Sa do të ishte problem për Perëndimin dhe NATO-n dënimi i Thaçit dhe liderëve të tjerë të UÇK-së për krime lufte?

Fillimi i gjykimit të liderëve të UÇK-së para Gjykatës Speciale në Hagë, e veçanërisht mbrojtja e të akuzuarve, solli në pah dimensionin politik të këtij procesi dhe ngriti pyetjen nëse dhe sa vendime për Hashim Thaçin, Jakub Krasniqin, Rexhep Selimin dhe Kadri Veselin për krime lufte do të ishin problem për Perëndimin dhe NATO-n.

Gazetari i njohur gjerman Mihael Martens ka paraqitur tezën se verdikti i Thaçit mund të nënkuptojë se NATO ka bërë luftë në Serbi në vitin 1999 me ndihmën e një krimineli lufte dhe bashkëbiseduesit me të cilët kemi biseduar kanë të njëjtin mendim.

Në një sërë postimesh në Twitter dhe një tekst autori për "Frankfurter Allgemeine Zeitung", ku Martens është korrespondent për Evropën Jugore, ai hapi disa dilema, para së gjithash "a është procesi kundër Thaçit në të vërtetë një proces kundër NATO-s" dhe "ç’lidhje ka fakti që Thaçi po mbrohet me një ekip avokatësh ëndrrash”, në të cilin janë investuar 16 milionë euro nga buxheti i qeverisë së Prishtinës dhe kushedi sa milionë të tjera nga burime të tjera.

E gjithë kjo pasohet nga fjalët hyrëse të mbrojtjes së të akuzuarve dhe avokatëve të tyre, ku Thaçi në veçanti këmbënguli për bashkëpunim me zyrtarët perëndimorë të kohës, të cilët luajtën një rol të madh në krijimin e pavarësisë së Kosovës, dhe deklaroi se disa nga ata, si Madellin Ollbrajt dhe Riçard Hollbruk, nuk do të mund të dëshmonin për pafajësinë e tij, sepse nuk janë më në mesin e të gjallëve.
Avokati i Thaçit, Gregori Kiho, tha gjithashtu se ai ftoi figura ndërkombëtare që kishin lidhje me Kosovën për të qenë dëshmitarë në gjykatë, si gjenerali i NATO-s Veslli Kllark dhe ambasadori Bernard Kushner. Janë përkujtuar edhe fjalët e presidentit aktual të SHBA-së, Xhosef Bajden, i cili dikur ish-presidentin e Kosovës dhe komandantin e UÇK-së e quajti “Xhorxh Vashington e Kosovës”.

Bashkëbiseduesit e Kosovo Online, profesori i së drejtës ndërkombëtare Tibor Varadi, profesori i marrëdhënieve ndërkombëtare Srgjan Perishiq dhe avokati Branisllav Tapushkoviq thonë se pyetjet e Martensit goditën drejt "në cakun", por ata kanë pikëpamje të ndryshme për pasojat e mundshme politike për Perëndimin dhe NATO-n nëse gjykata në Hagë dënon ish-udhëheqësit e UÇK-së, si anëtarë të një ndërmarrje të përbashkët kriminale, për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.

Profesori i së drejtës ndërkombëtare dhe ish përfaqësuesi ligjor i RFJ-së në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë, Tibor Varadi, thotë për Kosovo Online se vendimi kundër liderëve të UÇK-së në Hagë sigurisht që do të ishte një argument shtesë kundër ndërhyrjes së NATO-s, e cila, kujton ai, nuk ishte aprovuar as nga Kombet e Bashkuara.

“Ndërhyrja e NATO-s u arsyetua me faktin se shqiptarët në Kosovë duhej të mbroheshin, por u shkatërruan edhe urat në Novi Sad, të cilat nuk u bënë asgjë të keqe shqiptarëve në Kosovë, ashtu si sinagoga që u bombardua, apo ndërtesa të Ambasadës kineze në Beograd. Gjithashtu, në rastin e dënimit të liderit të UÇK-së, argumenti se ndërhyrja e NATO-s ishte përgjigje ndaj disa mizorive serbe do të zvogëlohej edhe më shumë nga fakti se kishte edhe keqbërje nga pala shqiptare”, thotë Varadi.

