Nga sinjali politik te bashkëpunimi konkret: Çfarë i sjell Serbisë dialogu strategjik me SHBA?

Serbia dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës po fillojnë një dialog strategjik, i cili, sipas vlerësimit të bashkëbiseduesve të Kosovo online, përfaqëson një pikë kthese që i ngre marrëdhëniet mes dy vendeve në një nivel më të lartë, duke u bazuar në respektin e ndërsjellë për interesat kombëtare dhe ato të politikës së jashtme. Departamenti Amerikan i Shtetit ka bërë të ditur se dialogu strategjik pasqyron një epokë të re në marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Serbisë, ndërsa analistët thonë se ai do të hapë mundësi të reja për investime në Serbi dhe do të rrisë bashkëpunimin me SHBA-në në disa fusha, përfshirë sektorin energjetik, gjë që përputhet me planet e Uashingtonit për të gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor.

Shkruan: Jellena Novakov

Sesioni i parë do të mbahet të premten në Uashington, ndërsa Serbinë në bisedimet me zëvendëssekretarin amerikan të Shtetit, Kristofer Landau, do ta përfaqësojë ministri i Punëve të Jashtme, Marko Gjuriq, i cili tha se fillimi i dialogut strategjik është një mesazh se Uashingtoni e sheh Serbinë si partnere dhe si një vend mik.

“Ky që po ndodh të premten është histori politike në marrëdhëniet mes Serbisë dhe SHBA-së dhe mendoj se ekonomia, qytetarët, si dhe pozita ndërkombëtare dhe reputacioni i Serbisë do të forcohen edhe më tej”, tha Gjuriq.

Ai shtoi se dialogu strategjik është i rëndësishëm edhe për shkak të Kosovës, ndërsa presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, përfundoi se kjo është një mundësi për të kërkuar mirëkuptim më të madh për pozicionin e Beogradit, si dhe për rritjen e investimeve në Serbi.

Në të njëjtën kohë, politikanët kosovarë kanë shprehur shqetësim për fillimin e dialogut mes Serbisë dhe SHBA-së, veçanërisht pas pezullimit të dialogut strategjik të planifikuar mes Uashingtonit dhe Prishtinës. Ish-kryeministri Avdullah Hoti paralajmëroi rrezikun që Kosova të mbetet e izoluar ekonomikisht dhe politikisht, nëse autoritetet vazhdojnë me qasjen e deritanishme.

Në shtatorin e kaluar, Uashingtoni pezulloi për një periudhë të pacaktuar dialogun strategjik të planifikuar me Kosovën, duke vlerësuar se veprimet e kryeministrit Albin Kurti kishin rritur tensionet dhe paqëndrueshmërinë, gjë që, sipas tyre, kishte zvogëluar mundësinë për punë produktive mbi interesat e përbashkëta.

Epokë e re e marrëdhënieve mes Serbisë dhe SHBA-së

Departamenti Amerikan i Shtetit i ka deklaruar Kosovo online se dialogu strategjik që po nis pasqyron një epokë të re në marrëdhëniet mes Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Serbisë, duke rikujtuar se sekretari amerikan i Shtetit, Marko Rubio, më 6 gusht kishte njoftuar se SHBA-ja do të zhvillojë dialogun e parë strategjik me Serbinë.

“Ky dialog strategjik pasqyron një epokë të re të marrëdhënieve mes SHBA-së dhe Serbisë. Ai është një shenjë e përkushtimit të të dyja vendeve për zgjerimin dhe thellimin e partneritetit tonë. Përmes dialogut, Shtetet e Bashkuara dhe Serbia do të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta, përfshirë paqen dhe stabilitetin rajonal, zgjerimin e lidhjeve të biznesit dhe arsimit, si dhe ndërtimin e një të ardhmeje më të begatë”, kanë deklaruar në Departamentin Amerikan të Shtetit.

Beogradi si një partner i rëndësishëm strategjik për Uashingtonin

Dialogu strategjik midis Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës përfaqëson një pikë kthese politike në marrëdhëniet midis dy vendeve dhe një konfirmim se Uashingtoni e njeh Beogradin si një partner të rëndësishëm strategjik, tha Petar Iviq nga iniciativa Pupin.

Ai deklaroi se në një kuptim diplomatik, ky format përfaqëson një mekanizëm përmes të cilit mbahen takime të rregullta të nivelit të lartë, koordinohen interesat e përbashkëta dhe hapet hapësirë për projekte specifike. Duke folur për aspektin ekonomik të bashkëpunimit, Iviq vlerësoi se marrëdhëniet politike kanë një ndikim të drejtpërdrejtë në marrëdhëniet ekonomike, veçanërisht në fushën e energjisë.

