Tre vende, një treg i punës: Çfarë u ka sjellë qytetarëve dhe rajonit nisma e Ballkanit të Hapur

Një muaj pasi filloi të funksionojë tregu i vetëm i punës mes tre nënshkruesve të nismës Ballkani i Hapur, numri i qytetarëve që janë të interesuar të kërkojnë një punë të ardhshme në vendet fqinje po rritet, thonë ekspertë të kushteve ekonomike dhe të biznesit nga Serbia, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut. Siç theksojnë ata, përfitimet nga heqja e barrierave në tregun e punës janë të shumta dhe do të sjellin efekte pozitive për punëtorët, por edhe krijimin e një ambienti më të mirë biznesi për kompanitë vendase dhe të huaja.

Tregu i vetëm i punës në kuadër të Ballkanit të Hapur filloi të funksionojë zyrtarisht në javën e parë të marsit në të tre vendet. Ky është një nga rezultatet më domethënëse të asaj nisme, e cila i jep Serbisë, Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut mundësinë për t'iu përgjigjur problemit të mungesës së fuqisë punëtore dhe për t'u bërë më tërheqëse për investitorët e huaj.

Qasja në tregun e punës në kuadër të nismës Ballkani i Hapur përgjithësisht arrihet në dy hapa. Para së gjithash, një person duhet të hyjë në portalin e shërbimeve elektronike në shtetin ku është shtetas dhe të kërkojë një numër ID të Ballkanit të Napur. Pas lëshimit të numrit, ai duhet të regjistrohet edhe në portalin e shërbimeve elektronike në vendin ku kërkon punë. Më pas ai merr një certifikatë me të cilën mund të kërkojë punë dhe të punësohet në një vend të caktuar.

Bojan Staniq, ndihmësdrejtori i Sektorit për Analiza Strategjike, Shërbime dhe Ndërkombëtarizim të Odës Ekonomike të Serbisë, shpjegon se thelbi i këtij vendimi për krijimin e një tregu të vetëm të punës është se tani është e mundur të gjendet më lehtë punë dhe se njerëzit që aplikoni për punë në Serbi trajtohen si shtetas të Serbisë, për sa i përket kërkimit të punës dhe aksesit në tregun e punës.

Për Kosovo online ai thotë se interesimi i njerëzve që informohen për këtë përmes portalit E-administrata po rritet ndjeshëm, por që presin që shtrirja e vërtetë e kësaj marrëveshjeje të jetë e dukshme deri në fillim të sezonit veror.

“Faktet janë se ka një interesim të caktuar të punëtorëve nga Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria që të vijnë dhe të punojnë në Serbi. Megjithatë, ka kaluar shumë pak kohë. Ajo që ne kemi si informacion është se interesi i njerëzve që informohen për të përmes portalit E-administrata po rritet ndjeshëm, por numri i personave që i dorëzojnë drejtpërdrejt ato aplikime për të marrë një numër identifikimi është ende jo aq i madh sa të mund të nxjerrim disa përfundime. Sërish, nga ana tjetër, e dimë që ka pasur relativisht pak kohë, duke pasur parasysh që ka nisur të funksionojë rreth një muaj më parë”, shpjegon bashkëbiseduesi ynë.

Kur bëhet fjalë për interesimin e qytetarëve serbë për punë në Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut, pritshmëria është, siç thotë ai, më e ulët.

“Për arsyen e thjeshtë se konkurrenca për punë në Serbi është më e madhe dhe se nga ana tjetër këtu ekziston mundësia për të ardhura më të larta”, thotë Staniq.

Interesim edhe më i madh i punëtorëve nga vendet anëtare të “Ballkanit të Hapur” për punë në Serbi pritet deri në fillim të sezonit veror, kur fillon sezoni bujqësor dhe vazhdon ndërtimi, i cili po intensifikohet gjithnjë e më shumë sa i përket të gjitha projekteve infrastrukturore. Sipas bashkëbiseduesit tonë, në sulm do të jetë edhe sektori i hotelierisë.

“Kur vijnë muajt e verës, shumë punëtorë tanë nga sektori i hotelierisë shkojnë jashtë vendit për të punuar, prandaj kërkesa për ata staf është shumë më e madhe gjatë sezonit. Në këtë kuptim, pritet që njerëzit të jenë më të kërkuar edhe në atë zonë dhe një numër i caktuar njerëzish të vendosin thjesht të përpiqen të gjejnë punë në Serbi pikërisht për shkak të rritjes së kërkesës, e cila më vonë do të reflektohet në një pagë më të lartë”, thotë Staniq.

Lëvizja e lirë e fuqisë punëtore nga një vend në tjetrin, pa pengesa burokratike, ul kostot e biznesit dhe rrit mundësinë për të fituar përvojë pune. E gjithë kjo do të përmirësojë më tej bashkëpunimin mes vendeve të rajonit dhe kjo do t'i kontribuojë Shqipërisë në shumë aspekte, thotë për Kosovo online Erion Muça, profesori i Fakultetit Ekonomik dhe ekspert i punës dhe punësimit nga Tirana.