I pyetur nëse dënimi i krerëve të UÇK-së mund të dëmtojë Perëndimin dhe NATO-n do të thotë se Thaçi dhe të tjerët kanë më shumë shanse të lirohen, Varadi thotë se kjo mund të spekulohet.

“Si jurist nuk mund të kem një mendim nëse janë fajtorë apo jo, që mund të arrihet vetëm pas studimit të të dhënave, por mund të them që politika ka qenë gjithmonë një barrë për ligjin. Juristët e vërtetë mund të çlirohen nga kjo barrë. Para disa ditësh vdiq një jurist tepër i rëndësishëm, i shquar, Ben Ferenc, ishte 103 vjeç dhe ishte prokuror i Nurembergut. Pata nderin ta njihja, njëherë e organizova që të mbante një leksion në Akademinë Serbe e Shkencave dhe e Arteve, dhe ai tha se drejtësia mund të arrihet vetëm nëse të gjithë i bashkohen Gjykatës Penale Ndërkombëtare, si Amerika dhe Rusia, gjë që nuk ndodh tani. Ferenc vdiq të Premten e Madhe sipas Pashkëve Katolike, ai nuk do të ringjallet, por nëse idetë e tij mund të ringjallen, do të kishte një rëndësi të madhe. Edhe këto procese që po bëhen në lidhje me shqiptarët e akuzuar për krime janë një shans për drejtësi”, thotë Varadi.

Faktin që Thaçi dhe mbrojtësit e tij këmbëngulën që zyrtarët perëndimorë kanë bashkëpunuar ngushtë me liderët e Kosovës në atë kohë, Varadi e sheh si një lloj paralajmërimi nga të akuzuarit për Perëndimin se ata mund të jenë "dëshmitarë të papërshtatshëm për ta".

“Mund të mendohet se është një paralajmërim, një kërcënim, por tani për tani vetëm mund të spekulojmë për të gjitha këto”, thotë Varadi.

Ai thekson se gjëja më e rëndësishme në çdo gjë është fitimi i ligjit – nëse ka mundësi për të.

"Unë e mbështes ligjin. Dhe mendoj se ligji duhet të ndahet nga kombësia e autorëve. Sepse nuk ka dyshim se ka serbë që kanë kryer krime, si dhe hungarezë, amerikanë, shqiptarë, gjermanë, ukrainas, rusë. Ata duhet të dalin para drejtësisë dhe të dënojnë ata që kanë bërë vërtet diçka, pavarësisht se cilit grup, komb apo fe i përkasin”, thotë Varadi.

Profesori i marrëdhënieve ndërkombëtare dhe ish-oficeri Srgjan Perishiq thotë për Kosovo Online se ka mundësi që Thaçi dhe të tjerët të mos dënohen, pasi kjo mund të përbëjë problem për Perëndimin dhe NATO-n.

“Pikërisht për këto arsye, që dënimi i Thaçit dhe të tjerëve mund të nënkuptojë se Perëndimi dhe NATO kanë bashkëpunuar me kriminelët e luftës, ata nuk mund t'ia lejojnë vetes atë çarje në radhët e tyre, veçanërisht jo në një kohë kur blloku perëndimor po përpiqet të krijojë unitet kundër Rusisë në Ukrainë. Perëndimit nuk i duhet asnjë "njollë", dhe kështu do të mund të interpretohej dënimi ndaj liderëve të UÇK-së. Dhe kjo "njollë" do të ishte një çarje e madhe në monolitin që ata po përpiqen të krijojnë në bllokun e tyre”, thotë Perishiq.

Ai thekson se ka mundësi që të dënohet një nga liderët e UÇK-së që aktualisht po gjykohet në Hagë, por nuk beson se do të jetë Thaçi.

