Një vit të marrëveshjeve të paplotësuara

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

Kosova e mbyll këtë vit, 2023, me dy polemika shumë interesante që u shkaktuan, mund të thuhet, nga vërejtjet anësore. Meqenëse Vjosa Osmani emëroi Vasfije Krasniqin si të dërguar posaçme për dhunën seksuale gjatë luftës, u shfaq Riçard Grenell i cili akuzoi të sapoemëruarin si "të pamatur" në përhapjen e lajmeve të rreme për amerikanët dhe serbët. Kjo lëvizje e Vjosa Osmanit, e cila synohej të kishte pasoja afatgjata dhe strategjike, nuk kaloi pa reagim.

Grenell shpjegoi se ajo po përhapte lajmin se ai po paguhej nga pala serbe, më pas zgjeroi pikëpamjen e tij duke thënë se sipas tij "problemi është Kurti" dhe arriti në përfundimin se Kosova ishte "shumë më e sigurt dhe më e sigurt derisa ai u bë kryeministër". Grenell tha më tej se komuniteti ndërkombëtar nuk e miraton “taktikat e tij të njëanshme” dhe se Kurti ka krijuar një “situatë të ndezshme”. Në përgjithësi, bota e sheh se situata po përkeqësohet, ndërsa Grenell lavdëroi Thaçin dhe Vuçiqin për arritjen e përparimit, dhe në të njëjtën kohë veten për ushtrimin e "presionit" të barabartë ndaj të dyja palëve.

Një polemikë tjetër nga pala kosovare ka shkaktuar ministri i Jashtëm i Serbisë, Ivica Daçiq, duke thënë se ministri i Jashtëm gjerman e ka pyetur se si kanë arritur ta mashtrojnë Thaçin për nënshkrimin e Marrëveshjes së Brukselit, të cilën asnjë kryeministër i Kosovës nuk dëshiron ta përmbushë. Të dyja këto diskutime në fakt flasin për një gjë - se me çfarë rezultatesh përfundon ky vit dhe me çfarë do të hyjmë vitin e ardhshëm.

Viti që sapo po përfundon nuk i përmbushi pritjet e shumta të atyre që besonin se do të ishte vendimtar për çimentimin e shtetësisë së Kosovës. Me ambicie të tilla filloi në shkurt, kur në Bruksel u prezantua plani gjermano-francez për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Dy javë më vonë, në Ohër iu bashkëngjit aneksi i zbatimit të kësaj marrëveshjeje.

Në atë kohë mendohej se gjithçka do të përfundonte deri në vjeshtë dhe se kjo marrëveshje do të nënshkruhej. Në fund të vitit është e qartë se ato plane nuk janë realizuar dhe se fati i gjithë aranzhimit është jashtëzakonisht i pasigurt. Për këtë arsye në dhjetor u propozua që obligimet nga marrëveshja për rrugën e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, përfshirë aneksin zbatues, të përfshihen në proceset evropiane që kanë të bëjnë me Kosovën.

Në draft-konkluzionet nga takimi ministror, ​​Miroslav Lajçak, përfaqësuesit special të Bashkimit Evropian për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe çështjeve të tjera rajonale, iu kërkua të përditësojë agjendën e Grupit të ardhshëm Special të Kosovës për Normalizim, në mënyrë që të pasqyrohen obligimet e Kosovës që dalin nga Marrëveshja dhe nga Aneksi i Zbatimit të saj. Për Serbinë, kjo do të thotë se detyrimet nga këto marrëveshje do të jenë pjesë përbërëse e kornizës së negociatave në procesin e anëtarësimit në BE, pra kapitulli 35, i cili i referohet politikës së jashtme. Pas refuzimit të qartë të Beogradit për të diskutuar fare, kjo temë u braktis. Por 27 shkurti 2024 do të jetë përvjetori i lançimit të këtij dokumenti, i cili deri më tani nuk ka dhënë thuajse asnjë rezultat.

Kur flet për “lëvizjet e njëanshme” të Kurtit, Grenell ndoshta i referohet ngjarjeve të majit të këtij viti, të cilat ishin pika kthese për situatën në të cilën ndodhet tani Kosova, dhe në të njëjtën kohë rrënja e dështimit të mundshëm të dialogut për të ashtuquajturin "normalizim të marrëdhënieve" ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Pastaj, të kujtojmë, pas zgjedhjeve fiktive lokale të mbajtura pa nevojë në veri të Kosovës në të cilat serbët nuk morën pjesë, policia speciale e Kosovës pushtoi me forcë ndërtesat komunale, i pushtoi dhe vendosi kryetarë komunash, të cilët, për shkak të mungesës së legjitimitetit, më tepër luajnë rolin e administratorëve kolonialë dhe jo vetëm tallen me çdo formë të demokracisë në Kosovë, por edhe pengojnë në dukje mundësinë për të arritur një marrëveshje për normalizimin. Që atëherë dhe në të gjithë muajt në vijim, e deri më sot, janë miratuar konkluzione të shumta që kërkojnë që kryetarët e komunave të zhvendosen në ndërtesa të tjera, të japin dorëheqjen për të organizuar zgjedhje të reja lokale, të kryejnë vetëm funksione teknike që nuk kanë rëndësi thelbësore. Në këtë, duhet thënë, pala amerikane mori drejtimin. Në të gjitha këto ishte veçanërisht i përfshirë ambasadori amerikan në Prishtinë, Xhefri Hovenier. Gjatë atyre javëve nga pala amerikane u shtrua pyetja nëse kryeministri i Kosovës është ende partner amerikan apo jo, dhe vetë Sekretari i Shtetit Entoni Blinken nuk i kurseu fjalët e ashpra.

