Paralajmërimet e O'Brienit shkojnë përtej ndalimit të dinarëve në Kosovë

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

Qeveria e Kosovës sigurisht që nuk e kishte idenë se, me sa duket, çështja e diskutueshme e përdorimit të dinarit si valutë dhe mjet pagese do ta sillte edhe një herë Kosovën në prag të marrëdhënieve me amerikanët. Ndihmës Sekretari Amerikan i Shtetit për Evropën dhe Euroazinë, James O'Brien, i cili normalisht mban qëndrimin e tij të qetë dhe tonin konstruktiv rutinë, u duk mjaft i zemëruar kur i tha të gjitha këto një ditë më parë dhe njoftoi se SHBA mund të mos e marrin Kosovën si partner nëse sjell vendime pa konsultim me Uashingtonin, pas vendimit për ndalimin e dinarit.

“Unë nuk bëj kërcënime të paqarta publikisht, do të thosha, nëse nuk na merren si partnerë, Qeverinë e Kosovës nuk do ta konsiderojmë as partner”, tha O’Brien.

I dërguari special amerikan për Ballkanin Perëndimor, Gabriel Escobar, menjëherë pas O'Brienit tha se "nuk mund të ketë lëvizje të njëanshme" kur bëhet fjalë për marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës dhe se lëvizje të tilla "do të kenë pasoja". O'Brien gjithashtu vlerësoi ashpër se qeveria është e paaftë "për t'u shërbyer qytetarëve", por gjithashtu përsëriti se "është e paaftë për partneritet".

Rregullorja e Bankës Qendrore të Kosovës – e cila përcakton se euro është e vetmja monedhë që mund të përdoret për pagesa me para në të gjithë vendin – ka hyrë në fuqi më 1 shkurt, pavarësisht thirrjeve të komunitetit ndërkombëtar për të vonuar zbatimin e saj dhe pavarësisht kundërshtimit të serbëve të Kosovës. Pas kërkesës së Serbisë, me këtë temë është mbajtur seanca e jashtëzakonshme e Këshillit të Sigurimit, ku ka folur edhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Duke pasur parasysh se vlerësimet e ashpra të O'Brienit erdhën pas seancës së Këshillit të Sigurimit për këtë temë, është fare e qartë se Kosova nuk arriti asgjë në këtë seancë dhe se shumë tema që u ngritën atje i munguan syve dhe veshëve amerikanë.

Për ta bërë gjithçka më bindëse, ambasadori amerikan në Prishtinë, Jeffrey Hovenier, e shtjelloi me shumë detaje deklaratën e O'Brienit.

Hovenier hodhi poshtë në mënyrë specifike relativizimin e deklaratës së O'Brienit duke pretenduar se "gjithçka është në rregull" dhe se partneriteti është i padiskutueshëm dhe se deklaratat e O'Brienit "nuk korrespondojnë me situatën e vërtetë", gjë që nuk është e vërtetë.

“Nuk është kështu. Siç tha O'Brien, kjo situatë tashmë ka ndikuar në cilësinë e partneritetit mes dy qeverive. Kushdo që thotë të kundërtën po e keqinterpreton atë që thamë. Kemi kërkuar të gjejmë mënyra për t'i ofruar ndihmë popullatës së prekur”, tha Hovenier.

Më 12 shkurt, Banka Qendrore e Kosovës njoftoi se faza kalimtare e zbatimit të rregullores së saj do të zgjasë deri në tre muaj, ndërsa Albin Kurti tha se Kosova nuk do të heqë dorë nga vendimi për ndalimin e dinarit në para të gatshme, por të respektohen kërkesat e bashkësisë ndërkombëtare në këtë çështje.

Banka Qendrore e Kosovës hapi linjën pa pagesë për dinarët. James O'Brien saktësoi se Qeveria e Kosovës është paralajmëruar për të gjitha këto "në 5 deri në 10 minutat e para" pasi kanë marrë vesh për këto vendime në Uashington. Ai tha se Kosova duhet të pezullojë menjëherë vendimin e Bankës Qendrore dhe të punojë si “shtet modern evropian” për të gjetur një zgjidhje për “këtë problem specifik”.

"Njerëzit duhet të dinë se si do të paguajnë. Kur lexova njoftimin e Bankës Qendrore, nuk thotë se do të lejohet përdorimi i dinarëve. Ai thotë se do të ofrohet një alternativë. Kjo është dashur të bëhet para se të zbatohet Vendimi në bashkëpunim me komunitetet e prekura dhe me fqinjët e prekur nga ky vendim, si me Bashkimin Evropian (BE) ashtu edhe me ne", tha O'Brien.

