Marko Đurić: Sećanje na bombardovanje pre 25 godina
Pre dvadeset pet godina, na današnji dan, 24. marta, Nato je započeo strašno bombardovanje tadašnje Jugoslavije. Vazdušni napadi su trajali 78 dana, a prema procenama srpske vlade, rezultirali su smrću nekoliko hiljada civila i raseljavanjem više od 250.000 građana.
Velika šteta nanesena je našim oružanim snagama, koje su bile - samo deklarativno - glavna meta napada. Kako bi izvršili veći politički pritisak na vlasti u Beogradu, Nato je takođe izveo obimno bombardovanje vitalne civilne infrastrukture - uključujući uništavanje mostova u ključnim gradovima poput Novog Sada, drugog po veličini grada u zemlji, koji se nalazi stotinama kilometara udaljen od Kosova i Metohije. Među civilnim metama su bile i električne i energetske elektrane, bolnice, škole, vrtići - čak je bombardovana i zgrada Radio-televizije Srbije (RTS), najvećeg nacionalnog emitera, što je dovelo do smrti 16 medijskih radnika.
Borbe na Kosovu i Metohiji izbile su 1996. godine između radikalnih albanskih ekstremista i srpskog naroda u pokrajini. Ti radikalni albanski separatisti - takozvana Oslobodilačka vojska Kosova (OVK), sačinjena od čudne mešavine maoističkih i neonacističkih boraca, već su bili označeni kao teroristička organizacija od strane američkog Stejt departmenta mnogo pre Nato bombardovanja. Zapadni vazdušni napadi, stoga, predstavljali su odluku zemalja članica Natoa da se pridruže najekstremnijim separatistima u onome što je bila pobuna - izabrali su da prave zajednički cilj sa vođom OVK Hašimom Tačijem, čovekom koji se danas nalazi na suđenju u Hagu pod optužbom za deset zločina protiv čovečnosti i ratnih zločina.
Bez prethodnog odobrenja Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija, Nato je doneo nezapamćenu odluku da započne bombardovanje Jugoslavije. Odluka je bila široko kritikovana ne samo od strane tada prezrenog režima Miloševića, već i od većine srpske demokratske opozicije koja je, samo godinu dana kasnije, pomogla u okončanju tog režima. Kao mladi aktivista u Otporu, građanskoj grupi koja je pomogla da se moja zemlja suprotstavi komunističkoj vladavini Miloševića, i ja sam bio zgrožen odlukom Natoa.
Posledice Nato savezništva sa radikalnom OVK odjekuju i danas. Kao rezultat ratnih akcija i vladavine OVK - posebno njenih lidera koji su kasnije postavljeni na čelo najviših institucija u Prištini - i međunarodno podržane jednostrane deklaracije nezavisnosti Kosova 2008. godine, status i egzistencija Srba i drugih nealbanaca nastavlja ozbiljno da se pogoršava svakodnevno. Srpsko stanovništvo i dalje trpi dugoročnu diskriminaciju, represiju i progon. Zajednica od oko 350.000 Srba u regionu Kosova smanjila se za 250.000. A oko 100.000 onih koji ostaju u pokrajini uskraćeni su za osnovna prava i svakodnevno su uznemiravani od strane albanskih kontrolisanih institucija u Prištini - sve s namerom da se ovi poslednji preostali Srbi nateraju da pobegnu i stvori se monoetnička teritorija.
Sporazum iz Brisela iz 2013. godine - pregovaran od strane EU - bio je prekretnica u rešavanju tenzija između Beograda i Prištine, i uključivao je ključne odredbe koje štite prava kosovskih Srba i nude im značajnu samoupravu - uključujući sopstvenu policiju - s ciljem podsticanja pomirenja i stabilnosti. Dok je Beograd sproveo svaku odredbu Sporazuma, vlasti u Prištini i dalje ne uspevaju - više od 10 godina kasnije - da ispune svoje obaveze i samo su produbile tenzije i podele koje su bile na putu ozdravljenja.
Zaista, lider režima u Prištini, Aljbin Kurti, nije samo prekršio obaveze, već je i pogoršao položaj srpske populacije na Kosovu. Pod Kurtijevim vođstvom, kosovski Albanci su izveli brojne policijske racije po srpskim gradovima i selima; postavili prepreke slobodnom kretanju Srba ka centralnom delu Srbije, gde neki imaju poslove i porodice; ilegalno zabranili upotrebu srpskog dinara što prema zvaničnicima SAD-a može izazvati "humanitarnu krizu"; uskratili prava na imovinu i zemljište etničkim Srbima; čak su nedavno pokrenuli i surovi obračun sa medicinskim ustanovama i centrima zajednice. Sve ove akcije predstavljaju temeljno kršenje ljudskih prava i podrivaju napore ka pomirenju i miru u regionu. I pored stalnog, decenijama dugog pritiska na očajnu populaciju, Srbi na Kosovu i Metohiji ostaju posvećeni mirnim, dogovorenim rešenjima.
Iako Srbija, zajedno sa Argentinom, Brazilom, Kinom, Indijom, Indonezijom, Meksikom, Španijom, Ukrajinom i mnogim drugim zemljama koje predstavljaju većinu svetske populacije, ne deli isti stav sa Sjedinjenim Državama o statusu Kosova i Metohije, blisko sarađujemo u očuvanju stabilnosti u regionu i zaštiti prava srpske manjine u pokrajini. Zaista, nedavni porast patnje Srba paradoksalno je otvorio vrata još bližim odnosima sa Sjedinjene Američkim Državama. Sjedinjene Američke Države su bile snažni zagovornik osnivanja Zajednice srpskih opština na Kosovu i Metohiji i vrše pritisak na Kurtija da ispuni potpisane obaveze i odustane od svoje politike represije. Anketa iz aprila 2023. godine pokazala je da deset puta više Srba veruje da će SAD braniti njihove interese nego što će stati na stranu albanske većine na Kosovu.
I vreme je počelo da leči rane u odnosima Srbije sa međunarodnim partnerima, kao i predanost našeg predsednika Aleksandra Vučića, naše vlade i vladajuće Srpske napredne stranke integraciji u EU i još bližem partnerstvu sa Sjedinjenim Američkim Državama. Srbija je obnovila saradnju i zajedničke vojne vežbe sa Natoom putem programa Partnerstvo za mir. I nagli porast američkih investicija u srpsku ekonomiju, uključujući značajno prisustvo kompanija Rivian, Microsoft, Google, Coca-Cola, NCR i Ball Packaging, zajedno sa SAD-om kao najvažnijim izvoznim tržištem Srbije za ICT usluge, odigrao je važnu ulogu u poboljšanju odnosa stvaranjem desetina hiljada radnih mesta.
Svi ovi faktori doveli su do tačke gde, dvadeset pet godina nakon što su Nato bombarderi napali naše gradove, odnosi Srbije i SAD-a, uspostavljeni 1881. godine, možda su najjači što su bili od vremena kada smo bili saveznici u Drugom svetskom ratu, i samo obećavaju da će postati još jači.
Najbolji način na koji možemo da odamo počast svim našim civilnim žrtvama Nato bombardovanja je da nastavimo da stvaramo uspešnu i snažnu Srbiju - Srbiju kao oazu mira i saradnje.
Piše: Marko Đurić, ambasador Srbije u SAD
0 komentara