Kriza në veri: Çfarë pas refuzimit të fundit nga Kurti të kërkesave të Escobarit dhe Lajçakut?

Takimi dy orësh që Albin Kurti zhvilloi mbrëmë me emisarët e SHBA-së dhe BE-së Gabriel Escobar dhe Miroslav Lajçak përfundoi pa rezultate konkrete, kryeministri i Kosovës ende nuk e ndryshon qasjen e tij të “ngurtë” në krizën që shkaktoi në veri në komunat me shumicë serbe, dhe tani pritet reagim i shpejtë dhe specifik i ndërmjetësve ndërkombëtarë për të parandaluar përshkallëzimin e mëtejshëm të situatës, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Dyshja amerikano-evropiane mbrëmë në Prishtinë i ka kërkuar Kurtit deeskalim urgjent në terren, mbajtje sa më të shpejtë të zgjedhjeve të reja lokale në veri dhe kthim në dialog dhe proces normalizimi. Sot në Beograd, Escobar dhe Lajçak vazhdojnë misionin e tyre për të gjetur një zgjidhje për situatën shumë të tensionuar në veri të Kosovës.

Pas aksioneve të dhunshme dhe bastisjeve të forcave speciale të Kosovës në ndërtesat komunale në Zveçan, Zubin Potok dhe Leposaviq, dhe imponimit të pushtetit nga kryetarët e paligjshëm shqiptarë, të zgjedhur në zgjedhje me pjesëmarrje prej vetëm rreth tre për qind, të cilat serbët i bojkotuan, sipas vlerësimeve të analistëve, është evidente se aleatët perëndimorë të Kosovës po e humbin durimin dhe nëse Kurti vazhdon të refuzojë “bashkëpunimin”, e vetmja lëvizje logjike është kalimi nga paralajmërimet verbale në sanksione konkrete.

Flitet për pezullimin e mundshëm të vendimit për anulimin e vizave për Kosovën, për bllokimin e ndihmave nga fondet evropiane, por edhe për ndalimin e të gjitha proceseve të anëtarësimit të mundshëm në organizatat ndërkombëtare, mbi të gjitha në Këshillin e Evropës.

Ndër masat politike është edhe izolimi ndërkombëtar i përfaqësuesve aktualë të autoriteteve të Kosovës, të cilëve do t'u mohohen vizitat dhe takimet me zyrtarë të SHBA-së dhe vendeve të tjera perëndimore, dhe pozita e Kurtit si kryeministër është në pikëpyetje.

Ish-ambasadori Millovan Bozhinoviq thotë për Kosovo Online se ka shumë “shkopinj” që BE-ja dhe SHBA-ja mund t’i tërheqin.

“Bashkimi Evropian dhe SHBA janë të ngopur me këtë konflikt që ka zgjatur shumë, episodi me zgjedhjet në veri është një paralajmërim dhe shumë i pakëndshëm për të gjithë ata, tregoi se kjo mosmarrëveshje mund të përshkallëzohet në konflikti serioz dhe duan që ajo të përfundojë. Nuk është hera e parë që po përpiqen t'i japin fund çështjes së Kosovës, pas marrëveshjes nga Brukseli dhe veçanërisht nga Ohri, shumë gjëra duhet të ishin më të qarta, por tani gjërat komplikohen dhe Perëndimi po pyet pse është kështu”, thotë Bozhinoviq.

Ai thekson se as Prishtina dhe as Beogradi nuk mund të fillojnë me pritshmëri maksimaliste në këtë mosmarrëveshje, por se autoritetet e Kosovës në krye me Kurtin po bëjnë pikërisht këtë. Ai konsideron se paralajmërimet e SHBA-së dhe BE-së janë me pasoja të rënda nëse situata në veri nuk deeskalohet dhe se është e rrezikshme nëse ato injorohen edhe nga shqiptarët edhe nga serbët.

“Në përgjithësi, reagimet e Perëndimit ndaj ngjarjeve të fundit janë para së gjithash një paralajmërim për Kurtin. U shpreh një qëndrim i qartë se Perëndimi nuk do ta lejojë atë si një ekscentrik politik dhe nacionalist të ndërmarrë disa veprime absurde dhe të rrezikshme, siç është përpjekja për të imponuar kryetarë komunash për të cilët të gjithë e dinë se nuk kanë legjitimitet”, thotë Bozhinoviq.

