Presuda Tačiju otkriva nerešeni dvostruki standard Zapada prema Kosovu

Srbija ne traži ništa drugo osim jednakog tretmana i da se ono što se dogodilo tokom sukoba na Kosovu i Metohiji nazove pravim imenom. Prvostepena presuda Hašima Tačija, bivšeg premijera i predsednika tzv. Kosova i nekadašnjeg komandanta tzv. Oslobodilačke vojske Kosova (OVK), kao i još trojici njenih bivših pripadnika, za mnoge je predstavljala iznenađenje. Tači je osuđen na jedinstvenu kaznu zatvora od 25 godina. Jakup Krasnići, nekadašnji portparol OVK i član Direktorata za politička pitanja, dobio je istu kaznu.

Njima je suđeno za ratne zločine i zločine protiv čovečnosti počinjene tokom sukoba na Kosovu 1998. i 1999. godine. „Oni su krivično odgovorni za ratne zločine koji uključuju pritvaranje 385 ljudi, okrutno postupanje prema 49, mučenje 303 i ubistvo 96 osoba“, navedeno je u presudi. Sud je dalje objasnio da su žrtve bili kosovski Albanci koje su optuženi smatrali političkim protivnicima i saradnicima tadašnjih vlasti Savezne Republike Jugoslavije, kao i Srbi i Romi. Sud je odbacio optužbe za zločine protiv čovečnosti.

Zašto je presuda izazvala iznenađenje među mnogima u albanskoj zajednici, ali i širom sveta?

Prethodne presude međunarodnih sudova koji su se bavili bivšom Jugoslavijom, zajedno sa jednostranim i izrazito pristrasnim izveštavanjem masovnih medija tokom etničkih i verskih ratova na prostoru bivše Jugoslavije devedesetih godina, stvorile su pojednostavljenu sliku dobrih i loših momaka. Uprkos činjenici da su ozbiljni ratni zločini počinjeni na svim stranama, pristrasni i jednostrani globalni mediji sa Zapada predstavljali su Srbiju kao regionalni Izrael, a Srbe kao agresore i uljeze na tuđoj teritoriji, slično načinu na koji se Jevreji prikazuju u Palestini, kao da nemaju nikakve istorijske ili duhovne veze sa tom zemljom. Kada se tome doda činjenica da su došli u sukob sa narodima islamske veroispovesti, zapadne sile su u to vreme teško mogle da pronađu lakše i pogodnije kolateralne žrtve od Srba, dok su nastojale da pokažu svoj balansirani pristup muslimanskom svetu.

Posledično, 27 godina nakon oružanog sukoba, neizbežno se postavlja pitanje: kako su lideri strane koja se borila protiv Srba, a koja je dosledno predstavljana kao oslobodilačka, žrtva najtežih ratnih zločina i miljenik Zapada, uopšte mogli biti osuđeni?

Ljudi prisustvuju protestu nakon presude Haškog suda kojom su bivši lideri Oslobodilačke vojske Kosova (OVK), uključujući bivšeg predsednika Hašima Tačija, osuđeni za ratne zločine u Prištini, Kosovo, 1. oktobra 2026. godine.

Međutim, problem je dublji od konstatacije da je uticaj ove presude premali i da je stigla prekasno. Ključno pitanje jeste da ova presuda ne dovodi u pitanje aktivnosti terorističke OVK tokom sukoba na Kosovu i NATO agresiju na Saveznu Republiku Jugoslaviju. Politički i vojni lideri OVK bili su upravo ljudi koji su sada osuđeni: Hašim Tači, Kadri Veselji, Jakup Krasnići i Redžep Seljimi. Na taj način, Specijalizovana veća Kosova, poznata i kao Specijalni sud za Kosovo, praktično oslobađaju OVK.

