Nëntë muaj nga ndalimi për mallrat serbe – vendim politik për të cilin të gjithë janë në humbje

Në vend të mallrave serbe në raftet e dyqaneve në zonat serbe në Kosovë, ofrohen produkte me cilësi më të ulët, shpesh herë më të shtrenjta, në barnatore nuk ka ilaçe nga Serbia, që nga qershori i vitit të kaluar, ekonomia serbe pësoi një humbje prej më shumë se 200 milionë euro. Të gjitha këto janë pasojat e ndalimit të importit të mallrave nga Serbia, masë kjo e futur nga Prishtina pikërisht nëntë muaj më parë. Kompanitë ndërkombëtare që kanë objekte prodhimi në Serbi janë gjithashtu nën sulm.

Qytetarët si nga veriu ashtu edhe nga jugu nuk e fshehin indinjatën e tyre - detyrohen të blejnë ushqime të cilësisë së ulët, qarkullimi në dyqane ushqimore është ulur, frikësohen se bizneset e vogla do të mbyllen përfundimisht...

Mbi të gjitha vinte ndalimi i përdorimit të dinarëve.

Kreu i Qendrës për Bashkëpunim Rajonal të Odës Ekonomike të Serbisë, Aleksandar Radovanoviq, thotë se sipas vlerësimeve të OES-së, dëmi i përgjithshëm vetëm për mallrat e padërguara deri më 1 janar ka arritur në rreth 160 milionë euro.

“Nëse do t’i shtonim këta dy muaj nga ky vit, do të ishin diku më shumë se 200 milionë euro”, thotë Radovanoviq për Kosovo online.

Ndalimi, kujton ai, është në fuqi vetëm për produktet e gatshme, sepse Prishtina e ndryshoi vendimin fillestar nga mesi i qershorit 2023, duke hequr ndalimin për lëndët e para, makineritë, plehrat dhe disa produkte të tjera gjysmë të gatshme më 8 korrik për shkak të një problemi që u shfaq në zinxhirin e furnizimit të prodhimit në Kosovë.

“Të gjitha sistemet kryesore botërore që kanë investuar në Serbi dhe kanë objektet e tyre të prodhimit janë në humbje të madhe. Më lejoni të përmend vetëm 'Coca-Cola', e cila është një furnizues i madh i mallrave. Ka pasur humbje të mëdha për shkak të pamundësisë së vendosjes së produkteve të saj në tregun e Kosovës dhe është dashur ta ridrejtojnë atë furnizim nga qendrat e tjera, konkretisht nga Maqedonia e Veriut”, thotë Radovanoviq.

Ai tregon se po krijohet një atmosferë shumë negative, sikur është e padëshirueshme që kompanitë nga Serbia dhe Kosova të bashkëpunojnë.

"Ka interes mes biznesmenëve. Ka edhe besim, ndaj kjo masë nuk është në përputhje me atë që kërkon komuniteti i biznesit. Jemi në komunikim të përditshëm me Odën Ekonomike të Kosovës”, thotë Radovanoviq.

E megjithatë, mundësitë që Oda Ekonomike e Kosovës të ndihmojë në heqjen e ndalesës, siç thotë ai, janë të kufizuara dhe shton se nuk është konsultuar as kur është miratuar masa.

“Partnerët që ndihmojnë në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës ndoshta mund të ndihmojnë, para së gjithash po mendoj për Bashkimin Evropian dhe SHBA-në. U bëjmë thirrje që disi të mundësojnë funksionimin normal të tregtisë së mallrave ndërmjet Serbisë dhe Kosovës”, thotë Radovanoviq.

Kryetari i Aleancës së Biznesit të Kosovës, Agim Shahini vlerëson se vendimi i Prishtinës për ndalimin e importit të mallrave nga Serbia prek më së shumti shtetasin serb, i cili nuk ka produkte nga Serbia, por produkte nga Kosova apo nga vende të tjera, sepse çdo qytetar dëshiron të konsumojë produktet e vendit të tij.

