Të rinjtë dhe punët sezonale: Puna gjatë verës në Adriatik – një kombinim i punës dhe kënaqësisë

Sezoni turistik në Adriatik këtë vit është shënuar nga një garë e paprecedentë për fuqi punëtore, kryesisht nga rajoni. Të rinjtë në shumicën e rasteve zgjedhin bregdetin e Kroacisë dhe Malit të Zi si destinacionet më të dëshiruara për punë sezonale, kryesisht në sektorin e hotelerisë dhe shërbimeve, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online nga Beogradi, Graçanica, Shkupi dhe Tirana. Nga ana tjetër, punët më të rënda bujqësore që kryhen në ara nuk janë të popullarizuara mes të rinjve.

Shkruan: Katarina Saiçiq

Sipas vlerësimeve të Dhomës Ekonomike të Kroacisë, para fillimit të sezonit atij vendi i nevojiteshin 75.000 punëtorë. Mali i Zi kishte nevojë për rreth 25.000 punëtorë sezonalë, prej të cilëve 5.000 vetëm në Budva, sipas të dhënave të Dhomës Ekonomike atje. Kërkesa më e madhe është për punëtorë në turizëm dhe hoteleri, ndërsa më së shumti kërkohen kuzhinierë, kamarierë, punonjës të pastrimit të dhomave dhe punëtorë ndihmës.

Sa u përket pagave, kamarierët mund të presin paga mujore rreth 1.200 deri në 1.600 euro, ndërsa barmenët fitojnë nga 1.400 deri në 1.600 euro. Recepsionistët mund të llogarisin në të ardhura rreth 1.300 deri në 1.500 euro, ndërsa punëtorët e mirëmbajtjes dhe mjeshtrit zakonisht fitojnë nga 1.100 deri në 1.300 euro.

Pagat më të larta për shefat e kuzhinës

Në kuzhinë vazhdon të jetë më e madhe kërkesa për kuzhinierë, pagat e të cilëve variojnë nga 1.800 deri në 2.500 euro, ndërsa shefat e kuzhinës mund të arrijnë edhe deri në 3.000 euro në muaj. Mjeshtrit e skarës mund të presin paga nga 1.400 deri në 1.900 euro, ndërsa mjeshtrit e picave janë gjithashtu shumë të kërkuar, me paga nga 1.900 deri në 2.500 euro. Ndihmësit e kuzhinierëve fitojnë nga 1.400 deri në 1.800 euro, ndërsa punëtorët ndihmës në kuzhinë nga 900 deri në 1.400 euro.

Zëdhënësi i Infostud-it, Millosh Turinski deklaroi për Kosovo online se të rinjtë në mbarë rajonin janë të interesuar për punë sezonale, ndërsa më tërheqëset për ta janë ato në sektorin e hotelerisë, veçanërisht në bregdetin e Adriatikut – në Kroaci dhe Mal të Zi, ndërsa nga ana tjetër, interesi për punët bujqësore në Serbi është në rënie prej vitesh.

„Të rinjtë sigurisht që janë të interesuar për punë sezonale, por këtu duhet bërë një ndarje e qartë dhe të theksohet se cilat punë i tërheqin ata në të vërtetë dhe pse. Më tërheqëset për ta janë punët në sektorin e hotelerisë dhe ato që lidhen me punën në bregdetin e Adriatikut, si në Kroaci dhe Mal të Zi“, tha Turinski për Kosovo online.

Punët bujqësore nuk janë tërheqëse

Ai shtoi se, nga ana tjetër, nga viti në vit të rinjtë po tregojnë gjithnjë e më pak interes për punët në bujqësi që lidhen me punën në Serbi dhe në ambiente të hapura, gjë që ka krijuar një problem të madh në gjetjen e fuqisë punëtore.

„Këto janë punë të rënda fizike, që shpesh zgjasin 12 ose më shumë orë në ditë. Edhe pse pagesa ditore është e mirë dhe mund të fitojnë rreth 50 euro në ditë, ata preferojnë punët që lidhen me Adriatikun, sepse mendojnë se po bashkojnë të dobishmen me të këndshmen – të jenë pranë detit dhe të bëjnë një punë disi më të lehtë. Megjithatë, realiteti në terren, të cilin shumë të rinj nuk e kuptojnë, është se as punët në hoteleri nuk janë të lehta. Fitimet mujore janë të mira, por edhe aty shpesh punohet më shumë se 10 orë në ditë, gjashtë ditë në javë. Kanë vetëm një ditë pushimi, të cilën mund ta shfrytëzojnë për kohë të lirë dhe aktivitete personale“, shpjegon Turinski.

Sipas tij, të rinjtë nga rajoni janë të gatshëm të udhëtojnë në një shtet tjetër për shkak të punës.

