"Turneu" rajonal i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s: Çfarë i tha Rutte Ballkanit Perëndimor?

Vetëm dy ndalesa në "turne": Sarajevë, pastaj Prishtinë. Dhe një mesazh i qartë: NATO është garantuese e paqes dhe stabilitetit në Ballkanin Perëndimor. Për bashkëbiseduesit e Kosovo online, vizita dyditore e Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, në rajon duhet të interpretohet kryesisht si një reagim ndaj tensioneve të shtuara në Bosnjë dhe Hercegovinë, por edhe si një përpjekje për ta nxjerrë dialogun për Kosovën nga ngërçi.

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

Duke përmbledhur vizitën e tij në Kosovë dhe Bosnje-Hercegovinë, Rutte tha se sapo ka marrë detyrën si Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s, ka ndërmend të vizitojë Ballkanin Perëndimor për shkak të pranisë së madhe të forcave të NATO-s në rajon, dhe se për shkak të ngjarjeve të fundit në Bosnje dhe Hercegovinë ishte "edhe më e rëndësishme që ai të vinte".

“Bisedimet shkuan shumë mirë dhe ajo që u përpoqa t'u theksoja të gjithë liderëve politikë ishte ta bëja të qartë se do të jem i barabartë në qasje. Kur të kem kërkesa për një shtet, do t'i pyes dy vendet e tjera, kështu që nëse kërkojmë diçka në BeH, do të kërkojmë edhe në Kosovë dhe Serbi. Kam pasur një bisedë telefonike javën e kaluar edhe me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, i cili do të më vizitojë në Bruksel. Kështu do të kem akses të barabartë”, tha Rute.

Në një konferencë për media me presidenten e Kosovës, Vjosa Osmani, ai tha se stabiliteti në rajon varet nga të gjitha palët “që do të zgjedhin diplomacinë në vend të dhunës” dhe se NATO e mbështet plotësisht procesin e normalizimit të marrëdhënieve që po zhvillohet nën kujdesin e BE-së “sepse ajo është e vetmja siguri”.

“Të gjitha palët duhet të tregojnë fleksibilitet dhe të pranojnë bisedimet për të nisur dialogun”. Normalizimi kontribuon në stabilitetin dhe sigurinë e rajonit dhe të gjithë atyre që jetojnë këtu. Është e qartë se kjo përfshin vendime të vështira, por ne duhet të shohim pamjen më të gjerë. Normalizimi sjell siguri më të madhe, investime më të mëdha dhe gjithashtu siguri më të madhe për të gjithë rajonin, për të gjitha komunitetet. Dhe ky është mesazhi im për të gjithë”, theksoi Rutte.

Më parë, në Sarajevë, ai theksoi se ajo që ndodhi në vitet 1990 në Bosnje dhe Hercegovinë dhe në Kosovë në vitin 1999 "nuk duhet të përsëritet kurrë".

"Ky rajon ka potencial të madh," tha Rutte.

Rajoni dhe turbulencat

Bashkëpunëtori i lartë në Qendrën për Çështje Ndërkombëtare dhe Siguri (Fondi ISAC) Igor Novakoviq thekson se arsyeja kryesore për "turin ballkanik" të Rutte është situata në Bosnje dhe Hercegovinë dhe se vizita në Kosovë duhet të interpretohet si "vizitë protokollare".

"Mendoj se kjo u shkaktua kryesisht nga ngjarjet e fundit të turbullta në Bosnje dhe Hercegovinë, përkatësisht gjithçka që ndodhi pas vendimit të Gjykatës së BeH kundër Milorad Dodik. Rrjedhimisht, duke qenë se NATO është përgjegjëse për sigurinë në BeH, duke përfshirë edhe Kosovën, sipas kushtetutës, Sekretari i Përgjithshëm i Aleancës shkoi në dy, ndoshta aktualisht pikat më të trazuara në Ballkan, dhe mendoj se kjo është thelbi i vizitës së tij. Në rastin e BeH, një qëndrim i vendosur duhet të përcillet se Aleanca është ende përgjegjëse për sigurinë dhe nuk do të lejojë që Dejtoni të shkelet. Ndërsa sa i përket Kosovës, më duket se ishte më shumë një vizitë protokollare sesa përmbajtjesore”, thotë Novakoviq në intrvistë për Kosovo online.

