Nga projektet ndërkombëtare te promovimi i shkencës: Aleksandra Petroviq për dijen që ndryshon të ardhmen

Nga modernizimi i programeve të studimit dhe pajisja e laboratorëve bashkëkohorë deri te bashkëpunimi ndërkombëtar, kërkimet shkencore dhe afrimi i shkencës me më të vegjlit, puna e profesoreshës Aleksandra Petroviq, docente në Katedrën e Komunikacionit Rrugor dhe Transportit në Fakultetin e Shkencave Teknike të Universitetit të Prishtinës me seli të përkohshme në Mitrovicën e Kosovës, përfshin fusha të ndryshme në të cilat dija shndërrohet në rezultate konkrete.

Përmes projekteve ndërkombëtare, nismave për promovimin e shkencës dhe bashkëpunimit me institucionet arsimore, Petroviq thotë për Kosovo online se qëllimi nuk është vetëm përmirësimi i kushteve për studime dhe kërkime shkencore, por edhe nxitja e të rinjve që të zhvillojnë kureshtjen, të hulumtojnë dhe të besojnë në idetë e tyre.

Ndër rezultatet e bashkëpunimit ndërkombëtar veçohen laboratorët dhe qendrat bashkëkohore në Fakultetin e Shkencave Teknike, mundësitë për aftësimin profesional të studentëve në universitetet partnere, por edhe projektet që e afrojnë shkencën me publikun e gjerë. Ndër to janë projekti DiBS, në kuadër të programit Horizon Europe, Nata Evropiane e Studiuesve, si dhe Semafori i Dijes, një program shkencor-popullarizues për promovimin e komunikacionit të sigurt dhe të qëndrueshëm, i cili fitoi vendin e parë në kategorinë 2 të Thirrjes Publike të Qendrës për Promovimin e Shkencës.

Duke folur për rëndësinë e projekteve ndërkombëtare, Petroviq thekson se rezultatet e tyre nuk pasqyrohen vetëm në programet e modernizuara të studimit, por edhe në infrastrukturë, pajisje, shkëmbim përvojash dhe mundësi të reja për studentët dhe mësimdhënësit.

“Modernizimi i programeve të studimit është, siç besoj se pajtohemi të gjithë, shumë i nevojshëm në këtë epokë të teknikës dhe teknologjisë, e cila po përparon me ritme të shpejta, në mënyrë që të ecim në hap me të gjitha këto sfida të reja dhe nevojat e reja për njohuri, të cilat më pas ua përcjellim studentëve tanë përmes programeve të modernizuara të studimit”, thotë Petroviq.

Megjithatë, siç thekson ajo, rëndësi të veçantë si rezultat i projekteve kanë laboratorët dhe qendrat që jo vetëm janë themeluar, por edhe janë pajisur me pajisje bashkëkohore nga fusha të ndryshme.

“Kështu, ne kemi një nga laboratorët më modernë për komunikacion dhe transport, kemi një studio HDTV, pra kemi një laborator për burimet e ripërtëritshme të energjisë dhe mobilitetin elektrik, Qendrën për Programet Afatshkurtra të Studimit, si dhe Qendrën për Trajnim dhe Inovacion. Pra, të gjitha këto janë njësi organizative që janë themeluar dhe pajisur në kuadër të projekteve tona ndërkombëtare”, shpjegon ajo.

Përveç përmirësimit të infrastrukturës, një rezultat i rëndësishëm i bashkëpunimit ndërkombëtar është edhe shkëmbimi i përvojave të mësimdhënësve me kolegët nga universitetet anembanë Evropës. Një bashkëpunim i tillë krijon hapësirë për shkëmbimin e njohurive dhe përvojave, ndërsa studentët kanë mundësi të fitojnë njohuri dhe aftësi të reja, si dhe të njihen me mënyrën e punës në institucionet e tjera të arsimit të lartë.