“Megjithatë, qeveria vazhdoi ta zbatojë vendimin pa paralajmërim dhe la një numër të qytetarëve të hutuar se si të paguajnë bukën, qiranë dhe rrymën, të cilat disa prej tyre sapo kanë filluar ta paguajnë. Kjo nuk është administratë efikase. Jemi shumë të shqetësuar, sepse tregon paaftësinë e Qeverisë për t'i shërbyer qytetarëve, por edhe për partneritet”, tha ai.

Pasi u shfaq lajmi se zbatimi i vendimit u vonua për tre muaj, guvernatori i bankës qendrore në Prishtinë, Ahmet Ismaili, ka deklaruar se ajo bankë nuk e ka shtyrë afatin për zbatimin e ndalimit të dinarit në Kosovë e Metohi dhe as nuk ka dhënë afat shtesë për zbatimin e tij.

“Banka Qendrore nuk e ka shtyrë afatin për zbatimin e rregullores, as nuk ka dhënë afat shtesë dhe as nuk ka ndryshuar rregulloren e saj. Plani që kemi publikuar vetëm sa i zbut efektet në komunitetin serb, gjegjësisht mundëson qasje më të madhe në financa dhe shërbime financiare”.

Kohë më vonë, ai vetëm pjesërisht e korrigjoi deklaratën e tij në një tjetër ku pohonte se nuk ishte e mundur të anulohej vendimi i bankës dhe përsëriti atë që ishte dëgjuar tashmë nga pala prishtinase. Tani, Ismailji, për dallim nga Kurti, ka thënë se “dinari nuk është i ndaluar”, por se bëhet fjalë vetëm për transparencë më të madhe. E gjithë kjo vetëm sa e bindi palën amerikane se Prishtina vazhdon të ketë rrugën e saj.

Nuk ka dyshim se përdorimi i dinarëve ka rëndësi ekzistenciale për serbët në Kosovë. Por, ajo që e shtyu administratën amerikane t'i drejtohej Prishtinës me një fjalor kaq të ashpër, është një çështje më e gjerë që e solli dialogun e zhvilluar përmes BE-së në buzë të humnerës. Me këtë, përkatësisht, në një mënyrë tjetër tregon se Prishtina nuk po i afrohet krijimit të Bashkësisë së Komunave Serbe, por se po largohet gjithnjë e më shumë prej tij. Një nga funksionet e Bashkësisë së Komunave Serbe është mundësia e paraparë e financimit të drejtpërdrejtë të arsimit, shëndetësisë dhe institucioneve të tjera të dakorduara, drejtpërdrejt nga buxheti i Serbisë. Sigurisht, kjo do të ishte financim në dinarë.

Vetë O'Brien tha se ka disa mënyra për të zgjidhur çështjen e parave që Serbia i dërgon në Kosovë, ku tha se kjo do të ishte e mundur përmes Bashkësisë së Komunave me shumicë serbe, të cilën Kosova pranoi ta vendosë në dialogun me Serbinë. me ndërmjetësimin e BE-së.

“Asociacioni do ta zgjidhte këtë problem sepse do të sqaronte çështjen e dërgimit të parave dhe qëllimin për të cilin do të përdoreshin”, nënvizoi O’Brien.

Me heqjen e dinarit shfuqizohet mbështetja më e rëndësishme për krijimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, kështu që në fakt nuk bëhet fjalë për heqjen e dinarit si mjet pagese, por për heqjen e të gjitha mundësive për të krijuar Bashkësinë e komunave Serbe dhe kështu përfundimisht me sukses të përfundojë normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Ky normalizim do të përmirësonte ndjeshëm statusin ndërkombëtar të Prishtinës, por nuk do t'i sillte njohjen e Serbisë dhe as nuk do të kishte garanci për anëtarësim në OKB.

Për ekspertët e Grupit Ndërkombëtar të Krizave, dinari “nuk është vetëm valutë, sepse për mirë apo për keq, komuniteti serb varet nga ai”.

Ndalimi i qarkullimit të dinarëve dhe mbyllja e disa komunave paralele serbe në Kosovë do të ndikojë shumë negativisht në Bashkësinë e Komunave me shumicë serbe, që pritet të formohet.“Ashtu siç janë gjërat tani, ose nuk do të kemi një Komunitet, ose do të kemi, si të thuash, një institucion bosh, të cilin Qeveria do ta formojë në mënyrë të njëanshme, pa asnjë përpjekje reale për të plotësuar nevojat e atij komuniteti. Dhe kjo është për të ardhur keq”, tha Marko Prelec nga Grupi Ndërkombëtar i Krizave.