"Marrëdhëniet e mira politike sjellin me vete marrëdhënie të mira ekonomike, kjo nuk do të jetë përjashtim. Pres më shumë bashkëpunim në sektorin e energjisë. Dokumentet zyrtare të Departamentit të Shtetit nga ky vit e njohin diversifikimin energjetik të Ballkanit Perëndimor si një interes kombëtar të SHBA-së, dhe nuk mund të kesh një politikë të qëndrueshme rajonale pa Serbinë si partner qendror", tha Iviq për Kosovo online.

Ai iu referua gjithashtu marrëdhënieve midis Uashingtonit dhe Prishtinës, duke deklaruar se pezullimi i dialogut strategjik të SHBA-së me Prishtinën është pasojë e sjelljes së vendimmarrësve atje.

"Pezullimi i dialogut strategjik nga Uashingtoni ndaj Prishtinës përfaqëson një lloj ndëshkimi, sepse vendimmarrësit e Prishtinës nuk u treguan partnerë konstruktivë. Ata treguan fytyrën e tyre të vërtetë me veprime shkatërruese, ndërsa Serbia e pozicionoi veten si një partner strategjikisht më i besueshëm, më i rëndësishëm dhe më konvencional", deklaroi Iviq.

Iviq vlerësoi se dialogu strategjik përfaqëson formalizimin e marrëdhënieve që kanë qenë në një trajektore në rritje për disa vite, veçanërisht pas fillimit të agresionit rus kundër Ukrainës në vitin 2022.

"Dialogu strategjik përfaqëson kurorëzimin formal të marrëdhënieve që kanë qenë në një trajektore në rritje për disa vite. Ato kanë qenë në një trajektore në rritje për 10 vitet e fundit, por një katalizator i rëndësishëm ndodhi në vitin 2022, pas agresionit rus kundër Ukrainës", tha Iviq.

Siç shtoi ai, pas kësaj pati ndryshime që mund të shihen përmes aktiviteteve specifike të sigurisë dhe ekonomisë.

"Nuk kemi më ushtrime ushtarake me Rusinë, kohët e fundit patëm stërvitjet e para ushtarake të Serbisë me NATO-n, ushtrime të përbashkëta ushtarake me SHBA-në dhe shumë më tepër bashkëpunim ekonomik në vitin 2025", përfundoi Iviq.

Respekt për qëndrimin e Serbisë

Dialogu strategjik midis Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës përfaqëson një formë më të lartë të marrëdhënieve të bazuara në besim dhe respekt për interesat e të dyja palëve, theksoi ish-diplomati Zoran Milivojeviq.

Sipas fjalëve të tij, partneriteti strategjik nënkupton se SHBA-ja e pranon Serbinë si një shtet politikisht të pavarur dhe ushtarakisht neutral, i cili është kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, por që mban marrëdhënie edhe me Moskën dhe Pekinin.

“Kjo do të thotë se Amerika e njeh Serbinë si një shtet politikisht të pavarur dhe ushtarakisht neutral, i cili është kandidat për në BE, por që ka komunikim të hapur edhe me Moskën dhe Pekinin. Kjo është shumë e rëndësishme, sepse Amerika në këtë mënyrë verifikon pozitën ndërkombëtare të Serbisë, politikën e saj të brendshme dhe të jashtme”, deklaroi Milivojeviq për Kosovo online.

Ai shtoi se SHBA-ja, ndryshe nga partnerët evropianë, nuk e ka vënë në pikëpyetje pozitën ndërkombëtare të Serbisë për shkak të kontakteve të Beogradit me Moskën dhe Pekinin.

“Duhet të kujtojmë se Amerika nuk ka pasur kundërshtime, ndryshe nga evropianët, kur presidenti Vuçiq shkoi në Moskë për paradë ose kur shkoi në Pekin. Ajo nuk e vë në pikëpyetje pozitën ndërkombëtare apo politikën e Serbisë, por as pushtetin aktual në Serbi”, tha Milivojeviq.

Ai theksoi se Uashingtoni i qaset hapjes së dialogut strategjik nga këndvështrimi i realpolitikës dhe interesave të veta.

Sipas tij, Serbia me këtë format nuk është më vetëm një partnere, por fiton statusin e partnerit të privilegjuar.

“Serbia nuk është më një partnere e zakonshme, por një partnere e privilegjuar, gjë që është një lloj rekomandimi dhe mesazhi që ka rëndësi globale, jo vetëm rajonale, sepse Amerika megjithatë është shteti udhëheqës në planin global. Hapja e dialogut me Serbinë e rekomandon Serbinë si partnere në të gjitha linjat, në kuptimin global”, tha Milivojeviq.

Duke folur për reagimet e Prishtines ndaj fillimit të dialogut strategjik, Milivojeviq vlerësoi se ato nuk kanë rëndësi vendimtare për marrëdhëniet midis Serbisë dhe SHBA-së.