„Më së shpeshti zgjedhin Kroacinë dhe Malin e Zi, sepse bashkojnë të dobishmen me të këndshmen – qëndrojnë pranë detit dhe puna u duket më tërheqëse. Megjithatë, ky nuk është i vetmi motiv. Ata zgjedhin këto vende edhe për shkak të njohjes së gjuhës dhe komunikimit më të lehtë, veçanërisht ata që vijnë nga Serbia përmes Malit të Zi ose Kroacisë. Nga ana tjetër, pagat janë arsyeja kryesore pse zgjidhen këto punë. Nuk janë vetëm punët në hoteleri ato që janë më tërheqëse. Në Adriatik ka shumë lloje punësh dhe mundësish. Ka punë ndihmëse në kuzhina, kërkohen animatorë dhe fotografë në hotele, recepsionistë dhe njerëz që merren me turizëm në forma të ndryshme. Gama e këtyre punëve është e larmishme. Për këtë arsye edhe oferta e vendeve të punës është më e gjerë dhe më e madhe, ndaj edhe interesi i njerëzve nga i gjithë rajoni për të shkuar drejt bregdetit të Adriatikut është shumë më i madh. Veçanërisht në Kroaci, e cila ka një ofertë më të zhvilluar turistike dhe, rrjedhimisht, edhe më shumë vende pune“, përfundoi Turinski.

Edhe për të rinjtë në Kosovë Adriatiku është gjithashtu më tërheqësi 

Dushan Borisavleviq nga Këshilli Rinor i Komunës së Graçanicës deklaroi se të rinjtë nga Kosova më së shpeshti zgjedhin bregdetin e Adriatikut për punë sezonale, ndërsa një nga motivet është mundësia që të kalojnë tre muaj pranë detit dhe, njëkohësisht, të fitojnë një të ardhur të mirë.

„Kur përfundon viti shkollor, përkatësisht viti akademik, disa të rinj shkojnë në Mal të Zi ose në Kroaci, ku punojnë për dy deri në tre muaj me qëllim që të fitojnë para. Për të rinjtë nuk është gjithçka vetëm te paratë. Shkuarja në bregdet është një përjetim i veçantë dhe përfaqëson një përvojë të re. Shpesh ata shkojnë edhe për shoqërim dhe argëtim. Kanë mundësinë të jetojnë tre muaj pranë detit dhe, në të njëjtën kohë, të fitojnë një shumë të konsiderueshme parash, me të cilën mund të jetojnë gjashtë muaj në Kosovë“, tha Borisavleviq për Kosovo online.

Sa i përket Graçanicës, ai tha se situata me të rinjtë është e ngjashme, ndërsa të moshuarit më shpesh zgjedhin punë sezonale në bujqësi, të cilat megjithatë nuk sjellin fitime të konsiderueshme.

„Komuna e Graçanicës vazhdon të jetë një zonë rurale. Kemi shumë punë sezonale që varen nga arat dhe fushat përreth. Nëse njerëzit merren me punë sezonale, zakonisht punojnë në pronat e tyre ose te të afërmit. Megjithatë, kjo nuk është diçka nga e cila mund të fitohet shumë, veçanërisht për të rinjtë. Të rinjtë më së shpeshti shkojnë në Mal të Zi ose në Kroaci për të punuar sezonalisht në bregdet“, tha bashkëbiseduesi ynë.

Emigrimi gjatë sezonit të verës

Drejtori i Agjencisë për Ndërmjetësim në Punësim Jashtë Vendit „Kouzon“ nga Shkupi, Zoran Koçoski, deklaroi se punëtorët sezonalë nga Maqedonia tashmë prej 30 vitesh gjatë verës kërkojnë punë jashtë vendit, ndërsa, ndryshe nga periudha e mëparshme kur destinacionet më të preferuara ishin Gjermania dhe Greqia, tani destinacioni dominues është Kroacia.

„Tradicionalisht, Maqedonia tashmë rreth tridhjetë vjet ka një emigrim që gjatë periudhës verore, nga fillimi i prillit deri në fund të tetorit, largohet jashtë vendit për të punuar sezonalisht. Kroacia është bërë veçanërisht tërheqëse gjatë shtatë apo tetë viteve të fundit për shkak të ofertave, para së gjithash në sektorin e turizmit“, tha Koçoski për Kosovo online.

Ai rikujtoi se më herët, në mesin e viteve 2000, destinacionet më të njohura ishin Gjermania dhe Greqia.

„Më pas migrimi u zhvendos pjesërisht në Mal të Zi dhe pjesërisht në Itali. Por gjatë shtatë apo tetë viteve të fundit migrimi më i madh është drejtuar qartësisht drejt Kroacisë. Ky është një trend që do të vazhdojë edhe për disa vite, derisa pagat ose një pjesë e tyre të barazohen me ato që ofron tregu kroat. Tashmë në rajon po vërehet një tendencë e rritjes së pagave në Maqedoni, Serbi, Kosovë dhe Shqipëri. Pagat po afrohen me ato që marrin të rinjtë në Kroaci. Sinqerisht, presim që edhe kroatët të vendosin kufizime të caktuara, sepse fuqia punëtore nga Ballkani po bëhet gjithnjë e më e kushtueshme për tregun e tyre“, shpjegoi Koçoski.