Ai shton se Perëndimi mund të "dënojë" politikisht dhe ekonomikisht qeverinë e Kosovës dhe zyrtarë individualë të Prishtinës.

"Ka shumë mënyra që Perëndimi të sanksionojë një "shtet" që është krijim i të njëjtit Perëndim. E para është pezullimi i vendimit për anulimin e vizave, që është çështje kapitale për shqiptarët e Kosovës. Më pas, anulimi i ndihmës financiare, tërheqja e mbështetjes për anëtarësimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare”, thekson Bozinoviq.

Nga ana tjetër, vazhdon ai, Beogradi është në një pozitë disi më të favorshme në këtë situatë dhe nuk është në fokus të kritikave nga bashkësia ndërkombëtare.

“Sigurisht që Perëndimi ka edhe “shkopinj” për Beogradin, në radhë të parë ato ekonomike, si p.sh. ndalimi i investimeve të huaja. Por nuk është Serbia ajo që shkakton probleme, të gjitha provokimet erdhën nga pala e Prishtinës”, thotë ish-ambasador.

Sipas Igor Novakoviq, drejtor i hulumtimeve nga fondi ISAC, pasojat e para për Prishtinën, por edhe për Beogradin, nëse do të shpërfilleshin kërkesat e bashkësisë ndërkombëtare për qetësimin e krizës në veri të Kosovës, do të ishin procesi i negociatave me BE-në.
 

“Me pranimin e marrëveshjes nga Brukseli në shkurt dhe Ohri në mars, u përcaktua se procesi i normalizimit është gjithashtu pjesë e negociatave me Bashkimin Evropian dhe Beogradin dhe Prishtinën. Pra pasojat do të ishin të lidhura me procesin e negociatave dhe për disa elemente që lidhen me të se Serbia ka nënshkruar Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit dhe ka statusin e kandidatit për anëtarësim në BE, regjim preferencial tregtar me vendet e Unionit, regjim pa viza”, thotë Novakoviq për Kosovo Online.

Ai shtron pyetjen se cili do të jetë reagimi i bashkësisë ndërkombëtare nëse situata përshkallëzohet dhe Beogradi nuk është përgjegjës për këtë.

“Për momentin mesazhet kryesisht janë të drejtuara drejt Prishtinës, jo Beogradit. Vendimi për heqjen e vizave për Kosovën mund të pezullohet, është thelbësore. Një tjetër gjë është çështja e integrimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare, çështja e anëtarësimit në Këshillin e Evropës. Kjo hyrje është normalisht një proces i gjatë, por këto dy gjëra, të cilat Beogradi i ka parë si shpërblim për Kosovën, edhe pse Bashkimi i Komunave Serbe nuk është zbatuar, mund të tërhiqen”, thotë ai.

Ai shton se si Brukseli edhe Uashingtoni kanë një gamë të gjerë mekanizmash për sanksionimin e Prishtinës, por pyetja është nëse do t'i përdorin ato.

“Ne kemi dëgjuar nga Escobar dhe nga Blinken, Hovenier, Borel se po kërcënojnë pasoja të rënda nëse situata nuk deeskalohet, nuk kemi dëgjuar një fjalor të tillë dhe paralajmërime të tilla drejtuar Prishtinës deri më tani. Ky është vërtet një tregues se njëfarë vijën e ka kaluar Prishtina. Përveç disa elementeve retorike në të cilat kryeministri Kurti flet për marrëdhëniet e nevojshme mes SHBA-së dhe Kosovës, në thelb nuk shohim asgjë reale në terren”, thotë Novakoviq.

Drejtori i Institutit EPIK nga Prishtina, Demush Shasha, tashmë ka treguar se për shkak të situatës në veri, rruga e Kosovës drejt BE-së do të jetë e vështirë.

“Nga 1 korriku do të shohim se Kosovës do t'i pezullohet e drejta për të marrë pjesë në programet e BE-së, do të shohim në mbledhjen e Këshillit të Stabilizim Asociimit të Kosovës që MSA-ja do të pezullohet përkohësisht, si dhe aplikimi për anëtarësim në Këshilli i Evropës dhe BE. Do të shohim një përshkallëzim hapash, ku në fund do të mbeten më radikalët”, tha Shasha.