Çfarë sinjalesh dërgon pesëshja evropiane që nuk e njoh Kosovën; Mijaçiq: Gjithçka varet nga zbatimi i Marrëveshjeve

Përkundër presionit nga Perëndimi, i cili ekziston gjithmonë në nivel diplomatik, nuk ndikoi në pozicionin e Greqisë kur bëhet fjalë për njohjen e pavarësisë së Kosovës, tha presidentja greke Katerina Sakelaropullu gjatë vizitës së saj të fundit në Beograd. Dhe vërtetë, nuk ka njohje zyrtare, por Athina ka kohë që po zhvillon marrëdhënie më të mira diplomatike me Prishtinën, siç dëshmohet nga vizitat zyrtare mjaft të shpeshta të zyrtarëve grekë në Kosovë, raporton Euronews Serbia.

Ministri i Punëve të Jashtme të Greqisë, Nikos Dendias, në nëntë muajt e fundit ka qëndruar tre herë në Prishtinë për një vizitë zyrtare, gjë që sigurisht i sjell dobi narrativës, por edhe dëshirave që dëgjohen nga zyrtarët kosovarë.

Këtë e ka sugjeruar së fundmi Ministrja e Punëve të Jashtme të Kosovës, Donika Gërvalla, kur ka thënë se priste që Greqia “së shpejti të shkojë drejt njohjes”. Qëndrimin e kundërt me Gërvallën e shprehën jo vetëm zyrtarët e Greqisë, por edhe pesë vendet e tjera të BE-së që nuk e njohin Kosovën, por, përkundër kësaj, çështja e këtyre pesë anëtarëve u bë sërish aktuale pasi Beogradi dhe Prishtina mbështetën planin evropian për normalizimin e marrëdhënieve dhe u arriten një marrëveshje në Ohër për zbatimin e tij.

Propozimi evropian për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës u mbështet nga të 27 vendet anëtare të BE-së dhe siç tha Sekretari Amerikan i Shtetit Entoni Blinken, zbatimi i marrëveshjes së Ohrit do t'i hapte rrugën këtyre pesë vendeve që të bëjnë atë që nuk kanë bërë deri më tani.

Koordinatori i Konventës Kombëtare të BE-së për kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq, thotë se kjo marrëveshje u solli shumë shpresa dhe pritshmëri përfaqësuesve të BE-së dhe atyre vendeve të bashkësisë ndërkombëtare që u përfshinë aktivisht në negociata, ndër ta SHBA. Ai shton megjithatë se është ende herët për të parashikuar efektet e saj.

“Është ende herët për të parashikuar, duke përfshirë edhe pritjet se zbatimi i saj do të çojë në njohjen e pesë vendeve të BE-së që ende nuk e kanë bërë këtë. Bazuar në gjithçka që kemi parë në ditët e para pas arritjes së marrëveshjes, njohjet e reja të pavarësisë së Kosovës do të ishin befasi. Por marrëveshja sigurisht që do të kontribuojë në afirmimin ndërkombëtar të Kosovës, në atë mënyrë që të gjenden zgjidhje kreative për anëtarësimin e saj në shumë organizata botërore, evropiane dhe rajonale”, tha Mijaçiq.

Secili prej këtyre pesë vendeve ka arsyet e veta të brendshme për mosnjohjen e Kosovës. Spanja shpesh etiketohet si vendi me pozicionin më të fortë për çështjen e Kosovës dhe motivi për vendimin e tij është fati i Katalonjës. Edhe Qiproja, me probleme territoriale, që në fillim ka pohuar se nuk do të njohë kurrë një shpallje të njëanshme të pavarësisë jashtë kornizës së Kombeve të Bashkuara. Së fundmi ka mbërritur një mesazh nga Madridi se rezultati i dialogut midis Beogradit dhe Prishtinës është "një hap përpara", por se Spanja mbetet e përkushtuar për të mos njohur pavarësinë.

Megjithatë, rrethanat po ndryshojnë, kështu që ka një debat se çfarë do të bëjnë tre vendet e mbetura. Bukureshti aktualisht pretendon se qëndrimi i tyre nuk ka ndryshuar dhe më herët mesazhe të tilla kanë ardhur edhe nga Bratislava, por duke mos përjashtuar plotësisht mundësinë që politika e Sllovakisë të ndryshojë në një moment në varësi të rezultatit të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Sigurisht më interesant është pozicioni i Greqisë. Edhe pse nuk e njeh zyrtarisht Kosovën si shtet, Greqia pranon anëtarësimin e saj në disa organizata ndërkombëtare. Në Greqi ka rryma që besojnë se është interesi kombëtar i vendit të rregullojë marrëdhëniet me shqiptarët dhe kjo nënkupton njohje, tha më herët për EuroNews Serbi, korrespondenti i ERT-së, Nikos Pallpas.

“Për sa i përket vetë Greqisë, në ato qarqe diplomatike prej disa kohësh ekziston një mendim se Greqia duhet të rregullojë marrëdhëniet e saj me shqiptarët, domethënë se është në interesin kombëtar të Greqisë që të rregullojë marrëdhëniet e saj me Shqipërinë dhe me shqiptarët në përgjithësi. Nga ana tjetër, nuk duhet të harrojmë se qeveria aktuale në Greqi është e ndikuar fuqishëm nga Uashingtoni, ndaj nëse Uashingtoni kërkon diçka në këtë drejtim, mendoj se Greqia do të ndryshojë qëndrim”, tha ai.