Sikurse thekson, gjatë sezonit veror vendet më të paguara të punës janë në turizëm dhe hoteleri.

„Kuzhinierët profesionistë mund të fitojnë nga 3.000 deri në 3.500 euro. Kamerierët profesionistë që punojnë në restorante prestigjioze fitojnë rreth 2.500 euro, ndërsa të ardhurat mesatare të të rinjve variojnë nga 1.200 deri në 1.800 euro. Këto janë pagat që ofrohen kryesisht në tregun kroat, ndërsa destinacionet e tjera, si Mali i Zi, e deri diku Greqia, Bullgaria dhe Shqipëria, ofrojnë të ardhura më të ulëta“, tha Koçoski.

Paga në Shqipëri më e lartë gjatë sezonit

Shefi i administratës së biznesit dhe teknologjive informative në Institutin Teknologjik Kanadez në Tiranë, Enriko Ceko, deklaroi se gjatë sezonit veror në Shqipëri, por edhe në Ballkan, sektorët më tërheqës janë hoteleria, turizmi, puna në bare dhe restorante, si dhe sektori i bujqësisë dhe tregtia me pakicë.
Kur bëhet fjalë për pagat, Ceko thotë se ato ndryshojnë dhe varen nga sezoni, pasi gjatë verës zakonisht mund të fitohet më shumë.

„Nëse shohim sektorin e hotelerisë dhe turizmit, në Shqipëri gjatë verës në këtë sektor punësohen nga 110.000 deri në 120.000 njerëz, ndërsa gjatë periudhës së dimrit ky numër është nga 25.000 deri në 30.000. Pra, diferenca është katërfish. Në hoteleri dhe turizëm ekzistojnë dy lloje pagash – paga shumë të larta, të destinuara për menaxherë dhe kuzhinierë, por edhe paga më të ulëta për kamarierë dhe punëtorë të pastrimit në hotele“, shpjegoi Ceko për Kosovo online.

Megjithatë, ai thekson se në Shqipëri pagat gjatë verës janë më të larta dhe mund të fitohet nga 800 deri në 1.000 euro në muaj, ndërsa menaxherët ose kuzhinierët mund të arrijnë edhe 3.000 euro ose më shumë.

Një trend sezonal edhe në teknologjitë e informacionit

Ai theksoi se në Shqipëri është interesant edhe sektori i teknologjisë së informacionit.

„Sektori i teknologjisë së informacionit në Shqipëri ka qenë i qëndrueshëm, me rritje graduale të numrit të të punësuarve dhe rritje të pagave. Sot është e paimagjinueshme të punosh në sektorin e teknologjisë informative, në fushën e mbrojtjes së të dhënave personale apo sigurisë kibernetike, dhe të kesh pagë më të ulët se 1.200 euro. Kjo vlen si për sektorin publik, ashtu edhe për atë privat. Në fakt, në sektorin publik ekzistojnë disa departamente ku paga arrin 3.000, madje edhe 4.000 euro, për shkak të nivelit të sigurisë. Do të thosha se edhe në fushën e teknologjisë së informacionit, inteligjencës artificiale dhe digjitalizimit ekziston një trend sezonalitetit, sepse studentët e mirë zakonisht janë të lirë gjatë verës dhe madje punojnë në dy vende pune. Në përgjithësi, në tregun ballkanik ekziston kërkesë për punonjës në fushën e teknologjisë së informacionit“, tha Ceko.

Ai theksoi se gjatë gjashtë deri në shtatë viteve të fundit në Shqipëri është vërejtur një trend që çdo verë nga 30.000 deri në 40.000 të rinj largohen nga vendi.

„Arsyeja është edhe legjislacioni i Bashkimit Evropian për qëndrimin sezonal, i cili u lejon qytetarëve të Shqipërisë që për një periudhë prej tre muajsh të jetojnë dhe të punojnë në këto vende. Do të ishte shumë mirë nëse edhe vendet e Ballkanit do të përfitonin nga marrëveshjet e mëparshme që kanë nënshkruar për njohjen e diplomave dhe shkëmbimin e fuqisë punëtore, sepse kjo do të ishte shumë interesante për disa sektorë. Maqedonia dhe Serbia kanë vetëm një deri në dy për qind të fuqisë punëtore të punësuar në sektorin e hotelerisë dhe turizmit, ndërsa ky sektor kontribuon vetëm me dy për qind në prodhimin e përgjithshëm bruto. Nga ana tjetër, na duhen punonjës që njohin gjuhë të huaja gjatë verës. Një pjesë e madhe e turistëve që vijnë në Shqipëri janë nga vendet sllave, kështu që njohja e gjuhëve sllave ose e anglishtes është një ndihmë e madhe“, tha Ceko.