Premtimet ekonomike në fushatën parazgjedhore - tingëllojnë bukur, a janë të mbuluara në buxhet?

Paga dhe pensione të dyfishta apo një rritje prej 50 përqind e pagave për të gjithë punonjësit në sektorin publik janë disa nga premtimet e dëgjuara gjatë fushatës para zgjedhjeve parlamentare të nesërme. Bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se nuk ka mbulim për ta në buxhetin e Kosovës, se janë populistë dhe se politikanët nuk u kanë shpjeguar votuesve se si planifikojnë t'i zbatojnë ato. Disa qytetarë mund të mashtrohen nga kjo fjalë e ëmbël, shumica nuk do ta marrin si të mirëqenë.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Si partitë në pushtet ashtu edhe ato opozitare përdorën fjalët e tyre të gjëra në fushatën parazgjedhore për zgjedhjet e jashtëzakonshme.

Lideri i Vetëvendosjes dhe kryeministri aktual në mandatin teknik, Albin Kurti, premtoi se nëse merr një mandat të ri, paga mesatare në sektorin publik do të jetë më e lartë se 1,000 euro.

Kryetari i PDK-së, Bedri Hamza, tha se pagat për të gjithë punonjësit në sektorin publik do të rriten me 50 përqind, ndërsa kreu i AAK-së, Ramush Haradinaj, tha se pagat dhe pensionet do të dyfishohen.

Kreu i LDK-së, Lumir Abdixhiku, premton 200 euro në muaj për çdo të porsalindur për dymbëdhjetë muaj dhe punësim të garantuar për gjashtë muaj me një pagë prej 500 eurosh për çdo student që diplomohet.

Sipas mendimit të analistit politik Artan Muhaxhiri, partitë bëjnë premtime të mëdha gjatë fushatës, por kur vijnë në pushtet gjejnë justifikime pse nuk mund t'i përmbushin ato, si p.sh. ato se opozita nuk voton për diçka, se ka një problem ose një krizë globale.

Premtime pa plan

Përvoja e zgjedhjeve të mëparshme, siç tregon Muhaxhiri për Kosovo online, tregoi se pothuajse 90 përqind e premtimeve të mëdha të fushatës nuk u përmbushën kur partitë morën pushtetin.

"Çfarëdo që të thonë, duhet të merret me rezervë dhe të përgjysmohet. Ata thjesht bëjnë premtime pa asnjë bazë dhe plan konkret, pa na treguar se si planifikojnë t'i zbatojnë ato hap pas hapi, që është gjëja më e rëndësishme", thotë Muhaxhiri.

Edhe në këtë fushatë, vlerëson ai, nuk mund të shihet se partitë janë përgatitur mirë për të krijuar një model të ri dhe një hap përpara, por të gjitha janë rikthyer në fushatat tradicionale, tipike politike, gjë që, beson ai, do të thotë se gjithçka do të mbetet pak a shumë e njëjtë.

Premtimet e bëra nga partitë gjatë fushatës, siç janë rritja e pagave dhe pensioneve, sipas Millosh Pavkoviq, drejtor i strategjisë në Qendrën për Politikat Evropiane nga Beogradi, kanë shumë pak mbështetje në buxhet, veçanërisht nëse merret parasysh se qeveria nuk e miratoi buxhetin për vitin e ardhshëm në një mandat teknik.

Edhe kur të formohet një qeveri e re dhe të miratohet një buxhet i ri në vitin 2026, shton ai, qëllimet ambicioze financiare të diskutuara gjatë fushatës nuk do të jenë realiste.

Ndërsa Kosova ka një buxhet teknik, thotë Pavkoviq, ai mund të pasqyrojë vetëm atë që ndodhi vitin e kaluar.

"Nuk ka vend për futjen e disa mekanizmave shtesë financiarë, siç është ndihma për fëmijët ose një rritje page prej 50 përqind. Kjo definitivisht nuk ishte parashikuar në buxhetin e vitit të kaluar, dhe ai i riu nuk u miratua. Nga ky kontekst, premtimet definitivisht nuk janë të arritshme. Sigurisht, është e mundur që një buxhet i ri të miratohet në vitin 2026 kur të formohet një qeveri e re, por edhe me qeverinë e re, mendoj se qëllime të tilla ambicioze financiare nuk janë realiste sepse ekonomia e Kosovës thjesht nuk po përparon dhe nuk është mjaftueshëm e përparuar për të qenë në gjendje të ofrojë ndarje të tilla buxhetore", deklaroi Pavkoviq për Kosovo online.