“Nëse nuk do të kishte Ballkan i hapur, punëtorët do të kënaqeshin me pagat minimale në vendet e tyre ose do të humbnin vendet e tyre të punës. Së dyti, mundësia për të gjetur punë në vendet e tjera rritin pavaresine e punonjesve, ulin koston e te berit biznes.Sot eshte shkurtuar koha qe u duhet punonjesve per te gjetur punë, pra kompanite per te gjetur punonjës. Se treti, një element shumë i rendesishem është mundësia per punonjësit të fitojnë eksperiencë nga disa vende të rajonit tonë”, tha Muça.

Siç shprehet ai, shumë sektorë në Shqipëri kanë mungesë të fuqisë punëtore, por tre janë kyç.

Sektorët e ekonomisë sonë që kanë më shumë nevojë për punonjës janë industritë e ndryshme prodhuese dhe përpunuese. Kërkesa për punonjës nga këto kompani është rritur shumë. Edhe bujqësia ka nevojë për fuqi punëtore, veçanërisht në agro-bujqësi dhe frutikulturë. Sektori i tretë i Shqipërisë Ekonomia që ka nevojë për fuqi punëtore është një sektor i punës intelektuale, duhen punëtorë të kualifikuar, të arsimuar. Duhet të krijojmë përvoja të përbashkëta edhe për këtë kategori profesionistësh", vlerëson Muça.

Ai shprehet se shqiptarët në kërkim të punës shkonin më së shumti në vendet e Evropës Perëndimore, por se sot potenciali i tregut rajonal përmes Ballkanit të Hapur po rritet dhe po u hap hapësira të reja.

“Shqiptarët duan të lëvizin në vendet e rajonit për të siguruar mundësi të reja pune, në nivele të ndryshme dhe diferenca interesante në paga për të njëjtin lloj pune. Në vendet e rajonit një punë e caktuar mund të vlerësohet financiarisht më mirë se në Shqipëri. Punonjësit tanë duan të përfitojnë nga një eksperiencë e re pune, një kulturë e re pune ose me intensitet më të madh dhe kjo do t'u shërbejë atyre kur të kthehen në Shqipëri. Kjo do të ndihmonte në ecurinë e një sektori të caktuar të ekonomisë në vend. Një tjetër interes që punonjësit tanë kanë për të shkuar në vendet e rajonit është të ndërthurin punën me turizmin, të shohin një vend tjetër, shoqëri, të njohin një kulturë tjetër. E gjithë kjo rrit horizontin për punën dhe jetën e punëtorëve”, përfundon Muça.

Frosina Vellkovska Petkovska nga Shkupi, anëtarja e grupit punues të Agjencisë së Punësimit për zbatimin e qetë të tregut të lirë të punës në kuadër të nismës “Ballkani i Hapur”, në një intervistë për Kosovo online tha se kjo iniciativë do të sjellë efekte pozitive në anën e punëtorëve dhe punëdhënësve, dhe sigurisht edhe në drejtim të rritjes së konkurrencës, efekteve pozitive në ekonomi si dhe kushteve në tregun e punës në Serbi, Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut.

Ajo thotë se është ende herët të flitet për analiza dhe shifra apo vlerësime të interesit për të aplikuar në një treg të tillë pune, por që për momentin janë lëshuar gjithsej 2000 numra ID të Ballkanit të Hapur në nivel të tre vendeve.

“Këta janë vetëm personat që kanë aplikuar dhe kanë kërkuar që në këtë periudhë të parë që nga zbatimi i masës të kenë këtë numër identiteti. Dhe sa njerëz do të kërkojnë një certifikatë apo punësim në ndonjë nga tre vendet, do të lëmë të shihet. Punësimi dhe aksesi i qytetarëve nga tre shtete u zbatua edhe në tre vende, por në kuadër të procedurave të punësimit të përhershëm që kanë hapa dhe kontrolle shtesë.Risia kryesore që vjen me Ballkanin e Hapur është thjeshtimi i vetë procedurat dhe në bazë të tyre presim interesim më të madh”, tha ajo.

Petkovska shton se sipas aktiviteteve dhe në bazë të nevojave të shprehura të punëdhënësve nga sektori privat, numri më i madh i nevojave apo pritjeve të shprehura për punësime të reja ka në aktivitetet e industrisë përpunuese, tregtisë me shumicë dhe pakicë, si dhe ndërtimtarisë.

Siç tregon ajo, një nga arsyet kryesore për të kërkuar punë jashtë vendit apo punësim në një vend tjetër janë në radhë të parë kushtet e jetesës dhe të punës dhe sigurisht paga.

“Ne duhet të mendojmë në atë drejtim, pra të krijojmë masa që do të jenë sa më tërheqëse për punëkërkuesit. Por ajo që është gjithashtu e rëndësishme, në të ardhmen kur analizojmë vetë shifrat apo efektet e aplikimit të aksesit të lirë në tregun e punës, të kemi parasysh karakteristikat e secilit prej këtyre tre vendeve. Para së gjithash, madhësia e secilit prej vendeve, numri i banorëve, natyrisht ekonomia, si dhe karakteristikat e tregut të punës, me të cilat karakteristika këto tre vende ndryshojnë në fakt nga njëri-tjetri. Në çdo rast presim që aksesi i lirë në tregun e punës në kuadër të nismës Ballkani i Hapur do të sjellë efekte pozitive në anën e punëtorëve dhe punëdhënësve dhe natyrisht edhe në drejtim të rritjes së konkurrencës, efekteve pozitive në ekonomi dhe kushte në tregun e punës në të tre këto vende”, ka thënë ajo.