Në vigjilje të botës së Trampit

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

Mbledhja e sivjetshme e elitës së biznesit nga e gjithë bota përfundoi me një festë ku Sting performoi me grupin e tij, por gjendja shpirtërore kolektive e të gjithë atyre mijëra të pranishmëve ishte çdo gjë tjetër veçse e gëzueshme teksa ata banonin në këtë qytet të vogël alpin të përjetësuar nga Tomas Man në romanin e tij "Mali Magjik". Gjatë këtij takimi të 54-të, u mbajtën më shumë se 600 diskutime, ku morën pjesë 3000 pjesëmarrës dhe ekspertë nga e gjithë bota, duke përfshirë gati 500 ministra, 60 krerë shtetesh apo qeverish dhe 100 CEO të kompanive dhe bankave shumëkombëshe.

Kjo për shkak se janë katër "C" që kanë dominuar programin e këtij viti të ngjarjeve: konflikti (conflict); lufta e re e ftohtë (cold war); klima (climate); dhe kaos (chaos) – ose potencialin për të, që rezulton nga abuzimi i inteligjencës artificiale nga shtetet armiqësore dhe kriminelët. Si zakonisht, pati shumë pritje dhe festa, marrëveshje biznesi të bëra me dyer të mbyllura, megjithëse ëndrra e Forumit për një botë paqësore, të begatë dhe të globalizuar është shkatërruar nga ngjarjet e fundit.

Presidenti gjysmë shekullor i Forumit, Klaus Shvab, shpjegoi se motoja e këtij viti të takimit "Rindërtimi i besimit" lindi nga ideja se "bota jonë është e ndërlidhur gjeopolitikisht, por paradoksalisht, më e ndarë se kurrë". Shvab e ngjyrosi fjalimin e tij hyrës me deklarata të zymta: rritja e ngadaltë, pabarazitë, sfidat e ndryshimeve klimatike, risitë që krijojnë rreziqe të paprecedentë "çojnë në pasiguri, frikë të përgjithshme dhe pesimizëm".

Ai e quajti atë "një qasje reaksionare që minon besimin tonë kolektiv në të ardhmen dhe minon besimin që kemi në aftësinë tonë për të formuar një botë më të mirë". Shvab në mënyrë indirekte hodhi poshtë teoritë e përhapura se Forumi Ekonomik Botëror sundon botën, por nuk mohoi se ai ka ndikim të madh dhe se pjesëmarrësit e tij "janë në pozita të privilegjuara".

“Takimi vjetor i Forumit Ekonomik Botëror nuk është një organ kolektiv vendimmarrës, por ndikimi i tij rrjedh nga njohuritë e reja të fituara përmes dialogut dhe ndërveprimit, dhe më e rëndësishmja, nga angazhimi i secilit pjesëmarrës për të dhënë një kontribut kuptimplotë në fushat dhe përgjegjësitë e tyre përkatëse për të adresuar çështjet tona më urgjente globale."

Sekretari amerikan i Shtetit Entoni Blinken tha se "pothuajse çdo vend dëgjon se ata duan që SHBA të jetë në tryezë dhe të jetë lider, sepse pa udhëheqjen e SHBA rrezikon të mbetesh në vakum, dhe boshllëqet zakonisht plotësohen nga aktorë të këqij”.

Kështu u përgjigj kryeministri kinez Li Qiang, i cili doli në krye të një delegacioni prej 140 anëtarësh. Edhe pse ai nuk e përmendi një herë SHBA-në, ai vazhdimisht iu referua kombeve të paemërtuara "kapriçioze", jo të besueshme dhe mbizotëruese - që është kodi i Kinës për Amerikën.

Megjithatë, prioritetet e diskutimeve u përcaktuan më shumë vetë sesa nga ajo që ofronte programi.

