Matematika paszgjedhore në Kosovë: A çon bashkimi i opozitës në një qeveri të re?

Aljbin Kurti, Ljumir Abdidžiku, Ramuš Haradinaj, Memlji Krasnići

Burim: Kosovo online/Ilustracija

Shumicë e ngushtë dhe e brishtë, por shumicë. Kështu mund të përshkruhet Qeveria e ardhshme e Kosovës nëse do të formohej nga tre partitë opozitare që, sipas rezultateve paraprake të zgjedhjeve, së bashku kanë më shumë deputetë sesa Lëvizja Vetëvendosje e Albin Kurtit. Kjo mundësi do të ishte më e pëlqyeshme për Perëndimin, por megjithatë, do të varet shumë më tepër nga kalkulimet se kush do të përfitonte më shumë nga kjo situatë për shkak të zgjedhjeve të ardhshme lokale dhe presidenciale: opozita aktuale apo kryeministri aktual, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve është ende duke numëruar votat nga qendrat e votimit dhe dje ka arritur në 73.23 për qind. Sipas rezultateve të mëparshme preliminare, Lëvizja Vetëvendosje ka fituar një fitore bindëse me më shumë se 41 për qind të votave. Megjithatë, tri partitë opozitare: Partia Demokratike e Kosovës, Lidhja Demokratike dhe koalicioni rreth Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës do të kenë gjithsej më shumë deputetë dhe nëse do t'u besohet - ata nuk kanë ndërmend të bëjnë asnjë aleancë me Albin Kurtin.

“Tani kemi qëndrime të prera nga dy parti, PDK-ja dhe AAK-ja, se nuk pranojnë as koalicion me Vetëvendosjen dhe se duan një qeveri të përbashkët trepartiake, PDK-në, LDK-në dhe AAK-në. Nëse i njëjti vullnet ekziston edhe në LDK, atëherë duket se ky do të jetë opsioni më i mundshëm”, tha analisti politik Visar Imeri.

Ai beson se negociatat dhe marrëveshjet për aleancën nuk do të jenë të lehta, por se partitë opozitare “e kuptojnë seriozitetin e situatës dhe rrethanat në të cilat ndodhet Kosova”.

Pozicioni pati

Në një skenar të tillë beson edhe profesori universitar dhe ish-diplomati Blerim Canaj.

Në një bisedë për Kosovo online, ai pohon se rezultatet e zgjedhjeve i kanë futur të gjitha partitë në një "pozicion pati", për shkak të së cilës qeveria koalicione mes LDK-së, PDK-së dhe AAK-së është opsioni më i mundshëm, por me një mandat të kufizuar.

"Një koalicion i opozitës është i mundshëm. Asnjëra prej tyre nuk ka mjaftueshëm deputetë për të qeverisur e vetme, dhe nëse arrijnë të formojnë një koalicion, shumë është e mundur që brenda një viti të kemi zgjedhje të reja për shkak të zgjedhjeve presidenciale. Kjo është një situatë bllokuese për të gjitha partitë", thotë Canaj.

Ai beson se një qeverisje e tillë është e mundur sepse liderët e Partisë Demokratike të Kosovës dhe Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës tashmë kanë thënë qartë se nuk duan koalicion me Vetëvendosjen.

Partneri i tretë në qeverinë e re, Lidhja Demokratike e Kosovës dhe lideri i saj, Lumir Abdixhiku, ende nuk janë komentuar lidhur me këtë çështje, ndaj Canaj nuk e përjashton mundësinë që të bëjë marrëveshje me Vetëvendosjen në vend të partive opozitare.

“Është e mundur, por nuk mund të themi se është 100 për qind i gatshëm sepse Kurtit nuk mund t’i besohet. Kjo është gjëja. E dimë se si ka qenë koalicioni me LDK-në herën e kaluar. Kur të bëhet koalicion duhet të ketë besim dhe kam ndjesinë se askush nuk i beson më Kurtit”, ka theksuar Canaj.

I pyetur se sa ndikim mund të kenë deputetët e komuniteteve pakicë në zgjedhjen e qeverisë së re, ai përkujtoi se Kushtetuta e Kosovës thotë qartë se ata duhet të jenë pjesë e pushtetit ekzekutiv dhe opozita, thotë ai, do të ishte shumë “më konstruktive” në këtë drejtim.

“Mendoj se opozita është më konstruktive, veçanërisht në raport me minoritetin serb në Kosovë. Ata i shohin gjërat ndryshe. Së paku, kjo është përshtypja ime se ata nuk duan t'i përdorin pakicat vetëm për qëllimet e tyre politike, por duan integrimin real të minoritetit serb në institucione, por edhe jetën në Kosovë. Prandaj mendoj se opozita është më konstruktive kur bëhet fjalë për minoritetet, veçanërisht për komunitetin serb”, është i bindur Canaj.

Faktor i huaj

Nga ana tjetër, politologu Ognjen Gogiq beson se Kosova është më afër zgjedhjeve të reja sesa qeverisë së re.

“Askush nuk është i kënaqur me këto rezultate. As Vetëvendosja dhe as parti opozitare. Të gjithë janë në një situatë ku nuk mund të formojnë një qeveri me të cilën do të ishin të kënaqur. Dhe vetëm një faktor i huaj mund ta prishë këtë. Nëse Europa Perëndimore ose SHBA urdhërojnë opozitën aktuale të mblidhen në një kolonë për të dërguar Kurtin në opozitë, ky mund të jetë një faktor kryesor. Përveç kësaj, nuk duket se dikush është i interesuar për formimin e një qeverie të re”, thotë Gogiq.

Prandaj nuk e përjashton mundësinë e zgjedhjeve të reja.