"Fakti që Prishtina ka kundërshtime nuk është me rëndësi të madhe për partneritetin tonë me Amerikën, por është më shumë dëshmi se Amerika, në përputhje me realpolitikën dhe me interesat e veta, e sheh Serbinë si një partner kyç nga kjo fushë", deklaroi ai.

Sipas tij, administrata aktuale amerikane e njeh faktorin serb si të rëndësishëm në rajon.

" Kjo administratë e njeh faktorin serb si dominues dhe i jep atij përparësi, duke e përcaktuar atë si sferën e interesave të saj. Prandaj, mënyra se si reagon Prishtina ndaj kësaj, nuk mendoj se është e rëndësishme, por vetëm konfirmon rëndësinë dhe thellësinë e këtij partneriteti strategjik dhe tregon se Amerika po ndryshon qëndrimin e saj ndaj faktorit serb", tha Milivojeviq.

Ai vlerësoi se një qasje e tillë mund të shihet edhe përmes qëndrimeve të Uashingtonit ndaj Republika Srpska, Marrëveshjes së Dejtonit dhe çështjes së përfaqësuesit të lartë në Bosnje dhe Hercegovinë.
Milivojeviqi vlerësoi se momenti i hapjes së dialogut strategjik është veçanërisht i rëndësishëm për Serbinë për shkak të presioneve të shumta me të cilat përballet, duke shtuar se Serbia përmes këtij formati konfirmon mundësinë e balancimit të marrëdhënieve me partnerë të ndryshëm ndërkombëtarë.

“Për Serbinë kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme, veçanërisht në një kohë kur Amerika dhe Evropa nuk kanë të njëjtin këndvështrim për marrëdhëniet globale. Është plotësisht e justifikueshme që Serbia, në përputhje me interesat e saj, të ketë parasysh si Brukselin ashtu edhe Uashingtonin, por të mos heqë dorë as nga Moska dhe as nga Pekini. Kjo verifikohet në mënyrën më të mirë edhe përmes këtij dialogu strategjik”, përfundoi Milivojeviq.

Transformimi i marrëdhënieve mbetet i diskutueshëm

Me vlerësimin se hapja e dialogut strategjik përfaqëson një pikë kthese në marrëdhëniet mes Serbisë dhe SHBA-së nuk u pajtua Luke Zaner, bashkëpunëtor i lartë në Departamentin për Sigurinë Kombëtare dhe Politikën Ndërkombëtare në Qendrën për Progresin Amerikan në Uashington, i cili tha se dialogu përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt institucionalizimit të marrëdhënieve mes dy vendeve, por vetvetiu nuk nënkupton transformimin e tyre të plotë.

Zaner thekson se vendosja e një kanali të rregullt komunikimi mes Beogradit dhe Uashingtonit është veçanërisht e rëndësishme për parandalimin e përshkallëzimit të krizave dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve të mundshme, por paralajmëron se Dialogu Strategjik duhet të shihet në një kontekst më të gjerë të përpjekjeve amerikane për zhvillimin e marrëdhënieve me vendet e Ballkanit Perëndimor.
“Dialogu strategjik është i rëndësishëm, por është e rëndësishme të kuptohet se ky është një dialog, jo një strategji. Ai përfaqëson një mundësi, por vetvetiu nuk përbën transformim të marrëdhënieve mes dy vendeve. Ky është një hap i rëndësishëm dhe shumë i dobishëm, por duhet të shihet në kontekstin e duhur”, tha Zaner për Kosovo online.

Sipas fjalëve të tij, mekanizma të tillë mund të kontribuojnë në marrëdhënie dypalëshe më të qëndrueshme, por vlera e tyre varet nga rezultatet konkrete që arrihen përmes tyre.

“Kur vendosni një dialog dhe kur ekziston një komunikim i qartë, efikas dhe veçanërisht i strukturuar, kjo është shumë e dobishme. Por, në të njëjtën kohë, mendoj se nuk duhet të priten shumë vetëm nga vetë dialogu. Ai është i dobishëm aq sa arrihet përmes tij. Para së gjithash, ai është një strukturë dhe një mekanizëm i rëndësishëm që kontribuon në marrëdhënie dypalëshe më të qëndrueshme”, deklaroi ai.

Duke folur për ndikimin e mundshëm të dialogut strategjik në marrëdhëniet mes Beogradit dhe Prishtinës, Zaner vlerëson se ai nuk do të ketë domosdoshmërisht pasoja të drejtpërdrejta në çështjen e Kosovës, por mund të përfaqësojë një kanal shtesë komunikimi për qetësimin e problemeve.