“New York Times” pretendon se "udhëheqësit dhe drejtuesit e mbledhur në Forumin Ekonomik Botëror janë të fiksuar pas zgjedhjeve amerikane dhe inteligjencës artificiale, jo Ukrainës apo Gazës". Fitorja e Trampit në zgjedhjet paraprake në Iowa, e cila ndodhi pikërisht gjatë mitingut, imponoi në vetvete temën e përgatitjes për mundësinë e përballjes me "botën e re e Trampit". Të gjithë kujtuan se në Davos në vitin 2020, Tramp i njoftoi Presidentes së sapozgjedhur të Komisionit Evropian, Ursula fon der Lajen, se Amerika nuk ka ndërmend të mbrojë Evropën, se NATO është "e vdekur" nëse Evropa nuk i shlyen borxhet e saj të mbrojtjes. Kjo përballje në Davos vendosi tonin për atë që do të ishte një marrëdhënie e brishtë midis Uashingtonit dhe Brukselit për vitet e mbetura të presidencës së Trampit.

Sa nga liderët më me ndikim në botë – nga politikanët si presidenti francez Emanuel Makron dhe ai i Kinës Li Qiang, te bankierët qendrorë dhe korporatat e mëdha, si Xhejmi Dajmon nga JP Morgan Çejs dhe Lari Fink nga BlackRock - po mblidhen për të mbyllur marrëveshje dhe për të diskutuar strategjinë gjatë javës, zgjedhjet e nëntorit në SHBA janë të mëdha mbi marrëdhëniet ndërkombëtare. Në Davos u bë e qartë se bota e biznesit amerikan tashmë është pajtuar me idenë që Trampi të jetë sërish kreu i Amerikës.

Një ish-zyrtar i Thesarit të Trampit tha se Tramp nuk ishte zgjidhja e preferuar e njerëzve që vizitonin Davosin, por që komuniteti i korporatave amerikane "po bëhet më rehat me idenë se Trampi mund të kthehet - gjë që mund të mos jetë aq e keqe sa duket". Shumë figura të korporatave "nuk janë të emocionuar me mënyrën se si po shkojnë politikat e administratës nën Bajdenit." Ndërsa kujtojnë cicërimat dhe gafat e administratës së Trampit dhe pjesë të agjendës së politikës që janë jotipike për një administratë republikane, atyre u pëlqyen rezultatet e asaj politike.

Në një sondazh të madh nga kompania konsulente PriceWatersCooper (PWC) numri i drejtorëve të përgjithshëm të cilët janë optimistë për perspektivën e rritjes ekonomike globale u rrit nga 18 në 38 për qind për shkak të shqetësimit më të vogël për inflacionin dhe paqëndrueshmërinë makroekonomike, por gjysma e drejtorëve të kompanive me xhiro më pak se 100 milionë dollarë besojnë se biznesi i tyre nuk do të ekzistojë në 10 vitet e ardhshme, nëse vazhdojnë të punojnë në këtë mënyrë.

Rrethi i Trampit në Forum ishte i përfaqësuar mirë dhe i udhëhequr nga dhëndri i tij, Xherad Kushner. Këshilltari i parë për sigurinë kombëtare të Trampit, gjenerali Majkl Flin, gjatë forumit postoi një mesazh nga Ilon Mask në rrjetin X: "Një avokat ndërkombëtar konfirmon se Bil Gejts, Klaus Shvab dhe shumë politikanë të tjerë të WEF po përdorin ndryshimet klimatike, pandemitë dhe luftërat për të krijuar një kontroll total i luftës botërore nëpërmjet Kombeve të Bashkuara dhe Forumit Ekonomik Botëror. Ai deklaron se ato duhet të ndalen dhe janë vonuar shumë. Tani është koha për të bashkuar njerëzimin dhe për të mbrojtur jetën dhe lirinë."

