Kerr-Lindsay: Tiroli i Jugut është një model i mirë për AKS, nëse autonomia është problem, veriu le t'i lihet Serbisë

Profesori britanik James Kerr-Lindsay, në një intervistë për Kosovo online, ka thënë se Tiroli i Jugut është një model i mirë për Asociacionin e Komunave Serbe në Kosovë, por ka theksuar se nëse autonomia e serbëve është problem për disa, atëherë kontrolli mbi veriu duhet t'i lihet Serbisë.

Lindsay tregon se është e qartë se takimi i fundit në Bruksel nuk dha rezultatet që të gjithë donin.

“Deklarata që pasoi nga BE-ja ishte mjaft e qartë se ata nuk arritën një marrëveshje. Ky është një proces që është i rëndësishëm, por edhe një proces me të cilin njerëzit po frustohen sepse nuk po prodhon rezultatet që të gjithë dëshirojnë apo nuk po i bëjnë hapat e parë në atë drejtim”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kurti e ka deklaruar qartë shumë herë në të kaluarën se nuk e do AKS, tani disa besojnë se pamjet kanë ndryshuar?

Mendoj se ka një presion të madh mbi Kosovën që të përpiqet të arrijë një marrëveshje me Prishtinën në lidhje me AKS. Shikoni, realiteti është se për sa i përket shumicës së anëtarëve të BE-së, ose mund të themi pothuajse të gjithë anëtarët, ata duan që kjo çështje të zgjidhet dhe ne e dimë se si do të zgjidhet në fund. Është e drejtë të thuhet se pritshmëritë janë që Kosova të njihet nga Serbia dhe të mund të hyjë në OKB dhe përfundimisht në BE, por për të arritur atje duhet të ndërmerren shumë hapa. Një nga hapat më të rëndësishëm është AKS. BE-ja dhe SHBA-ja po i thonë qeverisë së Kosovës dhe kryeministrit Kurti se nëse vazhdon të jetë i vështirë, nuk do të marrë njohjen që dëshiron dhe kjo nuk do të ndodhë brenda natës, por nëse ai dëshiron, atëherë duhet të bëjë atë që është e nevojshme në lidhje me AKS. Gjithashtu u tha qartë se përparësia e kësaj është se Kosova do të njihet, por nëse nuk e bëni këtë, ju po e bëni situatën më të paqëndrueshme në Ballkanin Perëndimor dhe ne nuk do ta paguajmë çmimin e veprimeve tuaja. Këto janë në fakt mesazhe me karrota dhe shkopinj. Shkopi është nëse nuk e bëni, ne do të ndërmarrim veprime të mëtejshme kundër jush, karrota është nëse jeni dakord me AKS, puna jonë do të jetë shumë më e lehtë për të shkuar në Beograd dhe për të marrë një marrëveshje përfundimtare.

Kur ishte në Prishtinë dhe Beograd, Ursula von der Leyen foli për njohjen de facto të Kosovës nga Serbia. Nga ana tjetër, presidenti i Serbisë tha se nuk do ta nënshkruajë kurrë njohjen e Kosovës?

Njohja është një punë e çuditshëme, e ndërlikuar dhe e thjeshtë. Në fund të fundit, kjo do të thotë që ju nuk mund të njihni aksidentalisht një vend. Mund të shohim se Serbia, kur BE-ja flet për njohjen de facto të Kosovës, po e bën këtë në shumë mënyra dhe e ka bërë këtë për një kohë të gjatë. Çfarë duhet të shohim dhe cili është qëllimi përfundimtar, njohja formale, Vuçiq tha se për njohjen nuk bëhet fjalë, se ky opsion nuk është në tavolinë për momentin. Njohja e diplomave dhe dokumenteve të tjera të Kosovës është një njohje de facto, por një shkallë e ulët. Ajo që është problematike është nëse Serbia duhet ta lejojë Kosovën të hyjë në OKB edhe nëse nuk e njeh Kosovën. Ky është një pozicion i çuditshëm për BE-në dhe është joreale të pritet që vendi ta bëjë këtë. Sepse atëherë, në parim, Serbia do të thoshte, ta lëshojmë Kosovën në OKB, do të ketë një parti të madhe, por do të jemi i vetmi vend që nuk i njeh, që është një pozicion shumë i pafavorshëm për Serbinë. Dhe kjo për mendimin tim nuk ka kuptim, nuk është reale, duhet të përpiqemi për një marrëveshje përfundimtare dhe kjo do të jetë faza përfundimtare kur Kosova të hyjë në OKB. Para kësaj, Serbia mund të bëjë shumë përpara çdo marrëveshjeje përfundimtare, dhe e bëri.

Disa politikanë dhe analistë përmendin se AKS mund të bazohet në modelin e Tirolit të Jugut?

Është mirë që flitet për Tirolin e Jugut, sepse është problem kur flitet për një model si Republika Srpska që do të destabilizonte Kosovën. Shumë prej nesh që kanë punuar për këtë çështje kanë thënë se Republika Srpska është një shembull specifik dhe ka dalë nga rrethana të veçanta historike, dhe asnjë njeri normal nuk e thekson modelin e RS-së në Kosovë. Në vend të kësaj, ne duhet të kuptojmë se në botë dhe në Evropë mund të shohim lloje të ndryshme të autonomive dhe Tiroli i Jugut është një shembull i mirë dhe unë jam shumë më i lumtur kur njerëzit flasin për të, dhe jo për marrëzitë që mund të jetë si Republika Srpska.