Duke komentuar mesazhin se Prishtina dhe Beogradi duhet t'i kthehen dialogut dhe të normalizojnë marrëdhëniet sa më parë, Novakoviq thotë se ky është një qëndrim tashmë i njohur i NATO-s dhe të gjithë anëtarëve të saj.

“Ai mesazh nuk shkon përtej asaj që është thënë në dy-tre vitet e fundit dhe gjithë narrativës rreth normalizimit në përgjithësi”, thekson Novakoviq.

Ai shpjegon se pozicioni i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s nuk lejon dërgimin e "mesazheve të qarta politike".

“Shtetet anëtare, ose më mirë përfaqësuesit e shteteve anëtare, kryesisht ato më të mëdha, janë përgjegjës për mesazhe shumë të qarta politike. Rutte është në të vërtetë atje në nivelin e zyrtarit më të lartë, por një person që dërgon mesazhe që janë në përputhje me atë që tashmë është rënë dakord dhe atë që është narrativa zyrtare”, shpjegon Novakoviq.

Ai specifikon se sfidat e sigurisë janë shumë më të ndërlikuara në BeH sesa në Kosovë.

“Në rastin e Kosovës, përshkallëzimi ishte kryesisht i kufizuar në veri, që është një territor relativisht i vogël. Kërcënimi më i madh i sigurisë atje ishte se çfarë do të ndodhte nëse Serbia përfshihej. Në rastin e BeH, situata është shumë më e ndërlikuar sepse ne kemi tre popuj përbërës, marrëdhëniet e brendshme nuk janë të shkëlqyera dhe një pikë e mundshme e ndezjes mund të shpërthejë në një konflikt më të gjerë," thekson ky studiues.

Ai shton se kjo është arsyeja pse ishte e rëndësishme që NATO të dërgonte një mesazh se "skenarët e dhunshëm nuk do të tolerohen".

“Nga ana tjetër, u dërgua një mesazh politik se popujt e BeH dhe strukturat e tyre politike duhet t'i zgjidhin këto çështje ndërmjet tyre”, përfundoi Novakoviq.

Situata gjeostrategjike

Analisti politik Shkëlzen Maliqi thekson se Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte, duke vizituar rajonin, dërgoi një mesazh të qartë se Aleanca është e gatshme të ndërhyjë nëse ka përshkallëzim apo “veprime aventureske”.

Tensionet në Ballkanin Perëndimor janë ende të larta, por sfidat e sigurisë aktualisht janë shumë më serioze në BeH sesa në Kosovë, thotë Maliq.

“Sigurisht që NATO-ja është e interesuar që t'u dërgojë mesazh faktorëve në Ballkan, Bosnje-Hercegovinë, Serbi dhe Kosovë se janë të gatshëm, se mund të ndërhyjnë nëse ndodh diçka apo nëse planifikohen disa veprime aventureske sepse kjo është situata gjeostrategjike”, tha Maliqi për Kosovo online.

Ai vlerësoi se Ballkani i kaloi “relativisht në mënyrë paqësore” efektet e krizës ukrainase dhe se vetë Aleanca është në proces “ristrukturimi”.

“Vetë NATO është duke u ristrukturuar. Nuk dihet nëse ai do të qëndrojë me Amerikën apo jo. Askush nuk mund ta parashikojë këtë, por gjithsesi është një strategji e nevojshme për mbrojtjen e kontinentit”, tha Maliqi.

Ai vlerëson se ende ka sfida të sigurisë në Ballkanin Perëndimor, më së shumti në Bosnje dhe Hercegovinë dhe Kosovë.

“Në rajon ka ende tensione të mëdha. Ka tensione të mëdha në Bosnje, por edhe në Kosovë, sepse mbetet për t'u parë nëse dhe si do të vazhdojë dialogu. Ka shumë të panjohura. Para disa muajsh, kreu i CIA-s, tani Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s, ishte në Kosovë. Mendoj se po shkon drejt stabilizimit, por gjithmonë mund të ketë grupe apo forca që do të përfitojnë nga situata dhe do të përfitojnë prej saj”, saktësoi Maliqi.

Ai shtoi se shqetësimet shtesë përfshijnë “paparashikueshmërinë” e presidentit të ri të SHBA-së, Donald Trump, por edhe pyetjen se sa kohë Evropa do të mbetet e bashkuar.

