Inteligjenca artificiale në Ballkanin Perëndimor: Mes kostove, ligjeve dhe (mungesës së) aftësisë digjitale

Përdorimi i inteligjencës artificiale në rajon është në rritje, por ky potencial ende nuk po shfrytëzohet plotësisht, veçanërisht në ekonomi, ku pengesa, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, paraqesin aftësia e pamjaftueshme digjitale, kostot e larta dhe mungesa e një qasjeje sistematike ndaj zbatimit të saj, ndërsa të dhënat tregojnë edhe nivele të ndryshme të përvetësimit të kësaj teknologjie nga popullsia dhe ndërmarrjet.

Shkruan: Jelena Novakov

Hulumtuesi Dominik Kanbah tha se në Kosovë 45 për qind e popullsisë përdor inteligjencën artificiale, që është dukshëm mbi mesataren e BE-së, e cila, sipas të dhënave të Eurostatit nga viti i kaluar, ishte 32,7 për qind.

“Në Bashkimin Evropian, rreth një e treta e popullsisë e përdor shpesh inteligjencën artificiale. Në Kosovë, sipas statistikave më të fundit, kjo përqindje arrin pothuajse 45 për qind. Pra, është dukshëm mbi mesataren e Bashkimit Evropian. Kjo tregon se sa e orientuar drejt së ardhmes është Kosova dhe sa e prirur ndaj teknologjisë është popullsia e saj. Është e qartë se bëhet fjalë edhe për një popullsi të re, shumë të orientuar drejt së ardhmes. Ky është një avantazh”, tha Kanbah në konferencën “Prime”.

Anketa e Kosovo online në Prishtinë tregoi rezultate të ngjashme, ku shumica e qytetarëve të rinj deklaruan se e përdorin inteligjencën artificiale për punë dhe shkollë, por edhe për kërkimin e informacioneve.

Një qytetare e Prishtinës thotë për Kosovo online se e përdor herë pas here inteligjencën artificiale.

“Kur përtoj shumë të kërkoj diçka në internet, ndonjëherë përdor ChatGPT-në, sepse kështu është më e lehtë të gjesh informacione”, pranon ajo.

Një bashkëqytetar i saj e përdor inteligjencën artificiale për programim, ndërsa një adoleshent pohon se më së shpeshti e përdor për detyrat shkollore.

Avokati Franklin Sedaj tha se brezi i tij e përdor inteligjencën artificiale, megjithëse nuk e kupton plotësisht.

“Inteligjenca artificiale është një dukuri shumë moderne. Ne e përdorim, por brezi im e ka pak më të vështirë ta kuptojë gjithë këtë, kështu që mund t'i përmirësojmë çdo ditë njohuritë tona për inteligjencën artificiale”, tha avokati.

Ka edhe nga ata që teknologjitë moderne, përfshirë inteligjencën artificiale, i përdorin në “çdo situatë”.

“Më së shpeshti për punë. Kur nuk mund t'i bëj disa gjëra, përdor inteligjencën artificiale, si gjithë të tjerët sot”, tha një qytetar i Prishtinës.

Serbia kryeson në rajon

Sipas ekspertit të transformimit digjital dhe inteligjencës artificiale, Aleksandar Mastiloviq, përdorimi i inteligjencës artificiale është mjaft i përhapur edhe në Serbi, por zbatimi i saj në ekonomi kryesisht mbetet në nivel individual, pa një qasje sistematike dhe strategjike nga ana e kompanive. Për këtë arsye, është e nevojshme të punohet në përmirësimin e aftësisë digjitale të popullsisë dhe të punonjësve.

“Është e pritshme që inteligjenca artificiale të përqafohet më së shumti nga të rinjtë, studentët dhe nxënësit, të cilët e përdorin për t'ia lehtësuar vetes detyrat në arsimin formal. Edhe kompanitë kanë filluar ta përdorin, por kryesisht në nivel individual, si asistent personal për punonjësit, dhe jo për optimizimin e proceseve të biznesit dhe të prodhimit”, shpjegoi Mastiloviq për Kosovo online.

Duke folur për pozitën e Serbisë në krahasim me vendet e tjera evropiane, ai vlerësoi se vendi ka shënuar përparim të konsiderueshëm në përvetësimin e inteligjencës artificiale dhe se, megjithëse ende mbetet prapa mesatares së Bashkimit Evropian, zë një pozicion udhëheqës në rajon.