“Ajo që është gjithashtu e rëndësishme është se studentët tanë, përveç faktit që studiojnë në kushte të përmirësuara këtu, në fakultetin tonë, kanë mundësi të kryejnë praktikë profesionale në ndonjërin prej universiteteve tona partnere dhe të fitojnë atje përvoja, njohuri dhe aftësi të veçanta. Por do të thosha se ata gjithashtu kanë mundësi të shohin se, në thelb, nuk mbeten prapa studentëve të atjeshëm për nga njohuritë. Pra, mjedisi nga vijmë nuk është tregues i asaj se çfarë dhe sa dimë, sa mundemi dhe cilat janë potencialet tona”, thekson Petroviq.

Ndryshe nga programet Erasmus+, të cilat janë të orientuara drejt arsimit, projektet në kuadër të programit Horizon Europe, me të cilat merret Petroviq, janë të përqendruara në shkencë, kërkime shkencore dhe afrimin e shkencës me shoqërinë.

Një nga këto projekte është DiBS (Digital Bridges Science Media Society), koordinator i të cilit është Universiteti i Prishtinës. Përmes aktiviteteve të ndryshme, ndër të cilat janë Nata Evropiane e Studiuesve dhe programi “Studiuesit në shkolla”, synohet që shkenca të bëhet më e afërt për qytetarët, veçanërisht për fëmijët dhe të rinjtë, të cilëve mundësitë për t'u njohur me përmbajtje shkencore nuk u ofrohen në mënyrë të barabartë kudo.

“Pra, një nga projektet tona Horizon, të cilin e koordinojmë, është projekti DiBS, ‘Digital Bridges Science Media Society’, ku ne, në një mënyrë shumë specifike, përmes aktiviteteve të veçanta, siç është, për shembull, Nata Evropiane e Studiuesve, të cilën e organizuam më 25 shtator, pra muajin e kaluar, si dhe aktiviteti i quajtur ‘Studiuesit në shkolla’, i cili ende pritet të organizohet, përpiqemi ta bëjmë shkencën të qasshme për bashkëqytetarët tanë më të vegjël”, thotë Petroviq.

Një nga qëllimet kryesore të projektit është përfshirja e shkollave nga mjedise të ndryshme në territorin e Kosovës, në mënyrë që edhe nxënësit nga zonat rurale të kenë mundësi të njihen me shkencën dhe të zhvillojnë interesim për të.

“Sepse një nga qëllimet kryesore të këtij projekti është pikërisht t'u ofrojmë mundësi edhe më të vegjëlve tanë që të njihen me shkencën dhe të interesohen për të, veçanërisht atyre që në disa zona rurale mund ta kenë shumë më pak të qasshme sesa këtu në Mitrovicë”, thekson ajo.

Nata Evropiane e Studiuesve, e organizuar më 25 shtator në katër lokacione, mblodhi më shumë se 1.400 vizitorë, duke konfirmuar rëndësinë e aktiviteteve përmes të cilave shkenca prezantohet në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe të qasshme. Në vend që njohuritë shkencore të mbeten të kufizuara brenda klasave dhe laboratorëve, ngjarje të tilla u ofrojnë vizitorëve mundësinë që, përmes eksperimenteve dhe shembujve praktikë, të njihen me fusha të ndryshme shkencore.

Përveç projekteve ndërkombëtare, Petroviq zhvillon edhe nisma që synojnë popullarizimin e shkencës në komunitetin lokal. Një prej tyre është “Semafori i Dijes – program shkencor-popullarizues për promovimin e komunikacionit të sigurt dhe të qëndrueshëm”, projekt që lindi si vazhdimësi e përvojave të fituara përmes projekteve të mëparshme ndërkombëtare kushtuar sigurisë në komunikacion.

Ideja ishte që infrastruktura ekzistuese, pajisjet, njohuritë dhe rezultatet e punës kërkimore-shkencore të shfrytëzoheshin për hartimin e aktiviteteve që do ta afronin shkencën me fëmijët, të rinjtë, studentët dhe qytetarët e interesuar.

