Popović: Sretenjski ustav definisao državu Srbiju potpuno nezavisnu od uticaja velikih sila

Naučni savetnik u Istorijskom institutu u Beogradu Radomir Popović kaže za Kosovo onlajn da Srbija praznovanjem Sretenja kao Dana državnosti reafirmiše srpsku državnu tradiciju.

Početak Prvog srpskog ustanka na Sretenje 1804. godine, kako ističe Popović, predstavlja početak obnove srpske države.

U svom trajanju dugom dva veka, odnosno, više od 220 godina, srpska država je, kako navodi, prošla različite oblike i forme i što se tiče državnog i društvenog uređenja i granica, a snažno nasleđe jugoslovenske države, posebno druge jugoslovenske države u drugoj polovini 20. veka, potisnulo je sećanje na početke i izvore srpske državnosti, bez kojih jugoslovenske države i svih drugih državnih oblika ne bi ni bilo. 

„Zato, kada govorimo o Sretenju, zapravo govorimo o pokušaju nove kulture sećanja i reafirmisanja srpske državne tradicije koja postoji u 19. veku i vraćanju izvorima i korenima. To je težnja da se na tradicijama koje su bile svetle i sjajne, izgradi novi državni identitet u 21. veku. Jer, jugoslovensko nasleđe je dugo potiskivalo srpsku državnu tradiciju. Upravo zbog toga sa Sretenjem i sa sećanjima na važne događaje iz istorije 19. veka treba da reafirmišemo naše tradicionalne vrednosti“, kaže Popović.

Prvi srpski ustanak, podseća, počeo je kao buna protiv dahija, a zatim je prerastao u Srpsku revoluciju koja je sve vreme vođena kao borba za nacionalno oslobođenje, ali na državnim tradicijama srpske srednjovekovne države. 

„U Prvom srpskom ustanku i u 19. veku tražimo kopču sa starijom državnom tradicijom, srednjovekovnom srpskom tradicijom i to je ta vertikala koja povezuje našu istoriju od srednjeg veka do savremenog doba s obzirom na to da smo imali veliku prazninu od kraja 15. do početka 19. veka kada smo faktički bili bez državnosti. Obnovljena Srbija i druga srpska država u 19. veku, a to je Crna Gora, zapravo su izvele politiku nacionalnog oslobođenja početkom 20. veka u Balkanskim ratovima i u Prvom srpskom ratu. Stvaranjem jugoslovenske države mislilo se da je rešeno nacionalno pitanje jer najveći deo srpskog naroda živi u jednoj državnoj zajednici. Međutim, bolnim raspadima prve, zatim i druge jugoslovenske države 90-ih godina, vraćeni smo na naše početke teškom voljom i sa velikim gubicima i ožiljcima“, navodi naš sagovornik. 

Prvi ustav Kneževine Srbije, poznat kao - Sretenjski, donet je 15. februara 1835. i bio je kratkog veka, a Popović ukazuje da je Sretenjski ustav arhetipski primer borbe između vlasti jednog autokratskog vladara, kakav je bio knez Miloš i naroda ili jedne političke grupacije koja je želela da ograniči njegovu vlast. Sretenjski ustav je, ističe, izraz demokratskih a istovremeno državotvornih tradicija srpskog naroda. 

Pisao ga je, podseća, Dimitrije Davidović, sekretar kneza Miloša, i uz znanje kneza Miloša. 

„Obično se govori da je knez Miloš bio protiv Sretenjskog ustava, i u načelu jeste, ali ga je na kraju, kada je pisan i kada je nastao, podržao. On je definisao državu Srbiju, kneževinu Srbiju, potpuno nezavisnu od uticaja velikih sila. Kada govorimo o Sretenjskom ustavu, govorimo o borbi između autohtone nacionalne srpske politike, koju su oličavali tada knez Miloš i Dimitrije Davidović i uticaja velikih sila koje su pokušavale da tu politiku prilagode svojim interesima i potrebama. Tada, a možemo govoriti i u kasnijim periodima, interesi velikih sila su prevladali, pa je Sretenjski ustav bio ukinut, ali je njegova tradicija i sećanje na taj ustav davalo snagu srpskim demokratskim snagama da dovedu do državnog i društvenog uređenja koje je bilo demokratsko. Vrhunac toga je Ustav iz 1888, odnosno 1903. godine“, zaključuje Popović.