Disa pjesëmarrës e renditën qartë Gazën dhe Ukrainën më poshtë se zgjedhjet në SHBA në listën e tyre të interesave gjeopolitike. Shumë pjesëmarrës u ankuan se nuk ka më energji pas diskutimeve të luftës, as njohje të rreziqeve që paraqesin luftërat për ekonominë dhe sigurinë globale. Vitin e kaluar, shqetësimet për Ukrainën ishin në qendër të vëmendjes së tubimit, së bashku me rolin në rritje të inteligjencës artificiale.

Këtë vit, "të gjithë po fokusohen në tema të tjera," tha në një intervistë Paskal Kanji, ambasadori i Francës për eksportet ndërkombëtare. Ekonomikisht dhe politikisht, shtoi ai, Ukraina është një "çështje e rëndësishme".

"Jam i zhgënjyer që nuk ka më shumë biseda rreth antisemitizmit këtu," tha Leon Kalvaria, nënkryetar për klientët dhe bankat në Citi Bank dhe një pjesëmarrës për një kohë të gjatë në Davos.

“Shpresoj ta dëgjoj më shpesh me kalimin e javës, sepse drejtuesit në sektorin privat dhe publik kanë një përgjegjësi reale që jo vetëm ta bëjnë të qartë se kjo lloj intolerance është e papranueshme, por edhe të flasin për ndikimin real që ka në botë."

Në këtë atmosferë është inkurajuese që Serbia, Ballkani dhe Evropa Juglindore kanë luftuar për të gjetur vendin e tyre. Në disa çështje, madje është shumë prestigjioze. Në Samitin e Menaxhimit të Inteligjencës Artificiale të Forumit Ekonomik Botëror në San Francisko, të organizuar nga Qendra për Revolucionin e Katërt Industrial (C4IR), Serbia iu bashkua Aleancës së Menaxhimit të Inteligjencës Artificiale si vendi i 33-të.

Por as luftërat nuk e humbën të gjithë vëmendjen. Presidenti polak Anzhej Duda njoftoi se "tash jemi dëshmitarë të rilindjes së imperializmit rus në versionin e tij gjakatar. Pa asnjë dyshim, Putini ka vendosur t'i vërë flakën botës," paralajmëroi Duda në mënyrë dramatike.

Ai u pasua nga ministri i Jashtëm britanik, Lordi Dejvid Kameron, i cili thotë se lufta në Ukrainë është "lufta e brezit tonë". Ai tha se "kjo është si të jesh ministër i Jashtëm apo kryeministër në vitet 1930". Ai paralajmëroi ndihmë për Ukrainën prej 2.5 miliardë paund dhe tha se në këtë luftë Britania është menjëherë pas Ukrainës. Ai është shumë i kënaqur me rezultatet e deritanishme në luftën kundër Rusisë.

Mesazhi i Kameronit për kolegët e tij amerikanë ishte se ata "shpenzuan 10 për qind të buxhetit të tyre të mbrojtjes dhe arritën 50 për qind shkatërrimin e pajisjeve ushtarake ruse të paraluftës pa humbur asnjë jetë amerikane". Është një investim i jashtëzakonshëm, shton Kameron. Ai gjithashtu pretendon se "lufta ishte një fatkeqësi strategjike për Putinin, i cili humbi gjysmën e territorit që pushtoi në pushtimin dy vjet më parë".

Kameron thotë: "Ai humbi gjysmën e pajisjeve të tij ushtarake. Ai pati 300,000 viktima, ai pa NATO duke u bërë më e madhe dhe më e fortë me shtimin e dy vendeve shumë të afta, Finlandës dhe Suedisë, humbi 20 për qind të flotës së tij të Detit të Zi në një vend që ka vetëm një marinë relativisht të kufizuar."

