ndërkombëtarë – BE-së, KFOR-it dhe EULEX-it – sepse, nëse nuk e ndalojnë atë që po bën Kurti, nuk mund të themi asgjë tjetër përveçse se ata janë bashkëpjesëmarrës në këtë proces”, deklaroi Terziq.

Ai gjithashtu theksoi se përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare janë deklaruar për sulmin ndaj serbëve, por ekskluzivisht me deklarata sterile dhe anemike.

“Populli serb në Kosovë dhe Metohi nuk ka asnjë dobi prej kësaj. Ata duhet të ndërmarrin masa konkrete ndaj institucioneve të përkohshme të vetëqeverisjes në Prishtinë dhe ndaj Albin Kurtit, në mënyrë që ky terror kundër popullit serb të ndalet. Natyrisht, nën udhëheqjen e presidentit Aleksandar Vuçiq, do të ndërmarrim gjithçka që është në fuqinë tonë dhe do të luftojmë për përmirësimin e pozitës së popullit serb në Kosovë dhe Metohi. Këtë e kemi bërë edhe deri më tani, si në aspektin institucional, ashtu edhe në atë material, dhe do të vazhdojmë ta bëjmë”, theksoi Terziq.

Incidentet e përsëritura kërkojnë hetim serioz

Avokati i Popullit i Serbisë, Zoran Pashalliq, deklaroi se përsëritja e incidenteve, viktima të të cilave janë pjesëtarët e komunitetit serb në Kosovë, kërkon hetim serioz nga të gjitha institucionet, përfshirë shqyrtimin nëse ekziston një model i cenimit të të drejtave të tyre dhe nëse dimensioni i mundshëm etnik i ngjarjeve të tilla identifikohet dhe evidentohet në mënyrë të përshtatshme.

Në përgjigjen me shkrim për Kosovo online, Avokati i Popullit theksoi se është e rëndësishme të vihet në dukje serioziteti i pozitës së serbëve në Kosovë dhe nevoja që çdo pretendim për cenimin e të drejtave të tyre të njeriut të shqyrtohet me kujdes dhe në mënyrë të paanshme.

“Avokati i Popullit nuk do ta paragjykonte natyrën e çdo incidenti të veçantë dhe as nuk do të konfirmonte një numër të caktuar pa pasur qasje në metodologjinë e përcaktimit të tij, por nuk do ta relativizonte as problemin. Përkundrazi, përsëritja e incidenteve, viktima të të cilave janë pjesëtarët e komunitetit serb, kërkon hetim serioz nga të gjitha institucionet, përfshirë shqyrtimin nëse ekziston një model i cenimit të të drejtave të tyre dhe nëse dimensioni i mundshëm etnik i ngjarjeve të tilla identifikohet dhe evidentohet në mënyrë të përshtatshme”, thuhet në përgjigje.

Më tej shtohet se fakti që një incident nuk është evidentuar si i motivuar etnikisht nuk do të thotë në vetvete se një motiv i tillë përjashtohet.

“Për këtë arsye, është e domosdoshme që organet kompetente, gjatë evidentimit dhe trajtimit të rasteve, të shqyrtojnë edhe dimensionin e mundshëm etnik të çdo incidenti, si dhe që të dhënat të mblidhen në mënyrë të përshtatshme, duke mundësuar një pasqyrim të besueshëm të gjendjes reale. Më konkretisht, gjatë evidentimit fillestar nuk është e nevojshme të jetë provuar tashmë se motivi ka qenë etnik. Duhet të regjistrohen faktet dhe rrethanat objektive që mund të tregojnë paragjykim: për shembull, fyerjet ose mesazhet etnike, simbolet dhe grafitet, përzgjedhja e viktimës, rrethanat dhe vendi i ngjarjes, deklaratat e autorit, si dhe perceptimi i viktimës ose dëshmitarit. Element i rëndësishëm është ndjekja e rastit përmes sistemit: çfarë ka bërë policia, nëse çështja i është përcjellë prokurorisë, si është cilësuar më tej dhe cili ka qenë rezultati. Në veçanti, ndiqet se sa nga incidentet e evidentuara arrijnë në prokurori dhe sa prej tyre në fund cilësohen si vepra me motive raciste ose etnike”, thuhet në përgjigjen e Avokatit të Popullit.

Për këtë arsye, shtohet më tej, është e domosdoshme që çdo rast individual të evidentohet dhe dokumentohet, ndërsa përmes të dhënave të besueshme të mundësohet shqyrtimi i shpeshtësisë së modeleve të cenimit të pjesëtarëve të një komuniteti etnik.