Tërheqja e vëmendjes së votuesve

Sipas Arbëresha Loxha, një studiuese në Grupin e Studimeve Ligjore dhe Politike, premtimet e partive për rritjen e pagave gjatë fushatës nuk ishin llogaritur mirë.

"Edhe në të kaluarën, kur pagat rriteshin, ato nuk ishin domosdoshmërisht në përputhje me trendin e zhvillimit ekonomik ose me kriteret që Kosova duhet të përmbushë kur përmbush detyrimet ose marrëveshjet e saj me FMN-në. Këto premtime nuk janë llogaritur mirë, si në aspektin e ndikimit buxhetor ashtu edhe ekonomik. Shumica e premtimeve bëhen për të tërhequr vëmendjen e votuesve dhe për të arritur përfitime elektorale. Kryesisht premtime megalomanike që qytetarët në përgjithësi donin t'i dëgjonin", tha Loxha.

Gazetari nga Mitrovica e Veriut, Lazar Steviq, nuk beson se Kosova ka kapacitet për të rritur menjëherë pagën në sektorin publik me 50 përqind, që është një nga premtimet e dhëna, sepse ekonomia e Kosovës është pothuajse në zero.

Në Kosovë, siç thekson ai, të gjithë janë mësuar tashmë me faktin se partitë u premtojnë kulla dhe qytete votuesve të tyre para zgjedhjeve.

“Kampionët në premtimet e tyre janë Vetëvendosja dhe Albin Kurti, të cilët, kur miratuan propozimin e draft-buxhetit për vitin 2026, premtuan se do të kishte një pagë të 13-të për njerëzit që punojnë në sektorin publik, dhe tani ai shkoi një hap më tej kur qeveria, në një mandat teknik, vendosi t'u paguante pensionistëve dhe fëmijëve nga 100 euro secilit para festave të Vitit të Ri. Ai po përpiqet me të gjitha mjetet të qëndrojë në pushtet”, tha Steviq për Kosovo online.

Vetëm ky vendim, sipas tij, do t'i kushtojë Kosovës më shumë se 100 milionë euro, dhe lind pyetja se nga do të vijnë këto para, sepse Kuvendi i Kosovës është bllokuar për gati një vit, kështu që edhe pse ka një draft-buxhet për vitin 2026, ai nuk është miratuar.

Lidhur me mënyrën se si premtimet e partive do të pasqyroheshin në buxhetin e Kosovës, Steviq thotë se së pari duhet të shihet rezultati i zgjedhjeve të nesërme dhe përbërja e qeverisë së re, domethënë sa e qëndrueshme do të jetë ajo për të qenë në gjendje të marrë vendime të tilla.

"Shumë nga këto premtime nuk do të përmbushen, ato janë thjesht histori boshe si para çdo zgjedhjeje. Ekonomia e Kosovës është pothuajse në zero, nuk kanë fabrika apo asgjë që është në pronësi të shtetit, kryesisht varen nga donacionet e huaja dhe hyrja e kapitalit të huaj, pra nga qytetarët që vijnë në Kosovë gjatë festave dhe sjellin një sasi të madhe parash. Pra, të gjitha ato premtime mbeten në fushën e fantastiko-shkencore, veçanërisht premtimet e Albin Kurtit", përfundon Steviq.

Sa besohet në fjalët e bukura?

Megjithatë, të folurit e butë i politikanëve nuk do të thotë që qytetarët do ta marrin gjithçka si të mirëqenë.

Artan Muhaxhiri beson se votuesit edhe këtë herë nuk do të besojnë gjithçka që thuhet dhe do të votojnë me një mekanizëm kompleks psikologjik - ndonjëherë do të zgjedhin kandidatin më pak të keq, ndonjëherë do të votojnë për një personalitet dhe jo për një plan.

Nga ana tjetër, Millosh Pavkoviq paralajmëron se disa premtime mund të jenë të rrezikshme.

"Në Ballkan, kemi shumë përvojë me politikanë populistë dhe premtime që nuk bazohen në realitet dhe në mundësi reale. Më duket se tani në Kosovë ka filluar një lloj gare se kush do të premtojë më shumë. Edhe nëse votuesit ndonjëherë janë të vetëdijshëm se premtimet janë joreale, ata mashtrohen ose mendojnë 'epo, nëse të gjithë premtojnë diçka, të paktën diçka do të përmbushet', kështu që premtime të tilla mund të jenë të rrezikshme", thekson ai.