Kurti dhe diaspora kosovare në zgjedhje: Vota të sigurta dhe fitore e sigurt?

Fuqia lëvizëse, ura e Kosovës me botën, heroi i heshtur… Kështu e ka përshkruar kryeministri i Kosovës në mandat teknik dhe lideri i Vetëvendosjes, Albin Kurti, diasporën kosovare gjatë periudhës së kaluar, nga e cila ka marrë një numër të madh votash në zgjedhje. Diaspora, një trup i fuqishëm votues, në zgjedhjet parlamentare do të mund të shfrytëzojë të drejtën e votës në Kosovë, meqë ato do të mbahen më 28 dhjetor, gjatë periudhës së festave. Por, a do të jetë mbështetja për Kurtin po aq e fortë sa në zgjedhjet e kaluara, apo qëndrimi i tyre ka ndryshuar pas krizës institucionale?

Shkruan: Millena Milladinoviq

Euforia e Vitit të Ri në Kosovë ndihet më së shumti me ardhjen e diasporës. Qytetarët që jetojnë e punojnë jashtë vendit, në këtë periudhë vizitojnë masivisht familjet dhe të afërmit në Kosovë. Këtë vit, atmosfera festive ndërthuret me atë zgjedhore, pasi votimi për pushtetin e ri dhe parlamentin do të mbahet vetëm dy ditë para ndërrimit të moteve.

Rastësisht apo me qëllim, Vetëvendosje dhe lideri i saj Albin Kurti, me përpjekjen e dytë për të formuar qeverinë, arritën që zgjedhjet e parakohshme, sipas afateve kushtetuese, t’i shtyjnë në fund të vitit.

Pasi presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, shpalli zgjedhjet për 28 dhjetor, pasuan analizat në opinionin publik kosovar se kjo u bë në marrëveshje me Kurtin, në mënyrë që diaspora kosovare, e cila do të jetë atëherë në Kosovë, të ketë një detyrë – të votojë.

Përveç injeksionit financiar, i cili, sipas ekonomistëve, paraqet një impuls ekonomik për Kosovën, diaspora, që sipas Agjencisë së Statistikave për vitin 2023 numëron mbi 850 mijë njerëz, është një trup i rëndësishëm votues dhe një votë që fitohet pa shumë përpjekje.

Liderët e partive kanë vendosur shpresat te diaspora, të cilën përmes rrjeteve sociale, madje edhe para fushatës zgjedhore, e ftojnë të marrë pjesë në ndryshimet në Kosovë dhe të votojë. Ndërkohë, Vetëvendosje në Komisionin Qendror të Zgjedhjeve ka bërë përpjekje maksimale për të hapur vendvotime edhe jashtë përfaqësive diplomatike.

Në pyetjen nëse vota e diasporës është votë e sigurt për Kurtin dhe Vetëvendosjen, ashtu siç ka qenë kryesisht në të kaluarën, apo edhe ajo është zhgënjyer nga zhvillimet pas zgjedhjeve të shkurtit dhe ka ndryshuar qëndrim, kanë folur bashkëbiseduesit e Kosovo online. Ndërsa analisti nga Prishtina, Artan Muhaxhiri, thotë se për votën e diasporës mjafton të thuash disa slogane patriotike, Dushan Iliq nga Instituti për Studime Evropiane vlerëson se për këtë çështje vendosin qendrat e pushtetit. Ndërkohë, bashkëpunëtori i iniciativës "Pupin", Petar Iviq, konsideron se Vetëvendosja nuk mund të llogarisë më në votën e sigurt të diasporës.

Instrumenti në duart e qendrave të pushtetit

Bashkëpunëtori i Institutit për Studime Evropiane, Dushan Iliq, deklaroi se diaspora e Kosovës ka qenë gjithmonë një instrument në duart e pushteteve të caktuara dhe se në zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare më 28 dhjetor, ata do të votojnë sipas udhëzimeve të qendrave të pushtetit.

Iliq tha për Kosovo online se Kryeministri i Kosovës në mandatin teknik dhe kandidati i Vetëvendosjes për Kryeministër, Albin Kurti, nuk mund të mbështetet në mbështetjen masive nga diaspora, jo për shkak të një ndryshimi në qëndrimin ndaj ekstremizmit, por për shkak të një ndryshimi në rrethanat gjeopolitike.

"Diaspora shqiptare dhe faktori shqiptar në tërësi nuk ka qenë kurrë një lojtar politik i pavarur, por një instrument në duart e forcave dhe faktorëve të caktuar gjeopoetikë në këtë fushë, dhe këtë herë edhe këtë herë. Diaspora shqiptare ka qenë gjithmonë një faktor që ka vendosur zgjedhjet në provincën tonë jugore, në Maqedoninë e Veriut dhe në një masë të madhe në Shqipëri, por këtë herë Albin Kurti dhe partia e tij nuk mund të mbështeten në një mbështetje kaq masive nga diaspora, jo sepse diaspora ka ndryshuar mendimin e saj ndaj ekstremizmit të shqiptarëve të Kosmetit dhe partisë së Albin Kurtit, por për shkak të ndryshimit të rrethanave gjeopolitike", tha Iliq.

Sipas tij, për shkak të kritikave të Brukselit dhe SHBA-së, mund të ketë një ndryshim në natyrën monolitike të votës së diasporës së Kosovës.

"Duke pasur parasysh që një pjesë e diasporës shqiptare jeton në Evropën Perëndimore, nën kapakun e Brukselit, dhe tjetra në SHBA, ku tani në pushtet është Donald Trump, dhe në konfliktin midis administratës Trump dhe asaj që mund ta quajmë shtet i thellë, dhe shqiptarët dhe diaspora e së cilës, si dhe jo vetëm Kurtët, por edhe i gjithë faktori shqiptar ishin eksponentë dhe ende janë, duket se diaspora shqiptare në këtë kuptim nuk do të jetë aq monolitike sa në kohët e mëparshme. Në këtë kontekst, këto kritika mund të jenë një tregues se monoliticiteti i diasporës shqiptare do të thyhet deri diku kur bëhet fjalë për mbështetjen e Albin Kurtit dhe Vetëvendosjes së tij", shtoi Iliq.

Duke deklaruar se diaspora e Kosovës do të vazhdojë të ndjekë udhëzimet nga Uashingtoni, Brukseli dhe Londra, të cilat, siç theksoi ai, ishin në vitet e mëparshme si një shenjë mbështetjeje për Vetëvendosjen, Iliq thekson se "vullneti" i diasporës së Kosovës mund të ndryshojë në periudhën e ardhshme.

Duket se, sa herë që u përshtatet qendrave të pushtetit anglo-saksone, kryesisht Uashingtonit dhe Londrës, diaspora shqiptare ndryshon angazhimin e saj dhe i jep mbështetje një partie të re, për shembull lëvizjes Vredi në Maqedoninë e Veriut, e cila deri vonë ishte një parti e vogël. Mund të presim që vullneti i diasporës shqiptare të ndryshojë në periudhën e ardhshme, domethënë që ata do të zgjedhin dikë tjetër që është më i përshtatshëm për përmbushjen e interesave anglo-saksone në këtë pjesë të botës", përfundoi Iliq.

Kategoria tjetër e votuesve

Analisti Artan Muhaxhiri është i mendimit se diaspora e Kosovës është një kategori tjetër e votuesve, votat e të cilëve janë shumë më të lehta për t'u fituar në zgjedhje. Sipas tij, i vetëdijshëm për këtë, Kurti i vendos shpresat e tij më të mëdha te diaspora, ndërsa LDK dhe PDK hoqën dorë nga ato vota në zgjedhje.

Çështja e diasporës trajtohet si emocionale dhe simbolike në mediat e Kosovës, për shkak të ndihmës që diaspora ka dhënë gjatë dekadave të fundit, thekson Muhaxhiri dhe shton se politikanët nuk kanë pse ta bindin diasporën për prosperitet ekonomik, mjafton të thonë ndonjëherë një slogan patriotik.

"Politikanët e dinë se kur thonë gjëra të mëdha për diasporën, mund të shpresojnë të marrin vota. Vota e diasporës është e ndryshme nga vota e banorëve të Kosovës, sepse është shumë më e lehtë të marrësh votat e tyre. Ndonjëherë mjafton të thuash disa slogane patriotike e të ngjashme dhe nuk është e nevojshme t'i bindësh ata për parashikime dhe premtime ekonomike. Është një kategori tjetër votuesish", tha Muhaxhiri për Kosovo online.

Sipas tij, Kurti kishte shumicën dërrmuese të votave të diasporës deri më tani dhe për këtë arsye ai këmbënguli që zgjedhjet të mbaheshin më 28 dhjetor.

Siç shtoi ai, partitë e tjera hoqën dorë nga votat e diasporës.

"Dihet që diaspora do të vijë për të festuar e Vitit të Ri dhe se ai do të marrë shumicën e atyre votave. Megjithatë, partitë e tjera, si PDK dhe LDK, kanë një problem, pasi duket se kanë hequr dorë nga votat e diasporës dhe nuk kanë punuar për të fituar ose për të siguruar një përqindje më të madhe të atyre votave. Kjo është arsyeja pse mendoj se aseti kryesor dhe shpresa më e madhe e Kurtit në këto zgjedhje është pikërisht diaspora. Ai e di që në Kosovë nuk mund të përsërisë historitë e vjetra që ka treguar prej vitesh", shtoi Muhaxhiri.

Ndryshimi

Bashkëpunëtori i iniciativës Pupin, Petar Iviq, konsideron se qëndrimi i diasporës kosovare në lidhje me mbështetjen për Kurtin është ndryshuar dhe se ajo nuk përbën më votë të sigurt në zgjedhje.

Sipas Iviqit, vota e diasporës për Kurtin nuk është më aq e sigurt, duke pasur parasysh se Kosova nuk ka pasur kurrë një krizë të tillë politike.

"Meqenëse diaspora vjen nga vende të ndryshme të botës, nuk ka të dhëna të sigurta, pra kjo është thjesht spekulim, por unë do të guxoja të them se situata padyshim ka ndryshuar, sepse kurrë më parë nuk kemi pasur një krizë të tillë disa-mujore, një bllokadë të institucioneve. Kemi qeverinë e Kurtit, e cila është plotësisht joligjitime dhe që me shumë gjasa nuk e pasqyron vullnetin e tanishëm demokratik të qytetarëve – por këtë do ta shohim më 28 dhjetor", tha Iviq për Kosovo online.

Duke marrë parasysh kritikat nga vendet ku diaspora kosovare jeton dhe punon, drejtuar Kurtit, Iviq thotë se mund të shohim ndryshime në zgjedhje.

"Besoj se sa i përket diasporës, veçanërisht duke pasur parasysh se ajo gjendet në ato vende prej nga vijnë gjithnjë e më shumë kritika, është e sigurt se diçka definitivisht ka ndryshuar dhe se situata këtë herë mund të jetë dukshëm ndryshe", tha Iviq.