“Ideja për projektin ‘Semafori i Dijes – program shkencor-popullarizues për promovimin e komunikacionit të sigurt dhe të qëndrueshëm’, siç është emri i tij i plotë, lindi si një ide dhe si një pasojë logjike e disa projekteve tona të mëparshme ndërkombëtare, të cilat në mënyra të ndryshme kishin trajtuar pikërisht sigurinë në komunikacion. Në fakt, ideja ishte që të shfrytëzohej e gjithë infrastruktura dhe pajisjet që posedojmë, si dhe, natyrisht, njohuritë, përvoja dhe rezultatet e projekteve tona dhe të punës sonë kërkimore-shkencore në këtë fushë”, shpjegon Petroviq.

Siç thotë ajo, qëllimi ishte të gjendej mënyra më e mirë për ta promovuar dhe afruar shkencën me grupmosha të ndryshme, nga fëmijët parashkollorë dhe nxënësit e shkollave fillore deri te nxënësit e shkollave të mesme, studentët dhe publiku i gjerë.

“Pra, që të gjitha këto të shfrytëzohen dhe të gjendet një mënyrë se si shkenca të promovohet dhe të afrohet sa më mirë me bashkëqytetarët tanë të rinj, përkatësisht me nxënësit e shkollave fillore, të shkollave të mesme dhe fëmijët parashkollorë, por edhe me studentët tanë dhe, në fund, natyrisht, me qytetarët e tjerë që janë të interesuar për këtë temë”, thotë ajo.

Një nga aktivitetet në kuadër të projektit ishte ekspozita “Semafori i Dijes – drejt shkencës përmes kreativitetit”, në të cilën patën mundësi të merrnin pjesë nxënësit e shkollave fillore nga i gjithë territori i Kosovës.

“Një nga këto ide ishte organizimi i ekspozitës ‘Semafori i Dijes – drejt shkencës përmes kreativitetit’ dhe për mua është një nder i jashtëzakonshëm të them se në këtë ekspozitë patën mundësi të merrnin pjesë të gjithë nxënësit tanë të shkollave fillore nga i gjithë territori i Kosovës e Metohisë”, thekson Petroviq.

Njohuritë, përvoja dhe pajisjet e siguruara përmes projekteve ndërkombëtare përbëjnë gjithashtu bazën për nisma të reja, ndër të cilat është edhe projekti i konceptuar për t'u prezantuar në Ekspo. Ideja është që vizitorët, përmes një ekspozite shkencore interaktive, të provojnë vetë eksperimente të caktuara dhe të njihen drejtpërdrejt me rëndësinë e faktorit njerëzor për sigurinë në komunikacion.

“Tani, në një mënyrë unike, të cilën deri më sot nuk e kemi prezantuar në këtë formë, kemi konceptuar edhe idenë për projektin Ekspo. Pra, projekti Ekspo do të jetë një ekspozitë shkencore interaktive, ku vizitorët do të kenë mundësi të përjetojnë një përvojë personale në një mjedis plotësisht të sigurt, ku do të masim të gjithë treguesit e performancës së tyre që mund të maten me këto instrumente, para së gjithash kohën e reagimit, pra nga momenti kur vërejmë një situatë kritike deri në momentin kur reagojmë”, shpjegon Petroviq.

Se sa e rëndësishme është koha e reagimit në komunikacion, ajo e ilustron me të dhënën se një automjet që lëviz me shpejtësi prej 100 kilometrash në orë përshkon 27,8 metra brenda një sekonde.

“E dini, kur lëvizim me 100 kilometra në orë, një sekondë do të thotë se kemi përshkuar 27,8 metra, dhe kjo ndonjëherë është vendimtare për të shmangur një aksident trafiku”, thekson ajo.