Specijalizovana veća Kosova osnovana su 2015. godine odlukom tzv. Skupštine Kosova pod snažnim međunarodnim pritiskom Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država. Glavni zadatak Specijalizovanih veća je da istražuju i procesuiraju teška prekogranična i međunarodna krivična dela, pre svega ratne zločine i zločine protiv čovečnosti, započete ili počinjene na Kosovu između 1. januara 1998. i 31. decembra 2000. godine. Neposredni povod bio je izveštaj Saveta Evrope iz 2011. godine, koji je sačinio švajcarski senator Dik Marti i koji je ukazao na umešanost pripadnika OVK u otmice, ubistva i ilegalnu trgovinu ljudskim organima. S obzirom na visok rizik od zastrašivanja i curenja informacija, sud je dobio zadatak da obezbedi sigurno okruženje za vođenje postupaka. Njegovo sedište je zbog toga premešteno u Hag, a njegovo osoblje i sudije čine isključivo međunarodni stručnjaci.

Zamka za svet i javnost

Presuda Tačiju i ostalima tako predstavlja svojevrsnu zamku za međunarodnu zajednicu i javnost. U praksi, ona osuđenu grupu definiše kao kriminalnu organizaciju čiji su članovi u prvom stepenu proglašeni krivim za pojedinačna ubistva. Drugim rečima, nisu osuđeni za sistematski progon i ubistva, odnosno zločine protiv čovečnosti počinjene na etničkoj i verskoj osnovi. Iako zvanična politička platforma OVK, naravno, nije formalno proklamovala etnički ili verski progon, njena vojna strategija i aktivnosti na terenu u praksi su uključivale masovno etnički motivisano nasilje i proterivanje nealbanskog stanovništva. Iako su izrečene kazne prilično stroge, pravna kvalifikacija zločina nastavlja praksu prethodnih sudova, prema kojoj se samo ratni zločini nad Srbima ne tretiraju kao zločini protiv čovečnosti.

Današnja geopolitička previranja, a posebno administracija predsednika Trampa, stvaraju uslove u kojima bi se ova naracija mogla promeniti. Nadamo se da se politika „autopilota“, koja je vođena decenijama, u ovom slučaju neće ponoviti kao refleks. Očekujemo stav zasnovan na činjenicama. Srbija isto očekuje od Izraela, zemlje koja se decenijama suočava sa terorističkim pretnjama i napadima u meri sa kojom se nijedna druga zemlja ne može uporediti. Sve je kulminiralo masakrom 7. oktobra 2023. godine, najtežim gubitkom jevrejskih života od Holokausta, obeleženim brutalnim i patološkim ubistvima, seksualnim nasiljem i zarobljavanjem beba, dece, trudnica i civila svih drugih kategorija.

Srbija ne traži ništa drugo osim jednakog tretmana i da se ono što se dogodilo tokom sukoba na Kosovu i Metohiji nazove pravim imenom. Zakasnela pravda, međutim, ne donosi utehu porodicama žrtava OVK niti stotinama hiljada Srba koji su napustili Kosovo i Metohiju nakon završetka rata.

Priroda te organizacije ogleda se i u činjenici da se, od 220.000 Srba koji su napustili Kosovo i Metohiju zbog progona, pretnji i nepodnošljivih uslova života, nakon rata i uspostavljanja civilne vlasti bivših komandanata OVK, koji su vojne uniforme zamenili civilnom odećom, vratilo samo dva odsto.

Rezultat aktivnosti OVK pod Tačijem i njegovim saradnicima bila su 2.187 ubijenih Srba, uglavnom civila, uključujući žeteoce u Starom Gracku, kao i ljudi koji su oteti i ubijeni u posleratnim odmazdama, napadima i otmicama nakon 12. juna 1999. godine. Sudbina još 570 nealbanaca ostala je nepoznata.

Tokom trodnevnog pogroma nad Srbima, od 17. do 19. marta 2004. godine, ubijeno je 10 Srba, 35 crkava i manastira je srušeno ili zapaljeno, zajedno sa 935 srpskih objekata, uključujući 738 kuća i 10 javnih objekata, poput škola, pošta i zdravstvenih centara. Ukupno 4.012 Srba proterano je iz šest gradova i devet sela. Dva sela, Slatina i Svinjare, potpuno su uništena.

