Sorensen në Beograd: A mund ta rikthejë BE dialogun me Prishtinën te parimet themelore?

Rikthimi i dialogut tek parimet themelore. Ky është mesazhi kryesor që presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ia përcolli ndërmjetësit evropian në bisedime, Peter Sorensen, gjatë vizitës së tij në Beograd. E shtypur nga lufta në Ukrainë dhe krizat e brendshme, çështja e Kosovës për BE nuk është më në fokus, prandaj është vështirë të pritet ndonjë përparim në dialog, përfshirë edhe realizimin e “kushtit të të gjitha kushteve” – formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, konsiderojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Sorensen gjatë vizitës në Beograd zhvilloi disa takime të ndara, në të cilat iu paraqitën sfidat politike dhe të sigurisë me të cilat përballet komuniteti serb në Kosovë.

Përveç bisedës me Vuçiqin, Sorensen u takua edhe me ministrin e punëve të jashtme të Serbisë, Marko Gjuriq.

„Duke theksuar nevojën që bashkësia ndërkombëtare, veçanërisht BE, të ushtrojë ndikim më të fuqishëm mbi autoritetet në Prishtinë për të shmangur veprimet e njëanshme dhe provokuese kundër serbëve dhe përfaqësuesve të tyre politikë, Gjuriq theksoi se javët e fundit janë shtuar ndalimet e hyrjes për disa serbë, familjet e të cilëve jetojnë në territorin e Kosovës“, thuhet në njoftimin e këtij ministrie.

Ministri për Integrime Evropiane i Serbisë, Nemanja Staroviq, tha se mesazhi i tij kryesor për Sorensenin ishte se “dialogu nuk ka alternativë”.

„E informova për një sërë veprimesh të njëanshme dhe eskaluese që regjimi i Kurtit ka ndërmarrë kundër komunitetit serb në Kosovë, dhe që janë kryer plotësisht jashtë kuadrit të dialogut“, tha Staroviq.

Analistët e interpretojnë në mënyra të ndryshme vizitën e ndërmjetësit evropian në Beograd.

Ndërsa politologu Ognjen Gogiq pretendon se bëhet fjalë për një “thyerje akulli”, drejtori strategjik në Qendrën për Politika Evropiane, Millosh Pavkoviq, thotë se vizitat e Sorensenit në Beograd dhe Prishtinë “u treguan joproduktive”.

Kosova jashtë fokusit të BE-së

Në një intervistë për Kosovo online, bashkëpunëtori i organizatës joqeveritare „Iniciativa e Re Shoqërore“ nga Mitrovica e Veriut, Aleksandar Shluka, vlerëson se Kosova aktualisht është jashtë fokusit të BE-së dhe se vizitën e Sorensenit në Beograd nuk duhet ta interpretojmë në dritën e ngjarjeve aktuale në Kosovë: nga përpjekjet për ndalimin e Listës Serbe deri tek pengesat për zgjedhjen e përfaqësuesit të partisë më të madhe serbe si nënkryetar i Kuvendit nga radhët e komuniteteve jo-shumicë.

„Nuk do të thosha se kjo vizitë ka të bëjë me zhvillimet aktuale, duke marrë parasysh që këto vizita zakonisht planifikohen me kohë. Ai vetë, pas vizitës në Prishtinë, tha se do ta realizojë edhe vizitën në Beograd. Ka kaluar periudha e planifikuar dhe kjo është një ngjarje e zakonshme në nivel diplomatik. Mendoj se është rastësi që u përkoi me këto ngjarje. Kjo mund të përkonte edhe me ngjarje të tjera“, thekson Shluka.

I pyetur nëse ndalimi i Listës Serbe, por edhe një sërë ngjarjesh të tjera në Kosovë, “përshpejtuan” vizitën e Sorensenit në Beograd, ky analist është i bindur se ato ishin tema në bisedimet me zyrtarët më të lartë të Serbisë, por jo arsyeja e vizitës.

Shluka pohon se ndikimi i kryenegociatorit evropian në dialog nuk është i madh.

„I pamë vizitat në Beograd dhe Prishtinë, por nuk pamë asgjë konkrete nga takimet, veçanërisht jo nga takimet në nivelin më të lartë. Kjo nuk është parë që nga shtatori i vitit 2023. Thjesht, fokusi i Perëndimit dhe BE-së për momentin nuk është Kosova dhe situata këtu. Ka tema shumë më të rëndësishme në botë, si Gaza, Ukraina. Nga ana tjetër, as marrëdhënia mes BE-së dhe administratës amerikane nuk është më e mira ose nuk është vendosur deri në fund mbi baza të përbashkëta. Në një situatë të tillë, nëse Sorensen nuk ka mbështetje të qartë dhe fokus nga zyrtarët më të lartë të BE-së, dhe nëse nuk ka koordinim midis BE-së dhe SHBA-së, vështirë se mund të presim ndonjë përparim në dialog“, shpjegon Shluka.

Ai shton se nuk duhet përjashtuar mundësia e raundeve të reja të bisedimeve në nivel teknik.