Për realizimin e ekspozitës do të përdoren një simulator, syze për ndjekjen e fokusit të shikimit, si dhe syze që simulojnë efektet e dehjes, lodhjes dhe ndikimit të substancave psikoaktive. Pjesë e pajisjeve është edhe sistemi LiDAR, i cili shërben për skanimin tredimensional të infrastrukturës dhe objekteve infrastrukturore.

“Pajisjet që do të përdorim për realizimin e idesë së kësaj ekspozite shkencore interaktive për Expo përbëhen nga një simulator, syze për ndjekjen e fokusit të shikimit, pastaj syze që simulojnë dehjen, lodhjen dhe ndikimin e substancave psikoaktive, si dhe një pajisje e veçantë që quhet sistemi LiDAR, i cili shërben për skanimin tredimensional të infrastrukturës dhe objekteve infrastrukturore. Pra, të gjitha këto pajisje së bashku do të integrohen në një ekspozitë të veçantë, të cilën do ta prezantojmë në Expo”, thotë Petroviq.

Pajisjet janë siguruar në kuadër të disa projekteve ndërkombëtare Erasmus+, ndërsa vlera e tyre e përgjithshme e blerjes arrin në rreth 100.000 euro. Integrimi i tyre në një ekspozitë të vetme interaktive, siç thekson ajo, paraqet një mundësi që rezultatet e punës së deritanishme të prezantohen në një mënyrë të re, por edhe që vizitorët, përmes përvojës personale, t'i kuptojnë më mirë pasojat e sjelljeve të rrezikshme në komunikacion.

“Kështu, e shfrytëzuam mundësinë që të gjitha këto pajisje t'i bashkojmë dhe t'i prezantojmë në një mënyrë shumë të veçantë. Kjo do të jetë një mundësi ideale edhe për promovimin e universitetit tonë dhe të punës sonë. Mendoj se do të jetë shumë interesante, sepse vizitorët do të mund t'i përjetojnë vetë pasojat, për shembull, të drejtimit të automjetit nën ndikimin e alkoolit ose të çdo faktori tjetër shpërqendrues që do të mund ta analizojmë aty, në vend”, thotë ajo.

Përveç projekteve ndërkombëtare dhe përmirësimit të kushteve për studime dhe kërkime shkencore, një pjesë e rëndësishme e punës së Aleksandra Petroviqit është edhe nxitja e të rinjve që të zhvillojnë idetë e tyre dhe interesimin për shkencën.

“Për të rinjtë, më e rëndësishmja është të kenë ide, të jenë kureshtarë dhe të kenë dëshirë për të zbuluar gjëra të reja. Këtë e pamë edhe gjatë Natës sonë Evropiane të Studiuesve. Pra, ajo që është më e rëndësishmja është se ne nuk do t'ju japim përgjigjen, por do t'ju mundësojmë ta kryeni vetë eksperimentin dhe kështu të arrini vetë te përgjigjja”, thekson Petroviq.

Si shembull suksesi, ajo përmend studentët, anëtarë të Sokolusit, të cilët fituan vendin e parë në garën “Inovacioni im” në Republikën Sërpska, duke konkurruar me disa nga fakultetet më të njohura në fushën e shkencave teknike.

Ajo u bën thirrje të rinjve të jenë këmbëngulës në zhvillimin e ideve të tyre dhe të mos dorëzohen përballë pengesave.

“Mos hiqni dorë kurrë, punoni për idetë tuaja dhe mos lejoni që asnjë pengesë t'ju ndalojë, sepse suksesi përbëhet nga një sërë dështimesh. Prandaj, jini këmbëngulës dhe, natyrisht, gjithmonë do ta keni mbështetjen e mësimdhënësve tanë dhe të drejtuesve të universitetit për të gjitha idetë tuaja, në mënyrë që të arrini atë që keni synuar”, thekson profesoresha Aleksandra Petroviq.