“Avokati i Popullit edhe më parë ua ka tërhequr vëmendjen institucioneve ndërkombëtare për pozitën dhe mbrojtjen e të drejtave të serbëve në Kosovë dhe Metohi, duke iu drejtuar 106 adresave. Gjatë këtij viti, Avokati i Popullit i ka informuar institucionet ndërkombëtare dhe organizatat për mbrojtjen e të drejtave të njeriut për ngjarjet në Gazimestan dhe pretendimet për trajtim të papërshtatshëm të pjesëmarrësve në shënimin e Vidovdanit. Institucioni edhe më parë i ka paralajmëruar mekanizmat ndërkombëtarë për pozitën dhe mbrojtjen e të drejtave të serbëve në Kosovë dhe Metohi. Një veprim i tillë përbën pjesë të prioriteteve të vazhdueshme të Avokatit të Popullit që, në kuadër të mandatit të tij, të tërheqë vëmendjen ndaj cenimit të të drejtave të njeriut dhe të kërkojë reagimin e duhur nga mekanizmat ndërkombëtarë”, përfundon përgjigjja.

Nevojitet një hetim efektiv

Zyra e Avokatit të Popullit të Kosovës deklaroi se është e shqetësuar për çdo formë dhune, përfshirë dhunën me motive etnike, diskriminimin, frikësimin ose çdo veprim tjetër që rrezikon të drejtat e pjesëtarëve të cilitdo komunitet.

Në përgjigjen për Kosovo online me rastin e incidenteve me motive etnike kundër serbëve në Kosovë, nga Zyra thonë se të gjitha rastet e tilla kërkojnë hetim efikas, përcaktimin e përgjegjësisë dhe mbrojtjen e duhur të viktimave, pavarësisht përkatësisë së tyre etnike.

“Institucioni i Avokatit të Popullit nuk ka mandat t’i zëvendësojë organet e zbatimit të ligjit në identifikimin dhe cilësimin e veprave penale. Të dhënat që disponon Avokati i Popullit lidhen kryesisht me ankesat dhe rastet që i parashtrohen ose që iniciohen në kuadër të mandatit të tij për mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të njeriut. Raporti vjetor i këtij institucioni, për shembull, paraqet të dhëna për ankesat e pranuara, përkatësinë etnike të ankuesve dhe kategoritë e të drejtave që pretendohet se janë shkelur”, thuhet në deklaratën e Avokatit të Popullit në Prishtinë.

Po e fshehin motivin

Politologu nga Graçanica, Ivan Tomiq, shpjegoi se te incidentet me motive etnike më e rëndësishmja është mënyra se si zhvillohet hetimi, përkatësisht si përcaktohet motivi i këtyre sulmeve, duke qenë se Policisë së Kosovës nuk i përshtatet që problemet, krimet ose konfliktet të paraqiten si ndëretnike, por si vepra të zakonshme penale, në mënyrë që t’i paraqitet bashkësisë ndërkombëtare se në terren gjithçka është ideale.

Tomiq shpjegoi se kornizat ndërkombëtare janë mjaft të qarta kur bëhet fjalë për sulmet me motive etnike.

“Sa i përket OSBE-së, që një sulm të cilësohet si i motivuar etnikisht ose si krim nga urrejtja, duhet të përmbushë dy kritere. Kriteri i parë është që të jetë kryer një vepër penale, ndërsa i dyti është që motivi i asaj vepre penale të jetë paragjykimi ose përkatësia në një grup të caktuar. Kjo përkatësi mund të përcaktohet në bazë të përkatësisë gjuhësore, etnike ose kombëtare. Për këtë arsye, nuk mund të themi se mjafton të ndodhë një incident ndërmjet një serbi dhe një shqiptari që ai të cilësohet si i motivuar etnikisht”, tha Tomiq për Kosovo online.

Ai shtoi se problemi lind kur ndodh një vepër e caktuar penale dhe policia e merr rastin në duart e veta, duke theksuar se në këtë rast më e rëndësishmja është se si zhvillohet hetimi dhe si përcaktohet motivi i krimit.

“Praktika tregon se Policia e Kosovës nuk është mjaftueshëm e përkushtuar që krimet që ndodhin ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve t’i cilësojë në këtë mënyrë. Kjo ndoshta bëhet edhe me udhëzime politike, sepse Kosovës nuk i përshtatet që incidentet të paraqiten si ndëretnike. Ata dëshirojnë t’i paraqesin bashkësisë ndërkombëtare se këtu, në terren, gjithçka është ideale dhe se krime të tilla nuk ekzistojnë, në mënyrë që shqiptarët të përmbushin gjithçka që ëndërrojnë dhe gjithçka që dëshirojnë të zbatojnë gjatë një periudhe të caktuar”, vuri në dukje Tomiq.