“E përsëris, ndërkohë që ky konflikt global vazhdon, Perëndimi nuk ka nevojë për asnjë çarje në radhët e veta, dhe liderët e UÇK-së janë në njëfarë mënyre kampi i tyre. Mendoj se nuk ka gjasa që ndërkohë që konflikti ruso-ukrainas po vazhdon, se liderët e UÇK-së mund të dënohen. Ndoshta do të dënohen në shkallë të parë, por për mendimin tim gjithçka do të përfundojë me pafajësi. Dënimi i Thaçit dhe të tjerëve nuk do të ishte problem për Perëndimin nëse marrëdhëniet ndërkombëtare do të ishin më paqësore. Por tani, në këtë kontekst të marrëdhënieve, ai aktgjykim do të ishte një goditje e madhe dhe pse do t'ia bënin vetes këtë. Dhe ne e dimë se Dhomat e Specializuara për Kosovën në Hagë janë nën kontrollin e tyre", beson Perishiq.

Avokati Branisllav Tapushkoviq beson se do të shmanget në të gjitha mënyrat e mundshme që NATO të lidhet me krimet e ndodhura para luftës në Kosovë, por edhe me krimet e pasluftës, kur u zhdukën një mijë njerëz dhe, siç shton ai, askush nuk është ndjekur penalisht për të deri më sot.

“Nuk do të ketë shumë përfitime nga gjykimi, në radhë të parë sepse e gjithë kjo është intensifikuar për shkak të çështjes së “Shtëpisë së verdhë” dhe akuzave për trafikim të organeve njerëzore. Kjo nuk është dhe nuk do të jetë në aktakuzë, askush nuk është akuzuar për të. Në aktakuzë nuk ka asgjë për dëbimin e 250.000 serbëve pas pushtimit të NATO-s. Pyetja është se çfarë do të mbetet nga akuzat mbi të cilat bazohet aktakuza, duke qenë se gjykimi po mbahet në pesë faza dhe çështja e madhe është gjithashtu se nën çfarë presioni janë dëshmitarët dhe nëse do të ketë dëshmitarë që do t'i vërtetojnë ato gjëra që përmban aktakuza”, tha Tapushkoviq për Kosovo Online.

Ai shton se është në interesin e shumë njerëzve që krimet të mos jenë të lidhura me NATO-n dhe thekson se derisa po zhvillohej gjykimi i ish-presidentit jugosllav Sllobodan Millosheviq, nuk flitej për krimet e lidereve të UÇK-së, por vetëm kishte mendimi se ndaj shqiptarëve u bënë krime.

“Po të kishte qenë në kohën kur Millosheviqi po gjykohej, aktakuza kundër lidereve të UÇK-së do të kishte qenë edhe më e lëkundshme, kështu që ai do të shmangte lidhjen me ato gjëra që ata kanë mundësuar të ndodhin, në të gjitha mënyrat e mundshme, para se gjithash me ato krime që kanë ndodhur para fillimit të luftës”, tha Tapushkoviq.

Profesori i së drejtës ndërkombëtare nga Prishtina, Afrim Hoti, beson se gjykimi në Hagë nuk mund dhe nuk do të shikohet në kontekstin e disa pasojave politike për Perëndimin dhe NATO-n.

"Ka një dallim thelbësor midis ligjit të luftës dhe krimeve të mundshme të luftës. Lufta e NATO-s dhe UÇK-së ishte e drejtë dhe legjitime, kundër spastrimit etnik dhe gjenocidit të kryer nga ish diktatori serb dhe më vonë krimineli Millosheviqi. Pra, situata këtu është plotësisht e qartë, pavarësisht se kush e ka udhëhequr këtë luftë”, thotë Hoti për Kosovo Online.

Ai gjithashtu thekson se “krimet e supozuara gjatë luftës duhet të zbardhen, pavarësisht se kush i ka kryer ato”.

"Kjo vlen edhe për liderët e ish-UÇK-së. Këto raporte janë të rregulluara qartë me Konventën e Gjenevës. Prandaj lufta dhe zhvillimi i saj ka qenë dhe mbetet i drejtë. Çështjet e përgjegjësisë individuale janë çështje me të cilat merret gjyqësori, pa dallim etnie, racore apo bazë tjetër”, thotë Hoti.