“Është e mundur që në fakt do të ketë zgjedhje të reja që do të përkojnë ose me zgjedhjet lokale që vijnë në vjeshtë ose do të ketë zgjedhje të reja pasi parlamenti i Kosovës të dështojë të zgjedhë një president të ri, që është për pak më shumë se një vit. Pra, duhet të presim zgjedhje të reja në vitin e ardhshëm”, beson Gogiq.

Ai e bazon skepticizmin e tij se partitë opozitare mund të krijojnë një bllok anti-Kurti dhe të formojnë një qeveri të re në faktin se këto parti janë të bashkuara vetëm nga kundërshtimi i tyre ndaj Kurtit dhe politikave të tij.

"Ajo që i pengon ata të formojnë një qeveri janë marrëdhëniet e tyre të ndërsjella në radhë të parë. Të gjithë ata kishin qeveri koalicioni më parë që ishin pak a shumë jetëgjatë. Ata kanë dallime mes tyre, por ajo që i bashkon është kundërshtimi i tyre ndaj Kurtit dhe politikave të tij. Ky është i vetmi faktor koheziv," thekson.

Një argument i mundshëm që do t'u mjaftonte liderëve të opozitës për të formuar një qeveri të re është se, ndryshe nga Vetëvendosje, ata janë më pro-perëndimorë.

“Të tri partitë opozitare janë më pro-perëndimore dhe nuk janë të gatshme të rrezikojnë, të rrezikojnë marrëdhëniet me Perëndimin. Ata janë më të hapur ndaj atyre sugjerimeve apo diktateve që vijnë nga Perëndimi”, konsideron ky politolog.

Ai dyshon se një koalicion i tillë do të ndodhë ndonjëherë sepse “mendimi strategjik” është shumë më i rëndësishëm për secilën nga këto parti.

“Këtu ka një mendim strategjik më i rëndësishëm nëse ia vlen të formojnë një qeveri që do të ishte e paqëndrueshme dhe të rrezikojnë të jetë jetëshkurtër dhe më pas Kurti të kthehet në pushtet edhe më i fortë se sa ishte”, shpjegoi Gogiq.

Ai përmend si moment kyç zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës, të planifikuar për në prill të vitit të ardhshëm, i cili do të zgjidhet në bazë të dy të tretat e shumicës në parlament.

“Me mbështetjen që ka në parlament, Kurti mund ta bllokojë atë proces, që do të thotë se në fakt do të krijonin një koalicion që do të ishte një kompromis me të cilin askush nuk do të kënaqej, por do të ishte me afat të caktuar dhe tashmë do të dihej se zgjedhjet e reja vijnë vitin e ardhshëm. Pastaj ata do të shkonin në ato zgjedhje me pozicione fillestare më të këqija. Pra, ka të bëjë me të menduarit strategjik nëse është e zgjuar ta bësh atë apo jo”, specifikon Gogiq.

Ai beson se në një kombinim të tillë, Lidhja Demokratike e Kosovës është më taktika.

“LDK-ja ka shumë gjasa që të jetë jashtë marrëveshjes së koalicionit pikërisht sepse po llogarit që në periudhën e ardhshme vetëm të rritet rejtingu dhe më pas, pas zgjedhjeve të reja, të jenë në pozitë më të favorshme për të negociuar një qeveri të re”, thotë Gogiq.

I pyetur se si do të sillet një qeveri e ardhshme e përbërë nga opozita ndaj komunitetit serb, ai thekson se të trija partitë: PDK, LDK dhe ABK ishin tashmë në pushtet dhe kishin kryeministrat e tyre.

“Dhe ata të gjithë ishin më tolerantë ose ndoshta kishin pak më shumë mirëkuptim për serbët në Kosovë sesa qeveria aktuale e udhëhequr nga Albin Kurti. Ata ishin të gjithë më të moderuar në politikat e tyre ndaj serbëve. Ndoshta për shkak të vetë serbëve, të cilët mund të kenë shumë më tepër respekt, por mbi të gjitha për shkak të bashkësisë ndërkombëtare. Ata nuk donin të rrezikonin të dëmtonin reputacionin e tyre. Në një farë mënyre, ata po e dëshmonin veten në Perëndim duke dashur të tregonin se ishin ata që respektonin të drejtat e komuniteteve në Kosovë”, thotë Gogiq.

Dialogu politik

Aleksa Tojçiq, bashkëpunëtor në Qendrën për Stabilitet Social, beson se tri partitë opozitare mund të formojnë një qeveri të re të Kosovës, por se është e rëndësishme që Lista Serbe të përfshihet në këtë proces.

“Unë jam më afër që opozita të formojë mazhorancën. Para së gjithash, duke pasur parasysh qëndrimin që ekziston në administratën e re amerikane, e cila nuk e mbështet Albin Kurtin. Jam i sigurt se do të përpiqen që tri partitë opozitare në Kosovë, me pjesëmarrjen e Listës Serbe, të formojnë një shumicë të re koalicioni në atë dialog politik”, thotë Tojçiq për Kosovo online.

Ai kujton se komunitetit serb në Kosovë i garantohet një pozitë ministrore dhe dy zëvendësministrore në Qeverinë e Kosovës, por pavarësisht kësaj, është vendimtare që të vendoset dialogu me Listën Serbe.

"Besoj se këto parti opozitare do të gjejnë një mënyrë për të vendosur një dialog me Listën Serbe dhe mendoj se kjo do të ishte mirë. Në periudhat e mëparshme, kjo doli të ishte një opsion shumë më i mirë se kur Albin Kurti mori pushtetin dhe kur ai kërkoi plotësisht të përjashtonte komunitetin serb, si politikisht ashtu edhe në çdo kuptim tjetër”, është i bindur Tojçiq.