Ai gjithashtu beson se sfidat aktuale të sigurisë janë shumë më të mëdha në BeH sesa në Kosovë.

“Problemi rreth statutit të Marrëveshjes së Dejtonit dhe dënimit të përhershëm të Dodikut, të cilin në njëfarë mënyre duan ta heqin plotësisht nga loja, vazhdon. Pyetja është nëse ai ka fuqi të inicojë diçka dhe sa e mbështet Serbia për të hyrë në ndonjë variant të shkëputjes (të Republikës Sërpska). Ne ende duhet ta shohim këtë, por nuk është aq e rrezikshme sa duket ndonjëherë”, përfundoi Maliq.

Mesazhet parësore

Nga ana tjetër, studiuesi i studimeve të sigurisë, Nikolla Vujinoviq, beson se arsyeja kryesore për vizitën e Rutte në Ballkanin Perëndimor është konfirmimi i legjitimitetit të NATO-s në këtë pjesë të Evropës.

“Ardhja e Ruttes është një përpjekje për të konfirmuar legjitimitetin që NATO ka në Ballkanin Perëndimor. Ai vizitoi jo vetëm qeveritë në Sarajevë dhe Prishtinë, por edhe komandën e EUFOR-it dhe KFOR-it. Pra, kjo tregon se në terren, NATO është ajo që solli paqen dhe stabilitetin, dhe NATO është ajo që garanton paqen dhe stabilitetin dhe do të luftojë kundër çdo përpjekjeje për ndryshim”, thotë Vujinoviq për Kosovo online.

Ai thekson se mesazhi parësor që mund të dëgjohet në Prishtinë është rëndësia e procesit të dialogut.

“Mesazhi parësor për Kosovën, por edhe për rajonin, është se dialogu është ajo që ka më shumë rëndësi. Pra, vlera që duhet mbrojtur është dialogu dhe NATO qëndron si garantues i sigurisë dhe stabilitetit politik në Ballkan. Ajo që ishte mirë të dëgjohej, por jo edhe aq e mirë, ishte mbështetja për formimin e Asociacionit të Komunave Serbe. E prisja këtë, por qartësisht nuk ishte në axhendën e Rutte. Dhe prisja që ai të dërgonte një mesazh në lidhje me formimin e qeverisë së re të Kosovës”, thekson Vujinoviq.

Ai thekson se duke vizituar Sarajevën dhe Prishtinën, Rutte ka dashur të tregojë se NATO dhe BE kanë rëndësinë e tyre të sigurisë.

“Në rrethanat aktuale ndërkombëtare, NATO-ja si organizatë dhe veçanërisht BE-ja si pjesë e rëndësishme e kësaj organizate janë margjinalizuar. SHBA, Rusia dhe Kina po diskutojnë çështje të mëdha globale, dhe Bashkimit Evropian, dhe si rrjedhim NATO-s, kanë nevojë për një temë në të cilën do të jenë dominuese. Fatkeqësisht, ky është Ballkani. E them për fat të keq sepse në njëfarë mënyre ata nuk janë në anën serbe nga BE kur bëhet fjalë për çështjet dhe problemet në Ballkan”, ka theksuar Vujinoviq.

Duke analizuar vizitën e Rutte në BeH, ai thotë se është i befasuar nga "paqësia" ndaj Republikës Sërpska dhe presidentit të RS Millorad Dodik.

“Përkundër të gjitha ngjarjeve që tronditin aktualisht Republikën Srpska dhe BeH, unë prisja që ato të ishin shumë më të ashpra ndaj tij”, thotë Vujinoviq.

Ai thekson se NATO aktualisht përballet me sfida shumë më të mëdha të sigurisë në BeH sesa në Kosovë.

"Në këtë moment, ka sfida më të mëdha sigurie dhe kjo është përgjigja në pyetjen se pse NATO ka forcuar kapacitetet e saj në BeH. Ndërsa, nga këndvështrimi i popullatës së Kosovës, problemet rreth formimit të qeverisë së re janë diçka që mund të gjenerojë probleme, por jo në atë masë. Kryesisht sepse për elitat politike lokale, prania e NATO-s dhe rëndësia e aleatëve perëndimorë është shumë më e madhe se në BeH”, përfundoi Vujinoviq.