“Nuk mendoj se do të ketë domosdoshmërisht pasoja të drejtpërdrejta në çështje si marrëdhëniet mes Serbisë dhe Kosovës, por ka potencialin të jetë një instrument shumë pozitiv që do t’i ndihmojë Shtetet e Bashkuara të kontribuojnë në qetësimin e problemeve të mundshme. Gjithashtu, ai përfaqëson një kanal tjetër komunikimi përmes të cilit SHBA-ja mundet, kur dëshiron, të mbështesë përpjekjet e Bashkimit Evropian në rajon”, tha Zaner.

Duke iu referuar vlerësimeve se Uashingtoni vitet e fundit i ka kushtuar rëndësi më të madhe marrëdhënieve me Beogradin, Zaner thotë se administrata amerikane i sheh marrëdhëniet me vendet e rajonit përmes një qasjeje transaksionale dhe se nga nisja e dialogut nuk duhet të nxirret përfundimi se po krijohet një marrëdhënie e veçantë mes dy vendeve.

“Administrata aktuale amerikane i sheh gjërat përmes një qasjeje shumë transaksionale dhe në të njëjtën mënyrë i sheh edhe marrëdhëniet me Serbinë, ashtu si edhe marrëdhëniet me vendet e tjera të rajonit. Për këtë arsye, nuk mendoj se duhet të nxirren përfundime të tepruara nëse marrëdhëniet mes Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara tani janë mbi ose përpara marrëdhënieve që Uashingtoni ka me shtetet e tjera të rajonit”, vlerësoi ai.

Sipas tij, fakti që dialogu strategjik është nisur është një sinjal pozitiv, sepse kontribuon në stabilizimin dhe institucionalizimin e marrëdhënieve.

“Nuk mendoj se kjo do të thotë se po krijohet një lloj marrëdhënieje e veçantë mes Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara. Kjo është një administratë që u qaset marrëdhënieve ndërkombëtare në mënyrë shumë transaksionale. Gjëja më e rëndësishme për Serbinë është që një mekanizëm i tillë të jetë afatgjatë”, tha Zaner.

Duke folur për përfitimet konkrete që Serbia mund të ketë nga dialogu strategjik, Zaner theksoi se ai mund të hapë më shumë mundësi për bashkëpunim, por nuk përfaqëson një mbështetje automatike për të gjitha qëndrimet e Beogradit.

“Serbia nga një dialog i tillë mund të presë më shumë mundësi, por kjo nuk është një mbështetje pa kushte. Shtetet e Bashkuara kanë dialogë strategjikë edhe me vende të tjera të rajonit, kështu që ky hap, në një masë të caktuar, i normalizon marrëdhëniet me Serbinë në të njëjtën mënyrë siç është bërë edhe me vendet e tjera, ndër të cilat është edhe Maqedonia e Veriut”, tha ai.

Siç shtoi ai, komunikimi i strukturuar mes dy vendeve mund të lehtësojë bashkëpunimin në fushat me interes të përbashkët.

Planet e SHBA-së për rajonin

Profesori i ekonomisë Shkumbin Misini vlerësoi se Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë interes që vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Serbinë, të orientohen drejt proceseve integruese dhe se ky është qëllimi i tyre kryesor.

“SHBA-ja ka interes që vendet e Ballkanit Perëndimor të orientohen drejt proceseve integruese, gjë që është qëllimi i tyre kryesor. Vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë edhe Serbinë, kanë interesa gjeostrategjike me vendet më të fuqishme të botës për të përmirësuar situatën e tyre ekonomike”, tha Misini për Kosovo online.

Ai shtoi se mbetet për t’u parë nëse në të ardhmen do të ketë një plan konkret strategjik, duke rikujtuar se Jared Kushner, pak kohë më parë, kishte shprehur interesim për investime në Serbi.

Duke folur për integrimet evropiane, ai vlerësoi se Ballkani Perëndimor duhet të bëhet pjesë e Bashkimit Evropian sa më shpejt që të jetë e mundur.

Ai theksoi se zhvillimi i mëtejshëm i ngjarjeve do të varet edhe nga zhvillimet gjeopolitike në botë, por se vendet e rajonit duhet të bashkëpunojnë dhe të përparojnë së bashku.

"Mbetet të shihet se cilat do të jenë zhvillimet gjeopolitike në botë, sepse ka ndikime të ndryshme në mjedisin tonë. Do të ishte mirë nëse vendet e Ballkanit Perëndimor do të lëvizin drejt integrimit së bashku, pa konflikte, xhelozi dhe urrejtje, dhe të ecin përpara për mirëqenien ekonomike të qytetarëve të tyre, dhe të mos kenë udhëheqës ballkanikë, interesi kryesor i të cilëve është pushteti dhe vjedhja", përfundoi Misini.