Presidenti ukrainas Zelenski komentoi me një fjalë sharje pretendimin e Trampit për përmbajtjen e Vladimir Putin. Zelenski hodhi poshtë idenë se Trampi mund të pengonte presidentin rus të sulmonte pjesë të tjera të Evropës. Putini, shtoi ai, "nuk do të ndalet - por pyetja është se çfarë do të bëjnë SHBA dhe Tramp pas këtij momenti, sepse në këtë rast do të thotë se Evropa ka humbur ushtrinë më të dobishme dhe më të fortë në Evropë, sepse ne humbëm Ukrainën".

Zelenski fillimisht u përpoq të minimizonte shqetësimet rreth Trampit dhe nëse rizgjedhja e tij e mundshme do të çonte në një rënie të mbështetjes për Ukrainën. Por ai gjithashtu dukej pak i frikësuar nga perspektiva.

"Një njeri nuk mund të ndryshojë një komb të tërë", tha Zelenski, duke shtuar se vendimi për presidentin e ardhshëm është “një zgjedhje për kombin amerikan dhe vetëm për kombin amerikan”.

Udhëheqësi ukrainas pranoi se fitorja e Trampit, i cili kundërshtoi ndihmën e SHBA për Ukrainën, mund të ndikojë në operacionet ushtarake ose për të negociuar një zgjidhje të vendit të tij.

"Zërat radikalë nga Partia Republikane" kanë krijuar tension dhe dhimbje për popullin ukrainas, tha ai.

​Nëse pyetet se si organizohet një event kaq i madh, duhet thënë se përgatitja e tij është afatgjatë dhe e ndërlikuar në aspektin programor dhe teknik. Një nga figurat e rëndësishme që ndikon në strategjinë e Forumit Ekonomik Botëror është profesori i ekonomisë në Universitetin e Leiden, drejtori i Grupit Bilderberg për dekada dhe tashmë presidenti i Fondacionit Bilderberg, Viktor Halbershtat. Darkat e organizuara nga ai dhe bashkëshortja e tij Olga janë një nga eventet më prestigjioze gjatë Forumit. Pasi i mbijetoi Holokaustit si fëmijë, Halberstadt performoi në panelin kushtuar situatës në Lindjen e Mesme.

Ai është edhe “informator” i mbretit holandez në procesin e formimit të Qeverisë. Është një rol që shumë sisteme politike nuk e njohin, por ai zbret në ndërmjetësimin dhe krijimin e një atmosfere besimi mes partive që deri dje kanë luftuar publikisht në zgjedhje.

"Po përpiqem të gjej një konsensus për çështjet që duhet të zgjidhen. Roli i informatorëve të tillë, kushdo qofshin ata, është të sigurohet që të gjithë të thonë privatisht ose publikisht se cilat janë kërkesat e tyre minimale për të qenë pjesë e një koalicioni politik, cili është thelbi i programit dhe cili është shpërndarja e roleve dhe përgjegjësive”, më shpjegoi Halbershtat në bisedë.

Ai vlerëson se fragmentimi “në qendër” të jetës politike është një trend i përgjithshëm në Evropë. Partitë e mëdha po ndahen në më të vogla dhe partitë e vogla dhe margjinale nga “skajet e jetës politike” po rriten.

“Qytetarët nuk i shohin më partitë politike si përfaqësuese të ideologjive specifike, siç ishte në të kaluarën. Tani besueshmëria e tyre varet vërtet nga personaliteti dhe suksesi, kështu që nuk ka arsye për një marrëdhënie shumë të ngushtë mes votuesve dhe partive politike, kështu që votuesit në përgjithësi bëhen shumë më të lëvizshëm, ndryshojnë mendje, janë më pak të lidhur dhe të përkushtuar dhe ndihen më pak të detyruar të votojnë si më parë. Të gjithë janë liberalizuar, ashtu si ekonomia botërore”, thekson Halbershtat.

Në një botë të fragmentuar, ndërtimi i besimit është shumë më i vështirë, por synimi për të riintegruar dhe lidhur botën është inkurajues, gjë që sigurisht mund të ketë pasoja për rrjedhën e konflikteve aktuale më dramatike, në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme.