Danas je Sveti Sava - Savindan

Sveti Sava freska u manastiru Mileševa XIII vek
Izvor: Manastir Mileševa

Obeležavanje Svetog Save - Savindana u vasceloj vaseljeni gde god Srbi žive, počinje večernjom molitvom sa litijom, svečanim jutrenjem i svetom liturgijom, uz pojanje himne i pesama o njegovom delu.

Neugasiva luča pravoslavlja koju je upalio najveći među Srbima - Sveti Sava, savremeni uzor i paradigma srpske crkve i države ne prestaje da gori više od 800 godina.

Princ Rastko Nemanjić, monah Sava, prosvetitelj i neumorni učitelj, diplomata i državnik, prvi poglavar Srpske Pravoslavne Crkve "pamćen je i slavljen nekoliko vekova, a nepravedno i neopravdano zaboravljen i prećutkivan nekoliko decenija".

Najvećeg srpskog svetitelja i prosvetitelja Srpska pravoslavna crkva proslavlja 14. janura po Julijanskom kalendaru, a  27. januara po Gregorijanskom kalendaru, dva dana po njegovom upokojenju iz bogoslužbenih razloga.

Zapisano je da je Savindan kao školska svečanost proslavljen 1735. godine. Toga dana su u Sremskim Karlovcima đaci bili oslobođeni nastave i pozvani da se na svečanostima mole Svetom Savi odajući poštovanje njegovom prosvetnom radu, kao prvom srpskom književniku, piscu prve knjige na srpskom jeziku.

Na inicijativu Zemunskog prote Jeftimija Ivanovića 1812. godine osnovan je školski fond sa namenom da se "Sveti Sava ima obeležavati svake godine kao zaštitnik srpskih škola".

Naredbom kneza Miloša Obrenovića 1823. godine Savindan je ozvaničen za školsku slavu. Četiri godine kasnije, knez donosi novu naredbu kojom Dan Svetoga Save proglašava neradnim.

Knez Miloš je "naterao i trgovce i zanatlije da slave i Savindan", kako su grčki trgovci negodovali zbog kneževe nardbe postavio im je pitanje "zašto vi njega jednoga da ne znate kad mi znamo tolike vaše svece", a onima koji ne bi tog dana došli u crkvu ili dućan zatvorili, odredio da "ne samo globu crkvi plate, no i apsom i telesnom kaznom kaštigovani budu".

Prva proslava sa besedom o Svetom Savi i priredba održana je 1839. godine u Liceju u Kragujevcu.

Knez Mihajlo Obrenović je 1841. godine doneo zakon o obavezi škola da svake godine proslavljaju Svetog Savu kao školsku slavu.

O Savindanu su se radovali i deca i odrasli. Po varošima i selima, školski odbori odredjivali su ugledne imućne domaćine za svečare. Njihova dužnost je bila da obezbede znamenja srpske slave: voštanu sveću, slavski kolač i koljivo i da spreme ručak ili večeru za sve učitelje i nastavnike.

Slava je započinjala sečenjem kolača i pevanjem himne Svetome Savi "Uskliknimo s ljubavlju", nakon čega bi svečar izabranom domaćinu za sledeću godinu predao slavu, simbolično komadom slavskog kolača.

Pored svečara cele škole u nekim mestima su odredjivani svečari i po razredima, kako bi svi učenici dobili poklon, koji se satojao od komadića slavskog kolača, koljiva, slatkiša, suvog i južnog voća.

Proslava bi se nastavljala priredbom, koja bi započela pozdravnim govorom direktora škole, a onda bi usledilo pripovedanje o životu i delu Svetoga Save, najbolji učenici su deklamovali (recitovali) pesme o Svetom Savi, narodne i rodoljubive, izvodili skečeve i igrokaze.

Za najbolji sastav o Svetom Savi žiri je dodeljivao učenicima svetosavske nagrade.

Imućni gosti bi o Savindanu školama donosili darove ili dobrovoljne priloge u novcu koji su se koristili za izdržavanje škole i siromašne učenike.

Priredbe koje su održavane u salama ili gradskim ustanovam ukrašvale ćilimima, slikom ili ikonom Svetog Save, ukrašenom vencem zimzelena, završavane su kolom, igrankom ili balom.

U selima su priredjivana narodna veselja uz gozbu, koju su pripremali imućniji domaćini donoseći "čast" koja se satojala od pogača, pečenih kokoškaka, kolača i voća, kako bi i najsiromašniji osetili radost toga dana.

Dolaskom komunista na vlast 1945. godine, proslava Savindana je zabranjena. Slučajno ili namerno, Savindan je padao u vreme zimskog raspusta.

Odvažni i smeli su javno, a mnogi krišom odlazili o Savindanu u crkve i manastire, gde je sveštenstvo i monaštvo sa posebnom radošću, slatkišima, suvim i južnim voćem darovalo decu.

Sveti Sava, školska slava, je ponovo vraćena u škole 1990. godine, kao i tradicionalni način proslave.

U školskom kalendaru Ministarstva prosvete Republike Srbije 27. januar, Savindan je radni, ali nenastavni dan.