Bjeliq: Cefta po funksionon, po negociohen protokolle të reja që do të parandalojnë bllokimet

Pavarësisht nga disa bllokime që kanë ekzistuar në dy vitet e fundit, Marrëveshja e Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore (Cefta) është ende duke funksionuar, sipas Predrag Bjeliq, profesor i tregtisë ndërkombëtare në Fakultetin Ekonomik në Beograd. Ai thekson se është domethënëse që Serbia e merr kryesimin e CEFTA-s nga 1 janari dhe thekson se po punohet në protokolle të reja në mënyrë që të parandalohen barrierat tregtare dhe të zgjidhen mosmarrëveshjet.

"Nga Serbia pritet të ketë disa iniciativa, të bëjë një axhendë, një përparim. CEFTA është shumë e rëndësishme për Serbinë. Pas Bashkimit Evropian, CEFTA është, së pari, integrimi ynë më i afërt rajonal dhe së dyti, ne eksportojmë shumë mallra. Dhe në raport me Bashkimin Evropian, Serbia është në një pozitë të veçantë, sepse kemi një suficit të madh, që do të thotë se jemi ekonomia më konkurruese e të gjitha vendeve, pra furnizues i huaj i Cefta-s. Dhe ajo që është e rëndësishme, CEFTA është ende duke funksionuar”, thotë Bjeliq për Kosovo online.

Ai thekson se ka pasur bllokada të caktuara që para dy vitesh, veçanërisht nga qershori kur qeveria e Kosovës ndaloi hyrjen e mallrave serbe në Kosovë.

“Sipas të dhënave ka pasur rënie të eksporteve tona dhe vendimi për ndalim është i paligjshëm dhe nuk përputhet me rregullat e CEFTA. Problemi kryesor është se nuk ka pasur një mekanizëm për të mbrojtur nënshkruesit nga të ashtuquajturat sjellja jolegjitime e anëtarëve të tjerë. Megjithatë, CEFTA ende funksionon. Të gjitha ato privilegje që ekzistojnë në tregtinë me të gjithë nënshkruesit, dhe në tregtinë e mallrave dhe shërbimeve, ende ekzistojnë dhe kjo është ende korniza bazë në të cilën kryhet tregtia në rajon", thotë profesori Bjeliq.

Ai thekson se tani po punohet për një protokoll shtesë, i cili duhet të prezantojë një mekanizëm për zgjidhjen e kontesteve tregtare ndërmjet anëtarëve të CEFTA-s, i cili bazohet në parimet e Organizatës Botërore të Tregtisë.

“Deri më tani ka pasur një mekanizëm të kufizuar, me të cilin, p.sh., shtrohet problemi që dikush e shkel marrëveshjen, por atëherë të gjitha palët kontraktuese duhet të bien dakord që ka ndodhur një shkelje, sigurisht që ai që shkel nuk do të bëjë. Pra, në atë mënyrë nuk ishte e mundur të zgjidheshin mosmarrëveshjet tregtare.Tani duhet të futet një mekanizëm tjetër, sipas rregullave të Organizatës Botërore të Tregtisë, sipas të cilit shteti i dëmtuar fillon mosmarrëveshjen dhe më pas organizohen panele ku ekspertët që merren me tregtinë ndërkombëtare. Dhe e konsiderojnë në fakt do të japin një mendim eksperti nëse ka apo jo shkelje të rregullave”, thotë Bjeliq.

Ai shton se negociatat për protokollin shtesë që duhet të përdoret për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve tregtare në CEFTA janë duke u përfunduar dhe tregon se nëse kjo do të arrihej do të ishte një progres i madh në funksionimin e mëtutjeshëm të kësaj nisme. Kjo, thotë ai, do të ndihmonte në heqjen e barrierave që ka vendosur qeveria e Kosovës, por do të ishte edhe një lloj parandalimi që të mos vendosen barriera të ngjashme në të ardhmen.

“Për shkak se nuk është e vetmja pengesë, kjo është ekstreme, duke qenë se bëhet fjalë për futjen e një bllokadë tregtare në të cilën qarkullimi i mallrave është krejtësisht i pamundur, është shumë i dëmshëm në kontekstin ndërkombëtar dhe kështu OBT-ja gjithmonë i kualifikon masat e tilla, por sido që të jenë edhe disa masa të tjera jotarifore të vendosura nga partnerët e tjerë ndaj Serbisë, por edhe nga Serbia ndaj partnerëve të tjerë. Disa barriera janë të qëllimshme, e disa janë rezultat i harmonizimit me Bashkimin Evropian. Mali i Zi dhe Serbia, të cilat kanë shkuar më tej në integrime, duke zbatuar rregullat e Bashkimit Evropian, në fakt krijojnë pengesa në tregtinë me CEFTA. Dhe ky ishte një nga problemet", thotë Bjeliq.

Tashmë, theksohet se po punohet në atë harmonizim dhe ka një ofertë të re nga Bashkimi Evropian që për ato elemente ku arrihet bashkëpunim i plotë në CEFTA, nënshkruesit e kësaj nisme të përfshihen në tregun e përbashkët të BE-së. Por, shton ai, do të vlejë vetëm për ato segmente ku tashmë është arritur bashkëpunimi i plotë brenda CEFTA-s dhe kjo tani është edhe një stimul për rritje dhe zhvillim shtesë të kësaj nisme.

Bjeliq thekson gjithashtu se CEFTA dhe Open Balkans nuk janë nisma konkurruese.

"Ballkani i Hapur nuk ka shkuar shumë larg dhe shumë nga elementët që ai ka miratuar ose janë negociuar tashmë në CEFTA ose janë pjesë integrale e planit për tregun e përbashkët rajonal. Ne nuk kemi ende një vizion të qartë për Ballkanin e Hapur, nuk ka një dokument gjithëpërfshirës, ​​por është një grup dokumentesh që janë nënshkruar, shumë ende nuk janë zbatuar. Ballkani i Hapur shkoi më tej në një segment, që është lehtësimi i tregtisë në vendkalime, por pyetja është se sa mirë gjithçka funksionon në praktikë. Mendoj se ishte më shumë një përpjekje, pasi CEFTA u bllokua, që tre vendet anëtare të Ballkanit të Hapur, Serbia, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, të bashkëpunojnë shumë më mirë”, thekson Bjeliq.

Vazhdon se në atë moment, Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria nuk kishin një perspektivë të qartë evropiane dhe se një nismë si Ballkani i Hapur do të thoshte diçka për ta.

“Përveç CEFTËS, është edhe Procesi i Berlinit, që është një nismë e BE-së, e cila prezanton dhe kërkon që CEFTA të ndërtojë një strukturë dhe të krijojë një treg të përbashkët, mund të ketë konflikte ekzistuese. Për shembull, në harmonizimin e masave sanitare dhe fitosanitare, zbatimi nuk tregohet qartë në parimet evropiane të Open Balkans dhe më pas mund të jetë në përplasje me rregullat e CEFTA-s dhe me tregun e përbashkët në Ballkanin Perëndimor”, thotë Bjeliq.