Siç sqaron Mijaçiq, Greqia është e interesuar të forcojë bashkëpunimin ekonomik me Kosovën, veçanërisht në fushën e energjisë, por edhe në fusha të tjera.

“Rezultati i aktiviteteve të intensifikuara diplomatike të Greqisë mund të shihet në rritjen e shkëmbimit tregtar me Kosovën, kryesisht në eksporte, të cilat u rritën nga 204.2 milionë euro në vitin 2021, në 307.3 milionë euro në vitin 2022. Rritja e eksporteve greke në Kosovë vazhdoi në dy muajt e parë të vitit 2023, nëse ky trend vazhdon, deri në fund të vitit mund të arrijë në gjysmë miliardë euro. Kjo tregon qartë interesin ekonomik të Greqisë për t'u zgjeruar në tregun e Kosovës. Mbetet e panjohur se në çfarë mase qëndrimi i Greqisë për pavarësinë e Kosovës do të ndikojë në shkëmbimet tregtare. Marrëveshja e arritur së fundi për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës mund të japë përgjigje për këtë pyetje sepse do të mundësojë relaksim të marrëdhënieve dhe integrim më të fuqishëm ekonomik të rajonit, ndërsa çështjet më të mëdha politike do të lihen për kohën kur Ballkani Perëndimor të jetë gati të anëtarësohet në BE”, tha Mijaçiq.

Pritej, shton ai, se nënshkrimi i marrëveshjes për normalizim do të sillte njohjen e Kosovës nga Greqia, e cila u mbështet nga marrëdhëniet diplomatike jashtëzakonisht aktive midis Greqisë dhe Kosovës, të cilat rezultuan me vizita të shumta reciproke të nivelit të lartë.

“Deklarata e presidentit Sakelaropullu konfirmoi qëndrimin e mëparshëm të Kryeministrit Micotakis në lidhje me njohjen e pavarësisë së Kosovës, kështu që mund të konstatohet se Greqia nuk do të ndryshojë qëndrim për shkak të arritjes së marrëveshjes për normalizim”, theksoi ai.

E ndonëse analistët dhe njohësit e situatës nuk kanë shumë dyshime se nuk do të ketë njohje formale, të paktën për momentin, lind pyetja çfarë do të ndodhet me anëtarësimi i Kosovës në organizata dhe institucione ndërkombëtare dhe si do të ndikojë arritja e një marrëveshje mes Prishtinës dhe Beogradi në pesë vendet e përmendura kur anëtarësimi potencial i Kosovës të jetë në agjendën e Këshillit të Evropës, por edhe kur të shtrohet çështja e anëtarësimit në BE.

Çështja e anëtarësimit të Kosovës në KE, të kujtojmë, ishte hequr disa herë nga rendi i ditës vitin e kaluar dhe, siç duket, varej para së gjithash nga situata në terren. Siç shkruante më parë EuroNews Serbia, edhe SHBA-të kërkuan që çështja e anëtarësimit të Kosovës të mos vihet në tavolinë derisa “Kosova të miratojë një qëndrim më konstruktiv për Bashkësinë e Komunave Serbe, i cili do të hapte rrugën për propozimin e një marrëveshjeje bazë ndërmjet Beogradi dhe Prishtina”.

Prishtina në fund të vitit ka dorëzuar zyrtarisht kërkesën për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ndonëse kjo është zyrtarisht e debatueshme juridikisht pikërisht për faktin se Kosova nuk është shtet në sytë e të gjithë anëtarëve të BE-së.

Kancelari austriak Karl Nehamer tha në fillim të vitit se qeveria e tij do të përpiqet të bindë pesë anëtarët e BE-së që të mbështesin dhënien e statusit të Kosovës si kandidat për anëtarësim në Bashkim.

Ka pasur edhe më parë aktivitete diplomatike të drejtuara ndaj këtyre pesë vendeve. Gjegjësisht, pasi presidentit të Serbisë iu prezantua i ashtuquajturi plani franko-gjerman, i Dërguari i Posaçëm i BE-së për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, Miroslav Lajçak, u takua me përfaqësuesit e këtyre vendeve.

I pyetur nëse mund të presim rritje të presionit ndaj pesë vendeve, Mijaçiq thotë se kjo varet nga zbatimi i marrëveshjes.

“Nëse realizohet zbatimi i marrëveshjes së normalizimit, presioni diplomatik ndaj vendeve që nuk e kanë njohur Kosovën do të reduktohet, por do të punohet në modalitete që do të mundësojnë integrimin e Kosovës në nismat evropiane dhe rajonale në rrethanat e mungesës së njohjes nga pesë vendet e BE-së”, tha Mijaçiq.

Siç shtoi ai, marrëveshja për normalizimin e marrëdhënieve do të mundësojë një qasje më afirmative për pesë vendet që nuk e njohën Kosovën sa i përket anëtarësimit në organizata dhe institucione ndërkombëtare.

“Por gjithçka varet nga zbatimi i marrëveshjes, sidomos në 150 ditët e para kur pritet të formohet BKS. Vetëm pas zbatimit të këtyre dispozitave mund të presim një qasje më fleksibile për të mbështetur anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës dhe organizata të tjera”, theksoi ai.