Në një intervistë të fundit ju përmendët mundësinë e shkëmbimit të territorit. Në një moment, kur Hashim Thaçi ishte president i Kosovës, kjo u përmend si opsion, për t'u refuzuar më vonë. A është sërish diçka e tillë në tavolinë?

Shikoni, le të jemi të qartë. Qëndrimi im për shkëmbimin e teritoreve është një zgjidhje pragmatike në kuptimin e lejimit të Serbisë dhe Kosovës që të bëhen fqinjë të njohur, si anëtarë të OKB-së. Kam dëgjuar shumë njerëz që flasin se nuk duan t'u lejojnë serbëve të Kosovës autonominë, atëherë mendimi im ishte nëse e shihni si problem, një zgjidhje më e mirë është t'i lini veriun Serbisë, ndoshta në këmbim të territorin në jug të Serbisë dhe ta përdorin atë si bazë për marrëveshjen përfundimtare. Në anën tjetër, nëse të dyja palët mund të bien dakord për një sistem të autonomisë brenda Kosovës për serbët, është padyshim një opsion që duhet ta shqyrtojmë. Kur flas për shkëmbimin e territorit, është një zgjidhje pragmatike e problemit, por kjo nuk do të thotë se nuk pranoj zgjidhje të tjera pragmatike. Nëse Serbia dhe serbët e Kosovës pranojnë një lloj autonomie që i mban kufijtë siç janë tani, pse jo, pse do të ishim kundër.

A mendoni se serbët do të pajtoheshin me një lloj autonomie, e cila do të sillte ende një prani të madhe të pjesëtarëve të forcave speciale të Policisë së Kosovës?

Është e qartë se ishte një akt provokues. Ne e dimë këtë dhe për këtë arsye pati kaq shumë kritika për dërgimin e forcave speciale dhe shpresoj që marrëveshja të përfshijë një seksion për autonominë e policisë. Kështu ndodh në shumë vende të botës, unë jam nga Britania e Madhe dhe zona të ndryshme kanë forcat e tyre policore, por kur është fjala për kontrollin e kufirit për shkak të kontrabandës, do të kërkohet bashkëpunimi i serbëve me Prishtinën. Zakonisht kontrolli kufitar nuk shkon me autonomi, është përgjegjësi e autoriteteve qendrore. Mund të diskutohet autonomia e policisë në atë zonë. Nga ana tjetër, duket e panevojshme mbajtja e kaq forcave speciale në veri, të cilat shumica i cilësojnë si provokim të panevojshëm, por me krijimin e AKS nevoja për të do të zvogëlohej. Rreziku i dhunës do të zvogëlohej. Kjo do të ishte shpresa dhe do të ishte pjesë e dialogut.

Muaj përpara Banjskës, shumë paralajmëruan se situata mund të përshkallëzohej dhe kështu ndodhi në fund. Pas kësaj, edhe kryeministri Kurti, edhe presidentja Osmani kanë përsëritur disa herë se dialogu me Serbinë është i pamundur nëse Beogradit nuk i vendosën sanksione?

Pyetja e madhe është se çfarë ndodhi në Banjskë, kush qëndron pas saj. Ka teori të ndryshme, të dyja palët sigurisht që do të mbajnë qëndrime të ndryshme. Prishtina thotë se pas saj qëndronin Serbia dhe Vuçiq, por është e rëndësishme të pritet përfundimi i hetimeve. Gjërat nuk janë aq të thjeshta. Mund të ketë pasur edhe në strukturat serbe të sigurisë që e kanë furnizuar atë grup me armë pa dijeninë e presidentit. Duhet të jeni shumë të kujdesshëm dhe të mos nxitoni në përfundime - kjo është Serbia. Nuk po them se nuk ishte Serbia, por duhet të bëni një hetim. Është e rëndësishme të thuhet dhe të pranohet se shumë nga ato që po shohim janë shkaktuar nga veprimet e qeverisë në Prishtinë, e cila u kritikua ashpër nga BE-ja, sepse ato veprime dukej sikur donin të shkaktonin krizë. Shumë njerëz janë shumë të pakënaqur dhe nervozë për pasojat. Është e nevojshme të gjendet një zgjidhje politike, të zvogëlohen forcat speciale, të krijohet AKS, pastaj të ecim përpara dhe të ndërmerren hapat e ardhshëm.

Cili është roli i Britanisë së Madhe në dialog dhe si i komentoni deklaratat e Alicia Cairns, e cila madje akuzoi KOS për kontrabandë armësh?

Sigurisht që pozicioni i Britanisë së Madhe ka ndryshuar pak, veçanërisht pas Brexitit. Ne nuk jemi aq të përfshirë në dialog, të paktën jo zyrtarisht sa vendet e tjera. Situata në Kosovë është shumë delikate, gjërat mund të shkojnë për keq dhe ne shohim se si akterët kryesorë në dialog janë të kujdesshëm në deklaratat e tyre. Ata po përpiqen të përmbahen nga akuzat derisa të kenë një pamje të qartë. E di që është joshëse që disa njerëz të dalin publikisht dhe të thonë se ky është mendimi im, të akuzojnë njërën apo tjetrën palë, por kjo nuk ndihmon. Duhet të qetësojmë situatën dhe të mos nxitojmë në përfundime. Kjo është sjellja e BE-së, qeverisë britanike dhe SHBA-së, të cilat përpiqen të identifikojnë se ku qëndrojnë problemet përpara se të ndërmarrin veprime. Mendoj se zyrtarët duhet të përmbahen nga "drejtimi" i një auditori të përzgjedhur, gjë që mendoj se është shumë e padobishme në këtë pikë.