IFIMES: Nuk ka kushte normale për mbajtjen e zgjedhjeve në veri të Kosovës

Kushdo që të zgjidhet në zgjedhjet e ardhshme në veri të Kosovës, nuk do të ketë pushtet real sepse në thelb nuk do të ketë legjitimitet, thuhet në analizën e Institutit Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES) dhe shtohet se për këtë shkak procesi zgjedhor nuk ka shumë kuptim dhe nuk do të zgjidhë problemet thelbësore, siç është kthimi i serbëve në Kosovë. Institucionet, dhe se aktualisht nuk ka kushte normale për mbajtjen e zgjedhjeve.

Me rastin e zgjedhjeve të jashtëzakonshme lokale në Kosovë, të cilat do të mbahen më 23 prill në katër komuna me shumicë serbe në veri të Kosovës, IFIMES ka analizuar situatën aktuale politike “Shkëputje e përhershme e lidhjeve mes komunitetit serb dhe pushtetit në Prishtinë? në të cilën ai thekson se bashkësia ndërkombëtare, me miratimin e zgjedhjeve të parakohshme, po thellon krizën ekzistuese dhe ndoshta përgjithmonë po i shkëput lidhjet mes komunitetit serb dhe autoriteteve në Prishtinë.

Kujtohet se zgjedhjet e jashtëzakonshme lokale në Kosovë do të mbahen në katër komuna në veri të Kosovës me shumicë serbe – në Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zubin Potok dhe Zveçan, ku do të zgjidhen kryetarët e komunave, ndërsa këshilltarët do të zgjidhen për kuvendin komunal të Leposaviqit dhe Zveçanit.

Shtohet se zgjedhjet fillimisht ishte paraparë të mbaheshin më 18 dhjetor 2022, por për shkak të situatës së pafavorshme të sigurisë, përfundimisht u shtynë për 23 prill, ndërsa fushata zyrtare zgjedhore zgjat nga 4 deri më 21 prill.

Duke deklaruar se partia më e madhe e serbëve të Kosovës – Lista Serbe, e cila ka mbështetjen e fuqishme të Beogradit zyrtar, nuk ka aplikuar për pjesëmarrje në zgjedhjet lokale me arsyetimin se nuk është plotësuar kushti i tyre për kthim në institucionet e Kosovës, dhe kjo është, përveç shtyrjes së vendimit për riregjistrimin e automjeteve, formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe sipas Marrëveshjes së Brukselit të vitit 2013 dhe tërheqjes e forcave speciale të Policisë së Kosovës (ROSU) nga veriu të Kosovës, pra nga rrethet serbe, theksohet se Lista Serbe, e cila është formuar në vitin 2013, pothuajse në të gjitha zgjedhjet e Kosovës ka fituar më shumë se 90 për qind të votave të votuesve nga radhët e komunitetit serb.

Po ashtu theksohet se Komisioni Qendror i Zgjedhjeve i Kosovës (KQZ) ka marrë vendim që të zvogëlojë numrin e vendvotimeve nga 44 në vetëm gjashtë, dhe u miratua hapja e 13 qendrave alternative të votimit.

Negociatat mes Beogradit zyrtar dhe Prishtinës në periudhën e kaluar, të cilat rezultuan me një marrëveshje verbale nga Ohri, nuk e zgjidhën çështjen e kthimit të përfaqësuesve serbë në institucionet e Kosovës, dhe çështja e mbajtjes së zgjedhjeve të jashtëzakonshme lokale për katër komuna në veri të Kosovës nuk ishte zyrtarisht në rend dite.

Pritej që pas takimit në Ohër, gjërat për zgjedhjet në veri të Kosovës të jenë më të qarta, por edhe se Lista Serbe mund të ndryshojë vendimin e saj dhe të marrë pjesë në to, gjë që nuk ndodhi.

Thuhet se, sipas të dhënave të KQZ-së, dy nga katër komunat në veri të Kosovës do të kenë kandidatë për kryetar komune, të cilët vijnë nga partitë serbe - Leposaviqi dhe Zveçani, dhe shtohet se në Leposaviq për kryetar ka aplikuar “kryetari i Partisë së vogël të serbëve të Kosovës (PKS)” Aleksandar Jabllanoviq, i cili thotë se “ofron ndryshime që janë pjesë e shekullit të 21-të”.

Për kryetaren e Zveçanit kandidoi kandidatja e pavarur Sllagjana Pantoviq, politikane opozitare, e cila mori pjesë dhe nuk u vërejt në ciklet e mëparshme zgjedhore.

Të dy kandidatët nga komuniteti serb, thuhet se i përkasin bllokut proqeveritar të Prishtinës.

Kandidatët për komunat e Mitrovicës së Veriut  dhe Zubin Potoku vijnë ekskluzivisht nga partitë politike shqiptare.

Lëvizja Vetëvendosje e Albin Kurtit dhe Partia Demokratike e Kosovës (PDK) e Memli Krasniqit kanë kandidatët e tyre për kryetar komunash në të katër komunat me shumicë serbe.