Verska dimenzija takođe se mora uzeti u obzir, posebno imajući u vidu da je upravo Srpska pravoslavna crkva (SPC) danas jedna od ključnih institucija koja je opstala pod gotovo nemogućim uslovima na Kosovu i Metohiji. Ona predstavlja bedem koji ni OVK ni sadašnje ekstremističke vlasti na Kosovu i Metohiji još nisu uspele da uklone. Gotovo svakodnevno svedočimo pokušajima predstavnika privremenih institucija u Prištini da različitim oblicima pritiska onemoguće dalji opstanak SPC u južnoj srpskoj pokrajini.

Tokom 2021. godine vlasti u Prištini intenzivirale su diplomatske napore da prisvoje srpsko kulturno nasleđe. Te napore predvodio je Aljbin Kurti, premijer privremenih institucija u Prištini, koji je poslao zvanična pisma 54 svetska lidera i Unesku. U tim pismima i javnim nastupima izneti su „argumenti“ da pravoslavni manastiri i crkve na Kosovu i Metohiji predstavljaju „kosovsko nasleđe“, uz zahteve da se promeni njihov formalni status i ukine odgovornost Srbije za te spomenike.

Četiri srpska pravoslavna verska objekta – Visoki Dečani, Pećka patrijaršija, Gračanica i Bogorodica Ljeviška – time bi bili uklonjeni sa Liste svetske baštine u opasnosti, uz obrazloženje da su se bezbednosni uslovi promenili i da su kosovske institucije sposobne da ih zaštite. Vlasti se posebno protive terminu „srpsko kulturno nasleđe“ u zvaničnim dokumentima, insistirajući na tome da ti kulturni spomenici i pravoslavne crkve pripadaju svim građanima i „državi Kosovo“, bez obzira na etničku pripadnost. Kosovo je kolevka srpske nacije, s obzirom na njegov izuzetan istorijski, duhovni i kulturni značaj u kolektivnom identitetu i nacionalnoj mitologiji Srba, posebno zbog povezanosti sa srednjim vekom i Kosovskom bitkom 1389. godine protiv osvajačke vojske Osmanskog carstva pod komandom sultana Murata I, kao i zbog manastira i crkava iz 13. i 14. veka.

Kosovo je srpski Jerusalim i, u formalnom pravnom smislu, srpska Galileja: suverena teritorija Republike Srbije na kojoj je demografska bitka postepeno gubljena u više navrata.

Većina zemalja EU godinama je okretala glavu pred ovim pokušajem da se promoviše takav radikalni istorijski revizionizam i potkopaju verska i ljudska prava.

Radikalna verska komponenta, koja se tako često zanemaruje kada se govori o aktivnostima OVK, čija je ideologija bila osnova pokušaja otcepljenja od Srbije, pokazuje se u pravom svetlu kroz učešće značajnog broja Albanaca sa Kosova i Metohije u operacijama Islamske države, od kojih su neki bili i vojni komandanti. Jedan od najtraženijih pripadnika Islamske države bio je Albanac sa Kosova i Metohije, džihadista Lavdrim Muhadžeri, poznat i kao Abu Abdulah al-Kosovi. Nalazio se na američkoj listi najtraženijih terorista i imao je ključnu ulogu u regrutovanju Albanaca za terorističke operacije na Bliskom istoku.

Nasuprot sistematskoj i organizovanoj propagandi vođenoj decenijama, koja je srpsku stranu predstavljala kao jedinu odgovornu za sve što se dogodilo na Kosovu tokom devedesetih, Srbi i drugi nealbanci praktično su nestali sa te teritorije. Obaveze preuzete u cilju uspostavljanja Zajednice srpskih opština nisu ispunjene. Kao i u pojedinim zemljama Bliskog istoka, ugnjetavanje i nestanak hrišćanskih zajednica se nastavljaju, uz malo brige koju pokazuje veliki deo međunarodne zajednice.

