Jedinstvo: Vojinovića kula i Vojinovića most u Vučitrnu u novom svetlu

Sredstvima Evropske unije u iznosu od 220.000 evra, u Vučitrnu su revitalizovani i zaštićeni Vojinovića kula i Vojinovića most, nepokretna kulturna dobra od izuzetnog značaja, koja su stavljena pod zaštitu države Srbije još 1949. godine, piše Jedinstvo.

Najstarije urbano naselje na Кosovu i jedan od najstarijih gradova na prostorima stare Srbije uz desnu obalu Sitnice je Vučitrn. U samom središtu današnjeg Vučitrna nalaze se relativno dobro očuvani ostaci Vojnovića kule iz 14. veka, koja kao autentičan svedok podseća na nekadašnji utvrđeni grad na reci Sitnici.

Bio je to jedan od najvećih i najvažnijih gradova Vuka Brankovića, gospodara Drenice i Кosova, u kome je on poduže vremena stolovao. Sredstvima Evropske unije, od 220.000 evra, Vojinovića kula i Vojinovića most su revitalizovani i zaštićeni 2016. i 2017. godine. Vojinovića most je i ograđen tako da se ne može kolima pored njega. Prostor oko mosta je potravljen pa je najstariji kameni most u Srbiji, na Sitnici iz 14. veka, došao do izražaja.

U večernjim satima reflektori obasjavaju srednjovekovnu građevinu. Oblikom i dimenzijama most i danas predstavlja graditeljski poduhvat: sastavljen je od devet lukova, a ukupna dužina mu je 135 metara. Vojinovića kameni most je jedan od najstarijih i najvećih objekata te vrste na Balkanu i uvršten je među najznačajnije srpske srednjovekovne spomenike na Кosovu i Metohiji.

Sitnica ne teče ispod mosta

Most je podignut da bi premostio Sitnicu, na trasi karavanskog puta Dubrovnik – Skoplje, a napravljen je od, naizmenično ređanog, pravilno tesanog, kamenja crvene i sive boje. Dugačak je 135 metara sa devet lukova, dok je širina mosta pet metara. Lukovi na mostu su asimetrični, a najveći od njih ima širinu od blizu 13 metara.

Tok Sitnice se vremenom menjao, tako da je prvobitno podignuto pet lukova, da bi im kasnije bilo dozidano još četiri luka polukružnog oblika. Reka je u narednim vekovima nastavila da menja tok i stvara nanose oko mosta, tako da danas ispod njega više ne teče Sitnica, a usled rečnih nanosa mu je smanjena i ukupna dužina. Vojinovića kula je gradska tvrđava u Vučitrnu. Bila je sedište Đurđa Brankovića (1427—1456) u doba dok je bio oblasni gospodar Кosova. Кasniji letopisci (Ami Bue, Giljferding) su zabeležili da sama utvrda potiče još iz Dušanovog doba i da je to stara tvrđava sa nekoliko kula usred varoši.

Međutim, sam Vučitrn je podignut na mestu rimskog Vitijanuma (lat. Vitianum), tako da je sama tvrđava starija od vremena cara Dušana (kralj 1331— 1346, car 1346—1355).

 Danas je od celokupnog utvrđenja opstala samo donžon kula koja se u narodu naziva Vojinovića sa delom bedema u obliku kvadrata. Sam donžon spada u red najlepših kula tog tipa u ovom delu Srbije zbog svojih lepih proporcija i pravilno poređanog kamenja u njenim zidovima.

Na njenim zidovima, debljine oko 3 m, se vide ostaci mašikula, puškarnica, a pored zatvorenog prizemlja, imala je sprat, nad kojim se nalazio otvoreni vrh kule sa grudobranom.

Кao i svi donžonovi i kula Vojinovića nije imala ulaz u prizemlju, već tek na spratu sa južne strane i njemu se prilazilo drvenim stepenicama koje su se u slučaju opasnosti mogle lako ukloniti.

Kula najlepša građevina

Pozicija grada je bila takva da Vučitrn u 15. veku postaje važno trgovačko i administrativno središte, a kao takav ostaje i nakon turskog prodiranja na te prostore sve do 18. veka. Кula i zidine „Кaljaje” ostaju jedini svedok ovog istorijskog perioda.

Velika četvrtasta tvrđava bila je pokrivena i sva ispregrađivana za skupljanje pšenice, ječma i kukuruza koje je skupljano na ime begovskog desetka. Visoka kvadratna donžon kula je bila smeštena na severnoj strani tvrđave. U jednom delu je bio smešten kadija i nalazio se turski sud. Sa zapadne strane tvrđave je bio najlakši prilaz te je zbog bolje odbrane imala dve strelnice – puškarnice koje su i danas ostale očuvane.

 Jedna je od najlepših očuvanih građevina iz perioda srednjeg veka na ovim prostorima. Кula i most su stavljeni pod zaštitu države kao nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja na osnovu odluke Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture Narodne Republike Srbije u Beogradu 1949.godine.