Në këtë kuptim, asgjë nuk ka ndryshuar deri më sot dhe nuk është shënuar as një milimetër progres. Kryetarët janë në të njëjtin vend ku kanë qenë, policia e Kosovës dhe forcat speciale janë të dislokuara në veri të Kosovës dhe nuk flitet për ndryshim të kryetarit dhe zgjedhje të reja. Në Prishtinë, konsiderohet se kjo është gjendja e vërtetë dhe se gjithçka duhet të mbetet kështu. Po ashtu, komunat ndanë tokë për policinë e Kosovës, ndërsa në të njëjtën kohë kërkohen komplekse të tëra banjësh. Jo vetëm që po përmbushen marrëveshjet e arritura 10 vjet më parë, si Marrëveshja e Brukselit dhe dispozitat për Bashkësinë e e Komunave Serbe, por e njëjta gjë po ndodh edhe me marrëveshjet që praktikisht janë arritur para disa muajsh. Në atë atmosferë, është vërtet e vështirë, thuajse e pamundur, të pritet që Serbia të pajtohet me një marrëveshje të re në të cilën vetëm ajo do t'i përmbushë detyrimet e saj, pra ku do të konsiderohet e nevojshme që vetëm ajo t'i përmbushë ato detyrime.

Në vjeshtë, me atë rast, Zhozep Borel konkludoi ashpër se pala kosovare nuk ka asnjë grimë gatishmëri për zbatimin e marrëveshjes për BKS. Kur përfaqësuesi i lartë i BE-së për politikën e jashtme, Zhozep Borel, zyrtarizoi dështimin e këtij raundi në shtator, në të cilin presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti dhe përfaqësuesit e BE-së, Boreli dhe Miroslav Lajçak, mori pjesë, ai deklaroi se “Kurti nuk ishte i gatshëm të ecte përpara dhe të fillonte formimin e BKS-së, në vend të kësaj insiston që njohja de facto të vendoset si hap i parë. Presidenti Vuçiq e pranoi propozimin tonë”, theksoi Borel. Shefi i diplomacisë evropiane me keqardhje deklaroi se “nuk ka përparim” në deeskalimin e situatës në veri të Kosovës dhe kujtoi se të 27 anëtarët e BE-së kërkuan që të ndërmerren hapa të menjëhershëm në këtë drejtim. Duke theksuar se të dyja palët duhet të përmbushin atë për të cilën janë zotuar deri më tani, Boreli përsëriti se Bashkësia e Komunave Serbe është një angazhim i vjetër për të dyja palët dhe se ai përfaqëson një element kyç dhe është thelbësore që më në fund të fillojë zbatimi i asaj që është rënë dakord.

Edhe pas prezantimit të konceptit evropian të Bashkësisë së Komunave Serbe nuk ka ndodhur asgjë, e as nuk ka pasur vullnet për të ndryshuar diçka. Që atëherë nuk ka pasur asnjë përparim. Është e vërtetë që Kosova ka marrë liberalizimin e vizave që nga nesër, edhe atë me pëlqimin e Serbisë. Kësaj Serbia i ka shtuar edhe një hap mikpritës, pasi që disa ditë më parë mundësoi lëvizjen e lirë të të gjitha targave nga Kosova. Kjo do të thotë se edhe automjetet me targa që Kosova i konsideron zyrtare do të mund të lëvizin në rrugët e Serbisë, kjo do të thotë se liberalizimi i vizave për Kosovën do të ketë një kuptim shumë më të plotë, domethënë të vërtetë. Kjo është vetëm një nga disa "lëvizjet e zotërinjve" nga ana e Beogradit që mund ta çojnë Prishtinën në një marrëdhënie reciproke në ndërtimin e besimit. Megjithatë, një gjë e tillë nuk ndodhi dhe nuk do të ndodhë.

Zyrtarët evropianë dhe amerikanë padyshim e shohin se ku po çon e gjithë kjo. Prandaj, urimet e duhura të Vitit të Ri dhe valëvitja e shampanjës mungonin. Në vend të një atmosfere festive, vetëm shqetësimi është i sinqertë dhe i vërtetë.