“Mallrat që kemi importuar nga Serbia tani importohen nga Maqedonia e Veriut, Shqipëria dhe vende të tjera, ndërsa prodhuesit vendas që marrin lëndë të parë nga Serbia mund t'i importojnë pa problem. Ekonomia e Kosovës nuk ka humbje për shkak se janë gjetur sende nga vende të tjera. Ka të gjitha llojet e produkteve, madje ka produkte serbe që prodhohen në Maqedoni dhe mbërrijnë në Kosovë. Kostot e transportit janë pak më të larta, por ka gjithçka që konsumatorët kërkojnë. Disa artikuj mund të jenë pak më të shtrenjtë se sa kanë qenë, megjithëse çmimi është kudo, ndaj nuk vërehet shumë”, thotë Shahini për Kosovo online.

Ai citon të dhëna sipas të cilave importi i mallrave nga Serbia në vitin 2022 ka qenë mbi 372 milionë euro, ndërsa në vitin 2023 ka qenë 198 milionë, që do të thotë se ka rënë për më shumë se 173 milionë euro.

“Sipas këtyre statistikave, ekonomia e Serbisë humbet më së shumti sepse humbi një partner të mirë, Kosovën. Po ashtu, Serbia tani është partneri i nëntë i Kosovës të cilit i shet mallra dhe para kësaj mase ishte i katërti. Në të njëjtën mënyrë, Kosova në vitin 2022 ka pasur më shumë se 60 milionë eksporte në Serbi, ndërsa tani është rreth 48 milionë euro, pra 12 milionë më pak. Në tërë këtë proces, të gjithë humbën ekonomikisht, edhe politikisht edhe më shumë, sepse Kosova dhe Serbia nuk mund të arrijnë deri në fund të dialogut, e kemi edhe sanksione për shkak të dialogut”, thotë Shahini.

Ndalimi i importit të mallrave nga Serbia, kujton ai, pasoi arrestimin e tre policëve të Kosovës dhe, thotë ai, ishte një lloj hakmarrjeje ndaj autoriteteve serbe. Fakti që autoritetet e Kosovës e arsyetuan ndalimin me arsye sigurie, vlerëson ai, është logjik në planin politik, por jo ekonomik.

Sipas kryetarit të Shoqatës së Biznesmenëve Serbë nga Graçanica, Sasha Sekulliq, është absurd fakti që zyrtarët kosovarë e kanë shpjeguar ndalimin me arsye sigurie. sidomos kur merret parasysh se ndalesa u hoq shumë shpejt për lëndët e para të importuara nga Serbia, ndërsa mbeti e vlefshme për produktet e gatshme.

“Pastaj pyetja është logjike: si i importon Kosova ende lëndë të parë për prodhimin e mëtutjeshëm të produkteve të gatshme dhe se këto lëndë të para nuk janë rrezik për sigurinë, ndërsa produktet e gatshme si ‘Jaffa’, ‘Zemra e mjaltit’ ose ‘Rosa’ janë një rrezik?", thotë Sekulliq për Kosovo online.

Ai thekson se vendimi i marrë nga Prishtina ishte politik dhe se me të nuk pajtohen as shumë analistë shqiptarë. Ai tregon se Oda Ekonomike Amerikane ka bërë ankesë për rishqyrtim të vendimit, ndërsa Oda Ekonomike e Kosovës ka kërkuar anulimin e tij.

Siç thekson ai, pasojë e gjithë kësaj është se qytetarët e Kosovës kanë marrë produkte më cilësore dhe dukshëm më të shtrenjta, për 20 deri në 30 për qind.

“Sigurisht që vuajnë biznesmenët e vegjël, veçanërisht shqiptarët që ishin përfaqësues të markave të mëdha që vinin nga Serbia qendrore, ata pësuan humbje të konsiderueshme”, thotë Sekulliq.

Masa e ndalimit, e cila u miratua më 14 qershor të vitit të kaluar, fillimisht i referohej hyrjes së kamionëve nga Serbia në Kosovë dhe qeveria në Prishtinë e arsyetoi atë me “arsye sigurie”, pasi policia serbe arrestoi tre policë të Kosovës. Vendimi, siç u tha atëherë, do të jetë në fuqi deri në një vlerësim të ri të sigurisë. Shumë shpejt, në fillim të korrikut, ndalimi i lëndëve të para u hoq, ndërsa mbeti në fuqi për produktet e gatshme. Meqë ra fjala, policët e Kosovës u liruan nga paraburgimi në Serbi më 26 qershor, kur Gjykata në Kraljevë konfirmoi aktakuzën.