“Jemi shumë më mirë sesa kemi qenë para pesë, dhjetë apo pesëmbëdhjetë vjetësh dhe mund të themi se nuk mbetemi shumë prapa. Megjithatë, jemi nën mesataren e Bashkimit Evropian, por sigurisht jemi përpara pesë deri në shtatë vendeve anëtare të tij, veçanërisht atyre me të cilat kufizohemi drejtpërdrejt. Në krahasim me vendet e rajonit, përkatësisht me vendet e ish-Jugosllavisë dhe fqinjët tanë të drejtpërdrejtë, padyshim që bëjmë pjesë ndër liderët”, tha ai.

Mastiloviq paralajmëroi se inteligjenca artificiale, si teknologjitë e tjera, mund të përdoret për të përmirësuar cilësinë e jetës, por edhe për manipulim dhe abuzim.

Ai vuri në dukje mundësinë e gjenerimit të videove, deklaratave dhe zërave të rremë, madje edhe telefonatave që imitojnë zërin e një anëtari të familjes ose një personi tjetër të afërt në mënyrë që të çojnë dikë në marrjen e një vendimi të gabuar.

Mastiloviq gjithashtu theksoi rëndësinë e rregulloreve të përshtatshme, duke deklaruar se pret që Serbia të miratojë një ligj për inteligjencën artificiale të harmonizuar me rregullat evropiane deri në fund të këtij viti.

"Ligji në përgjithësi do të na mbrojë dhe do t'u mundësojë kompanive tona të jenë të pajtueshme me tregun evropian, por përgjegjësia për përdorimin e saktë të inteligjencës artificiale fillon me ne, përmes përdorimit etik dhe të përgjegjshëm", përfundoi Mastiloviq.

Përdorimi i inteligjencës artificiale në Shqipëri është në rritje

Përdorimi i inteligjencës artificiale është në rritje edhe në Shqipëri, por ende mbetet nën mesataren evropiane. Atë e përdorin rreth 27,3 për qind e individëve dhe 12,4 për qind e ndërmarrjeve, tha eksperti i programeve kompjuterike dhe inteligjencës artificiale, Said Duleviq, themelues dhe drejtor i kompanisë “Impact Education”.

“Kjo do të thotë se 87,6 për qind e ndërmarrjeve nuk raportojnë përdorimin e inteligjencës artificiale gjenerative. Shohim se ndërmarrjet në Shqipëri vazhdojnë të mbështeten te personeli njerëzor, pasi infrastruktura është pak e zhvilluar. Mbështetja për klientët vazhdon të ofrohet përmes telefonit, postës elektronike ose takimeve. Ende nuk kemi arritur në fazën kur na përgjigjet një robot, ndërsa as vetë klientët nuk e pranojnë gjithmonë një mënyrë të tillë komunikimi”, tha Duleviq për Kosovo online.

Ai vuri në dukje dallimin ndërmjet mënyrës se si individët dhe kompanitë e përdorin inteligjencën artificiale, duke theksuar se përdorimi i saj për gjenerimin e fotografive, kërkimin e informacioneve dhe përgatitjen e detyrave shkollore përbën vetëm një pjesë të vogël të mundësive që ofron kjo teknologji.

Sipas tij, ndërmarrjet mund ta integrojnë inteligjencën artificiale në sistemet financiare, faqet e internetit dhe shërbimet e mbështetjes për klientët, si dhe ta përdorin për krijimin dhe përpunimin e përmbajtjeve video dhe planifikimin e publikimeve në rrjetet sociale. Duleviq shtoi se në punën e tij të përditshme vëren një interesim gjithnjë e më të madh për trajnimet në fushën e inteligjencës artificiale, automatizimin dhe zbatimin e saj për qëllime biznesi dhe personale.

Duke folur për kostot, ai tha se përdorimi i inteligjencës artificiale për ndërmarrjet e vogla mund të kushtojë nga 400 deri në 500 dollarë në muaj, gjë që mund të jetë më ekonomike sesa punësimi i një personi për kryerjen e të njëjtave detyra, veçanërisht kur merren parasysh edhe kostot e trajnimit.

Megjithatë, siç shpjegoi ai, për kompanitë e mëdha që marrin çdo ditë një numër të madh mesazhesh, kostot mund të jenë dukshëm më të larta.

“Nëse flasim për një ndërmarrje që merr 20.000 mesazhe në ditë, siç janë qendrat e shitjes me shumicë, kostot mujore të përdorimit të inteligjencës artificiale për t'iu përgjigjur çdo klienti mund të arrijnë nga 10.000 deri në 15.000 euro”, tha Duleviq.