Prelec beson se sfondi i reagimeve të ashpra, "të cilat janë plotësisht të kuptueshme", është kuptimi se "ato gjëra janë jashtëzakonisht të rëndësishme për komunitetin serb në Kosovë, si në veri ashtu edhe në jug" dhe se “ekzistenca e tyre varet nga institucionet serbe”. Pasoja më e rëndësishme e një sjelljeje të tillë do të jetë se shumica e serbëve nuk do të kishin zgjidhje tjetër veçse të largoheshin, përfundon Prelec. Kjo do të kishte “pasoja fatale për karakterin multietnik të Kosovës dhe shpresat e saj për përmirësimin e marrëdhënieve me Serbinë, si dhe për integrimin e plotë në bashkësinë ndërkombëtare”.

Megjithatë, ky nuk është i vetmi shqetësim. Nëse ky dekret do të mbetej në fuqi, do të çonte drejtpërdrejt në konflikte të reja dhe konfrontime të reja në veri. Qeveria e Kosovës deri më tani ka treguar se e sheh përdorimin e policisë si mjet dominues për trajtimin e çështjeve që kanë të bëjnë me funksionimin e komunitetit serb në veri, kështu që, bazuar në përvojën e kaluar, mund të supozohet se zbatimi i kjo rregullore do të shkonte paralelisht me përdorimin e represionit dhe detyrimit policor. SHBA-të nuk do të donin ta shihnin më kurrë një gjë të tillë në Kosovë.

Kjo është arsyeja pse paralajmërimi kërcënues i O'Brienit është më i gjerë se ndalimi i thjeshtë i dinarëve në Kosovë. James O'Brien paralajmëroi për të gjitha lëvizjet e njëanshme që po bëjnë në Prishtinë. Kjo do të thotë se bëhet fjalë për stilin dhe mënyrën e ushtrimit të pushtetit dhe administrimit në Kosovë, gjë që përjashton konsultimin me ata që do të preken nga disa masa, dhe kjo është, si rregull, komuniteti serb në Kosovë, dhe përveç kësaj, nuk ka konsultime me partnerët ndërkombëtarë për të gjitha këto.

Njoftimin e statusit të diskutueshëm të partneritetit të Kosovës në Uashington e dëgjuam për herë të parë në maj të vitit të kaluar nga ambasadori amerikan në Beograd, Kristofer Hill. Ajo erdhi në mes të shtrëngimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Uashingtonit, por pozita e Uashingtonit shpejt u zbut ndjeshëm, saqë në vjeshtë u duk se mosbashkëpunimi i Prishtinës tashmë ishte përthithur dhe se gjithçka ishte kthyer në marrëdhënie standarde.

Diplomacia dhe politika e jashtme amerikane, si rregull, kanë një kuptim të demokracive "të reja" dhe "të mitura", duke përfshirë bredhjet dhe dështimet e tyre, por ata nuk janë të gatshëm të shkojnë përtej kësaj, nëse arrijnë në përfundimin se një sjellje e tillë është e planifikuar dhe e synuar. Ndëshkimi i Gjermanisë pas Luftës së Dytë Botërore ishte shumë më brutal se ndëshkimi i Japonisë, pikërisht për shkak të kuptimit të “kombit të rritur gjerman” dhe “Japonisë së mitur”.

Ambasadori Hovenier mendoi se do të ishte mirë ta prezantonte O'Brien para publikut të Kosovës. “Kur u negociua Marrëveshja e Dejtonit në emër të SHBA-së, ishte Richard Holbrooke dhe ai mbante pozicionin që mban tani O'Brien. Ai është shefi i Gabriel Escobarit dhe meje. Kur përdor një ton të tillë me përmbajtje të tillë në një intervistë, është e rrallë dhe pasqyron një problem”, theksoi Hovenier.

Ndërsa Prelec nga Grupi Ndërkombëtar i Krizave konkludon se SHBA dhe BE përballen me një “mungesë ndikimi” në Kosovë, ka edhe nga ata që paralajmërojnë se SHBA” ka të drejtë edhe kur e ka gabim.” Nëse përballen me këtë zgjedhje, duket mjaft e qartë se si do të sillen SHBA.