„Për zgjidhjen e disa çështjeve konkrete nevojitet koordinim midis partnerëve transatlantikë, mbështetja e krerëve të BE-së dhe shteteve më të rëndësishme evropiane. Në fund të fundit, kemi krizë politike si në Beograd, ashtu edhe në Prishtinë. Në rrethana të tilla është pak e mundur që të vijë deri te ndonjë përparim. Ekziston një sërë faktorësh që duhet të harmonizohen. Është e vështirë të pritet përparim në një periudhë të afërt“, është i bindur Shluka.

Momenti i rëndësishëm për dialog

Afrim Hoti, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Prishtines, mendon krejt ndryshe.

Thekson për Kosovo online se vizita e ndërmjetësit evropian në dialog Peter Sorensen në Beograd erdhi në një moment të rëndësishëm për shkak të krizës politike si në Serbi ashtu edhe në Kosovë, dhe se përfaqësuesi i BE-së përcolli një mesazh të qartë se normalizimi i marrëdhënieve është i pashmangshëm.

"Vizita e Sorensenit është shumë e rëndësishme, veçanërisht në këto momente krize politike në të dy vendet", tha Hoti.

Ai shtoi se Sorensen i dërgoi së pari Prishtines dhe tani Beogradit një mesazh kyç se normalizimi i marrëdhënieve është i pashmangshëm.

"Vizita në Serbi është një tregues se me zotin Vuçiq ose me çdo ndryshim të mundshëm, normalizimi i marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë është i pashmangshëm. I njëjti sinjal i është dhënë edhe Kosovës, e cila, sapo të marrë institucione të reja, duhet të fillojë të ndërmarrë hapa konkretë në atë drejtim", thekson Hoti.

"Shkronjë ë vdekur në letër"

Hulumtuesi i studimeve të sigurisë, Nikolla Vujinoviq, thekson se, pavarësisht se vizita e ndërmjetësit kryesor evropian në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, Peter Sorensen, ishte e pritshme, ajo njëkohësisht është edhe pasojë e “dhunës politike” ndaj komunitetit serb në Kosovë.

„Është një vizitë e pritshme. Që nga momenti kur ai u zgjodh si ndërmjetës nga Komisioni i ri Evropian, ishte e qartë se kjo vizitë do të ndodhte. Pak është e pazakontë që kjo ndodhi në gusht, por një nga arsyet janë edhe pasojat e asaj që po ndodh aktualisht në Kosovë – dhuna politike ndaj komunitetit serb dhe Listës Serbe“, thotë Vujinoviq për Kosovo online.

Ai shpjegon se këto ishin edhe mesazhet kryesore që zyrtarët serbë ia kanë përcjellë Sorensenit.

Vujinoviq është i bindur se me formimin e institucioneve në Kosovë do të vijojë dialogu, si dhe këmbëngulja e BE-së për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe.

Megjithatë, paralajmëron se kjo mund të mbetet „shkronjë e vdekur në letër“.

„Gjithë sjellja e Vetëvendosjes dhe e Albin Kurtit nuk ka vetëm bazë politike në përgatitjen për një fushatë të re zgjedhore, por edhe një përpjekje më të gjerë diplomatike për t’u përgatitur për këto negociata. Presioni i BE-së është që të formohet BKS. Është shumë e mundur që të formohet, por të jetë krejtësisht i zbrazët, pa përmbajtje. Kjo do të jetë vetëm një shkronjë e vdekur në letër“, thekson Vujinoviq.

Ai shpreh frikën se lëvizjet e fundit të Prishtinës, që kulmuan me përpjekjen për të përjashtuar Listën Serbe nga procesi zgjedhor, do të përdoren si “argument” në vazhdimin e negociatave.

„Kjo vizitë më jep kurajë edhe për shkak të deklaratave të zyrtarëve tanë – presidentit, ministrit të punëve të jashtme dhe ministrit për integrime evropiane – se dialogu nuk ka alternativë. Pavarësisht se ka shumë zëra që mendojnë se duhet një qasje ndryshe, duke pasur parasysh situatën e brendshme politike në Serbi, situatën ndërkombëtare dhe atë gjeopolitike në botë – dialogu është prioritet“, thekson Vujinoviq.

I pyetur se sa i gatshëm është ndërmjetësi evropian Peter Sorensen të dëgjojë argumentet e palës serbe, Vujinoviq përgjigjet me një fjalë të urtë popullore.

„Siç thotë populli ynë, ai është ‘gati të dëgjojë, por jo edhe të marrë me mend’. Mendoj se ai tashmë ka një agjendë të përgatitur, një rezultat të përgatitur. Shohim se BE-ja si rezultat të negociatave e sheh pavarësinë e Kosovës, që për ne është e papranueshme. Edhe negociatat do të shkojnë në atë drejtim. Populli ynë thotë ‘dy të këqija e vranë Milloshin’. Kam frikë se, megjithëse jam optimist dhe dua që negociatat të jenë instrument për zgjidhjen e këtij problemi të madh, BE-ja dhe komuniteti shqiptar punojnë së bashku që komuniteti serb të pranojë dhe të pajtohet me këtë. Por unë mbetem optimist, ashtu siç kam qenë me të gjithë ndërmjetësit e mëparshëm, sepse cila është alternativa? Ajo që tashmë ekziston“, përfundon Vujinoviq.