“Nga gjithsej 11 kandidatë nga katër subjekte politike, vetëm dy janë nga radhët e komunitetit serb. Kjo do të çojë në gjendjen që në komunat ku serbët përbëjnë më shumë se 96 për qind të popullsisë lokale, krerët e komunat do të jenë shqiptarë etnikë me pjesëmarrje të papërfillshme në zgjedhje, e cila do të sillet rreth gabimit statistikor. Mitrovica e Veriut është qendra joformale e tubimit politik të serbëve në Kosovë, e cila pas zgjedhjeve të jashtëzakonshme lokale do të kishte një shqiptar në krye të komunës”, thuhet në analizën e IFIMES.

Shtohet se BE-ja ka shprehur keqardhjen e saj që Lista Serbe nuk do të marrë pjesë në zgjedhje, të cilat janë “gur themeli i demokracisë” dhe shton se është e diskutueshme nëse ka kushte sigurie për mbajtjen e zgjedhjeve apo nëse zgjedhjet mbahen me rreziqe të larta sigurie.

“Për dallim nga situata e dhjetorit të vitit të kaluar, bashkësia ndërkombëtare këtë herë e përkrah mbajtjen e zgjedhjeve në veri të Kosovës. Vendet e Quint-it (SHBA, Britania e Madhe, Gjermania, Franca dhe Italia) deklaruan se ‘pendohen’ që Lista Serbe. nuk do të marrë pjesë në zgjedhje, duke u bërë thirrje të dyja palëve që të përmbahen nga çdo dhunë që mund të prishë procesin zgjedhor dhe autoritetet kompetente të 'veprojnë në mënyrë profesionale'. Çështja kryesore është se çfarë do të ndodhë pas zgjedhjeve lokale, sepse kushdo që zgjidhet në zgjedhjet e ardhshme në veri të Kosovës nuk do të ketë pushtet real sepse në thelb nuk do të ketë legjitimitet”, thuhet në analizë.

Theksohet se bashkësia ndërkombëtare e ka vënë veten në një situatë mjaft të pakëndshme, sepse ajo nuk donte t'i kërkonte sërish autoriteteve të Kosovës shtyrjen e zgjedhjeve pasi autoritetet e Kosovës e kishin bërë këtë tashmë në dhjetor 2022., dhe prisnin që Lista Serbe tani do të shkonte në zgjedhje në bazë të marrëveshjes së arritur në Ohër.

“Natyrisht se bashkësia ndërkombëtare ka vendosur të përsërisë gabimet e së kaluarës dhe të thellojë krizën”, thuhet në të dhe shtohet se është e qartë se ajo që u dakordua në Ohër nuk ishte e mjaftueshme që Lista Serbe të arsyetojë pjesëmarrjen e saj në zgjedhje, sepse pas takimit, kryeministri i Kosovës Albin Kurti nuk doli dhe tha "ne do të formojmë BKS".

Përkundrazi, ai përsëriti “se vetëmenaxhimi nuk mund të jetë BKS”.

Po ashtu, nuk ka pasur përparim kur është fjala për tërheqjen e njësive speciale të policisë së Kosovës nga veriu, të cilat po shkaktojnë “trazira dhe frikë” te popullata vendase serbe.

KFOR-i ka bërë të ditur se Policia e Kosovës do të jetë përgjegjëse për sigurinë gjatë zgjedhjeve, por se misioni i KFOR-it do ta monitorojë situatën.

Ata deklarojnë se është e nevojshme vendosja e një moratoriumi për lëvizjet e njëanshme dhe praninë e forcave speciale dhe theksojnë se aktualisht nuk ka kushte për mbajtjen e zgjedhjeve të jashtëzakonshme lokale në rrethana normale, pa tensione të shtuara dhe pjesëmarrje të popullatës shumicë serbe.

Megjithatë, nëse votimi mbahet, siç shtojnë, lind pyetja se çfarë ndodh pas atij 23 prilli.

Analistët besojnë se nuk ka kushte normale për zhvillimin e zgjedhjeve, mund të priten tensione të ngjashme me ato të vitit të kaluar, dhe se situata pas zgjedhjeve të tilla lokale mund të komplikohet edhe më shumë dhe të kontribuojë në ndërprerjen e përhershme të lidhjeve ndërmjet komunitetit serb dhe autoriteteve të Kosovës.

Kjo është arsyeja pse ata mendojnë se është e nevojshme të vendoset një moratorium për praninë e njësive speciale të policisë (ROSU) në veri të Kosovës ose, si zgjidhje kompromisi, të sigurohet një prani e përbashkët 24 orëshe e anëtarëve të EULEX-it me njësitë speciale të policisë së Kosovës në pikën e kontrollit vendosur pas vendkalimin Jarinjë dhe në pikën afër urës së Bistricës në rrugën kryesore Mitrovica-Leposaviqi.

“Të vendoset moratorium për lëvizjet dhe veprimet e njëanshme dhe të shtyhen zgjedhjet e jashtëzakonshme derisa të plotësohen kushtet për mbajtjen e tyre, pra derisa të arrihet një marrëveshje politike në kuadër të planit franko-gjerman dhe dialogut mes Beogradit zyrtar dhe Prishtinës, i cili zhvillohet përmes BE-së. Shoqëria kosovare duhet të këmbëngulë në kërkimin e konsensusit dhe kompromisit social shumë të nevojshëm", konkludohet në analizë.