Posebno je obeshrabrujuće to što su, nakon prvostepene presude bivšim liderima OVK 16. septembra, demonstranti na Kosovu i Metohiji reagovali nasilno, dok su protesti njihovih pristalica u Hagu prerasli u nerede u kojima je holandska policija morala da koristi vodene topove, biber-sprej i palice. Za razliku od drugih delova bivše Jugoslavije, gde su se pojavili predstavnici vlasti, intelektualne elite i organizacije civilnog društva koji su osudili zločine počinjene u ime njihovih naroda, takve reakcije na Kosovu i Metohiji danas nema. Na kraju, ostaje da se vidi šta će doneti drugostepena presuda po žalbi.

Za jevrejske čitaoce ovo neminovno podseća na vešto manipulisanje istorijskim činjenicama iz perioda Drugog svetskog rata i Holokausta.

Dok su Albanci u Albaniji imali plemenitu i izuzetnu ulogu u zaštiti male jevrejske zajednice i jevrejskih izbeglica, čime je Albanija postala jedina zemlja u Evropi u kojoj je broj Jevreja na kraju rata bio veći nego pre Holokausta, situacija na raskomadanom području Kosova i Metohije bila je potpuno drugačija. Pripadnici organizacije Bali Kombëtar, albanske nacionalističke i antikomunističke organizacije osnovane 1942. godine sa ciljem stvaranja Velike Albanije, blisko su sarađivali sa italijanskim, a kasnije i nemačkim snagama tokom Drugog svetskog rata, uprkos tome što su se izjašnjavali protiv okupatora.

Na Kosovu i Metohiji, kao i u delovima današnje Severne Makedonije i Crne Gore, počinili su brojne zločine i masovna ubistva nad nealbancima, posebno Srbima. 21. brdska divizija Vafen SS „Skenderbeg“ (1. albanska) snosi direktnu odgovornost za hapšenje i deportaciju Jevreja sa Kosova i Metohije tokom Drugog svetskog rata. Sastavljena pretežno od kosovskih Albanaca pod nemačkom komandom, jedinica je formirana u proleće 1944. godine. Veliki jerusalimski muftija Hadži Amin el Huseini delovao je kao verski regruter i propagandista za muslimanske jedinice Vafen SS-a Hajnriha Himlera, pomažući u stvaranju osnove za balkanske divizije u čijem je jezgru bila 21. brdska divizija Vafen SS „Skenderbeg“.

Odmah nakon formiranja, postala je ključno sredstvo u sprovođenju Holokausta na tom području. Dana 14. maja 1944. godine pripadnici divizije „Skenderbeg“ izvršili su masovnu raciju u jevrejskim domovima u Prištini. Uhapsili su 281 člana zajednice, opljačkali njihovu imovinu i predali ih Gestapou. Uhapšeni Jevreji prvo su odvedeni u privremeni pritvorski logor u Prištini, a zatim su preko logora Staro sajmište u Beogradu deportovani u koncentracioni logor Bergen-Belzen.

Posebno treba istaći Džafera Devu, ministra unutrašnjih poslova u kolaboracionističkoj vladi, koji je aktivno regrutovao pripadnike i sarađivao sa nemačkim obaveštajnim službama. Ugledni Jerusalim post takođe je izvestio o inicijativama za obnovu njegove kuće u Kosovskoj Mitrovici.

Ratne zločine tokom devedesetih godina na prostoru bivše Jugoslavije počinile su sve strane u sukobu. Nažalost, teški ratni zločini počinjeni su i u ime Srba. Sve žrtve zločina motivisanih etničkom i verskom mržnjom zaslužuju jednako poštovanje, a svi počinioci zaslužuju jednaku kaznu. Srpske žrtve zaslužuju isto poštovanje, a rane ostaju nezalečene. Ovo je ujedno upozorenje čovečanstvu; jedino je pitanje ko će biti sledeći označen. „Audiatur et altera pars“, latinska pravna maksima, predstavlja temelj osnovne pravičnosti i pravičnog postupka u pravnim i administrativnim sistemima širom sveta.

Za Džeruzalem post pišu: Aleksandar Nikolić, počasni konzul Republike Srbije u Izraelu, i dr Vladimir Marinković, bivši potpredsednik Narodne skupštine Republike Srbije i predsednik Srpsko-američkog kongresa prijateljstva