Ko će biti na gubitku zbog smanjenja broja odbornika u opštinama na severu?

Posle lokalnih izbora u oktobru odluke u četiri opštine na severu Kosova donosiće po 15 odbornika umesto 19. Do smanjenja broja predstavnika građana na severu došlo je na osnovu rezultata popisa iz prošle godine na koji se Srbi nisu odazvali i zbog čega se podaci koje je iskazao ne mogu smatrati kredibilnim. Paradoksalno, posledice smanjenja broja odbornika osetiće druge zajednice, one koje su na severu manjinske - albanska, bošnjačka i druge, ukazuju sagovornici Kosovo onlajna.

Piše: Dušica Radeka Đorđević     

Centralna izborna komisija, uoči redovnih lokalnih izbora 12. oktobra, saopštila je da na osnovu Zakona o lokalnoj samoupravi broj članova u opštinskoj skupštini treba da bude proporcionalan broju građana u opštini, osim za Skupštinu opštine Priština. 

Ako opština ima do 10.000 stanovnika, njena skupština ima 15 članova, ako je broj stanovnika od 10.001 do 20.000 skupština ima 19 odbornika, kada je broj građana od 20.001 do 30.000 u skupštini je 21 član...

Tako je u Severnoj Mitrovici, Zvečanu, Leposaviću i Zubinom Potoku broj odbornika prekraćen za četiri, jer su se čitali podaci popisa iz 2024. godine, po kojima u Severnoj Mitrovici živi 7.920 stanovnika, u Zvečanu 2.867, u Leposaviću 9.485 i u Zubinom Potoku 3.385 građana.

Po tom popisu u Gračanici živi 18.486 stanovnika, pa je ona ostala sa 19 odbornika, koliko ima i Štrpce u kom je popisom registrovan 10.771 građanin.

Samo 15 odbornika u Skupštini opštine Severna Mitrovica, prema oceni njenog aktuelnog potpredsednika Skendera Sadikua, neće moći da odraze pravu sliku zajednica koje žive u ovoj opštini. 

Na gubitku će, smatra on, biti manjinske zajednice u ovoj opštini. 

„Ako ne bude bojkota srpske zajednice, matematički bi trebalo da većina odbornika bude iz srpske zajednice, što nije dobro, jer će ispaštati nevećinske zajednice, pogotovu albanska, ali i druge. Sa većim brojem odbornika možda bi sve zajednice bile predstavljene, možda bi u Skupštini bilo mesta i za Gorance, Rome, Aškalije i Egipćane. Ima i onih koji se osećaju kao Crnogorci. Na Kosovu je Severna Mitrovica jedini multietnički grad i voleo bih da subjekti iz svih zajednica koriste priliku da budu birani i da izlaze slobodno da biraju“, navodi Sadiku za Kosovo onlajn. 

Politikolog Ognjen Gogić takođe je mišljenja da će smanjenjem broja odbornika u opštinama na severu najviše biti pogođeni pripadnici nevećinskih zajednica u ove četiri opštine, albanska, bošnjačka.., jer će imati manje šanse za osvajanje odborničkog mesta.

Što se tiče Srba, kako kaže, prvenstveno je važno da se vrate u ove institucije.

„Srpska lista i druge srpske partije mogu da uzmu sve te mandate“, smatra Gogić.  

Kojim brojevima verovati?

Iako prema podacima popisa iz 2024. u Severnoj Mitrovici živi 7.920 stanovnika, Sadiku podseća da je na poslednjim izborima broj glasača bio veći od 20.000 i da je čak bilo reči da će se broj odbornika povećati, dok se suprotno tome smanjio sa 19 na 15.

Matematika je, navodi, takva da na hiljadu stanovnika dolazi po jedan odbornik, ali i kaže da „samo Bog zna koliko građana ima“ u Severnoj Mitrovici.

„Realno je trebalo da imamo minimum 21 odbornika, pošto se ide na to da bude neparan broj. Mislili smo da će na ovim lokalnim izborima da bude 21 odbornik, a ne da se njihov broj smanjuje. Ali, s druge strane, ako imamo u vidu da je većinska srpska zajednica bojkotovala popis, onda ne znam kojim brojevima da se veruje. Bilo bi dobro da narod predstavlja što veći broj ljudi“, navodi Sadiku. 

Pouzdani podaci o broju stanovnika u opštinama na severu, prema rečima Gogića, ne postoje, jer u njima popis prošle godine nije bio sproveden, što zbog toga što su ga Srbi bojkotovali, što zbog toga što nije bilo popisivača.  

Slična situacija je, dodaje, bila 2011. godine kada takođe nije sproveden popis na pravi način u srpskim sredinama na Kosovu i tada je nadležna agencija dala procenu broja stanovnika koja se zasnivala i na biračkom spisku, ali i na procenama koji je imao Oebs. 

„Ovog puta to nije bio slučaj i ne postoje alternativni izvori podataka, tako da je Agencija za statistiku Kosova dala procenu o broju stanovnika koji žive u severnim opštinama koja se smatra rezultatom popisa. Tu se govori o samo po nekoliko hiljada ljudi koji žive u opštinama na severu Kosova, odnosno da je u svim tim opštinama broj manji od 10.000 i naravno da je upitno na osnovu čega su oni te procene doneli, ali CIK tu ne može ništa da uradi. CIK ne može da postavi pitanje da li su rezultati ispravni ili nisu i ne može da traži reviziju“, kaže Gogić. 

Ukazuje i da je trebalo dovoditi u pitanje i osporavati brojeve koje je Agencija za statistiku uzela kao rezultate popisa, jer će oni biti relevantni ne samo za odbornička mesta u skupštinama opština, već i za budžetske transfere. 

„Opština Gračanica, recimo, imaće 19 odborničkih mesta, zato što prema rezultatima popisa ima skoro 19.000 stanovnika. Međutim, i tamo postoji prigovor u vezi sa popisom. Tamo je došlo do pritužbi da su neki građani želeli da se popišu, a nisu mogli, tako da bi možda Gračanica imala i veći broj registrovanih stanovnika da je popis sproveden ispravno i možda bi imali bi veći broj odbornika. To je generalno problem u srpskim sredinama“, zaključuje on.

Iako je Centralna izborna komisija smanjila broj odbornika u skupštinama četiri opštine na severu politički analitičar Škeljzen Maljići ocenjuje da ne može da dođe do toga da u tim sredinama koje su sa srpskom većinom, neko drugi uzme vlast, pod uslovom da Srbi ne bojkotuju izborni proces kao prošlog puta.

On ukazuje i da stvari koje se tiču manjina na Kosovu, poput određivanja broja odbornika u opštinama u kojima srpska zajednica čini većinu, ne mogu da se donose jednostrano jer i prema Ahtisarijevom planu i prema kosovskim zakonima uvek mora da postoji saglasnost druge strane.  

Ako je neko oštećen odlukom o smanjenju broja odbornika, kako kaže za Kosovo onlajn, verovatno može da se napravi predstavka ili žalba i da se o njoj odluči na merodavnim mestima.

„I dijalog može da bude mesto gde se to rešava, ali Zajednica srpskih opština i, uopšte, rešavanje statusa srpske manjine na Kosovu podrazumeva da takve stvari ne mogu da se rešavaju bez učestvovanja i glasanja manjina. To važi za sve manjine u normalnim demokratskim državama, a mi, ne samo Kosovo, nego ceo Balkan, još nismo normalni“, naveo je Maljići.