Ai thekson se, nga ana tjetër, ekziston problem edhe kur raportohet një krim, përkatësisht kur merret në pyetje një person në këtë kontekst.

“Sigurisht që ai person nuk do ta pranojë vetë se motivi etnik ishte motivi i vërtetë i sulmit. Nëse ndodh një grabitje ose çfarëdo sulmi tjetër, përpiqen ta cilësojnë vetëm si vepër të zakonshme penale dhe jo si diçka që mund të ketë motiv etnik”, shpjegoi Tomiq.

Ai vuri në dukje se është e rëndësishme t’i kushtohet vëmendje edhe problemit të ndërhyrjes së bashkësisë ndërkombëtare, pasi ajo kryesisht vepron në bazë të të dhënave zyrtare dhe asaj që mund të shohë në dokumente, ndërsa mbetet “e shurdhër dhe e verbër” ndaj asaj që ndodh në terren.

Keqpërdorimi i institucioneve

Gazetari Millosh Gariq nuk pret që rastet e sulmeve me motive etnike ndaj serbëve në Kosovë të zbardhen, pasi kjo nuk është bërë prej vitesh, duke shtuar se fakti që incidente të tilla nuk gjenden në evidencat zyrtare të autoriteteve në Prishtinë është shenjë e qartë e keqpërdorimit të institucioneve.

Ai vëren se sot në Kosovë gjithçka është “gënjeshtër, falsifikim dhe manipulim”.

“Edhe kjo është një shenjë e qartë e keqpërdorimit të institucioneve. Policia, gjyqësori dhe të gjitha organet e pushtetit që duhet ta kryejnë punën e tyre janë në duart e Albin Kurtit, në shërbim të politikës së tij ekstremiste, shoviniste dhe të Shqipërisë së Madhe. Atëherë, përse çuditemi? Natyrisht që asnjë rast i sulmeve me motive etnike nuk do të zbardhet, ashtu siç nuk është zbardhur prej vitesh. Atje, ata e mbështjellin këtë me celofanin e demokracisë dhe sundimit të ligjit, që gjoja është më i miri dhe me arritjet më të mëdha në Evropë. Për këtë kanë edhe mbështetjen e ambasadave gjermane dhe britanike në Prishtinë. Ato mbështesin qëndrimet e shqiptarëve që janë në pushtet në Prishtinë”, tha Gariq për Kosovo online.

Ai thekson se në Kosovë ekziston një mjedis i realitetit të shtrembëruar dhe i përpjekjeve që, përmes manipulimeve dhe gënjeshtrave, Kosova të paraqitet si një arritje demokratike e nivelit të lartë.

“Një qëndrim i tillë pritet nga Kurti, por ai nuk duhet të jetë i pranishëm tek ata që mbajnë përgjegjësi dhe ndodhen në qendrat perëndimore. Pikërisht kjo është e rrezikshme. Nga ajo anë prej së cilës duhet të vijë reagimi, po ndodh krejtësisht e kundërta. Po mbështetet një politikë e tillë e Albin Kurtit, e bazuar në gënjeshtra të plota, shtrembërimin e realitetit, keqpërdorimin e institucioneve dhe në gjithçka tjetër që po shohim në Kosovë dhe Metohi”, deklaroi Gariq.

I pyetur se çfarë nevojitet që bashkësia ndërkombëtare të reagojë më konkretisht ndaj incidenteve me motive etnike, Gariq theksoi se, me sa duket, po pritet të ndodhë ndonjë fatkeqësi e madhe.

“Ata presin që të ndodhin ngjarje dramatike, si ato të vitit 2004, që më pas dikush të zgjohet, të kuptojë dhe të ndërgjegjësohet se deri ku na ka çuar. Përfaqësuesit e shteteve me ndikim perëndimor ndërhynë në mënyrë të ngjashme në Afganistan, Libi, Irak dhe Egjipt. Pas largimit të tyre nga ato vende mbetën pasoja tragjike. A do të ndodhë diçka e ngjashme në Kosovë pasi ata të largohen, kur të vlerësojnë se nuk u leverdis më të investojnë në diçka që është një shtet krejtësisht jofunksional? Dhe çfarë do të ndodhë atëherë? Për këtë duhet të mendojnë Albin Kurti dhe shqiptarët”, përfundoi Gariq.