Tregu i Përbashkët i BE-së: Sa mund të përfitojë Ballkani Perëndimor dhe çfarë e pengon?

Vlerësimi i Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) se integrimi më i thellë ekonomik i vendeve të Ballkanit Perëndimor me Bashkimin Evropian mund ta rrisë në planin afatgjatë produktin e tyre të brendshëm bruto (PBB) me tetë deri në 15 për qind, ngre çështjen e mundësive dhe pengesave në rrugën drejt Tregut të  Përbashkët Evropian. Bashkëbiseduesit e Kosovo online pajtohen se integrimi më i ngushtë ekonomik mund t'i sjellë përfitime të konsiderueshme rajonit, por theksojnë nevojën për zbatimin e reformave dhe heqjen e barrierave rregullatore dhe tregtare.

Shkruan: Darko Savanoviq

Pak kohë pas këtij vlerësimi të FMN-së, u shfaq informacioni se Bashkimi Evropian planifikon t'u ofrojë vendeve kandidate integrim gradual në tregun e përbashkët dhe qasje në programet dhe fondet evropiane.

Sipas projektplanit, në të cilin ka pasur qasje portali Politico me seli në Bruksel, vendeve kandidate, disa prej të cilave presin prej dekadash anëtarësimin, do t'u ofrohet një integrim gradual i paprecedentë në Tregun e Përbashkët, duke përfshirë tregtinë pa pengesa dhe qasjen në programet kërkimore gjatë kohës që vazhdojnë proceset e tyre të anëtarësimit në BE.

Plani, hartimi i të cilit mbikëqyret nga Aleksandar Adam, një nga këshilltarët kryesorë të presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe ish-këshilltar i presidentit francez Macron, pritet të ndryshojë ndjeshëm qasjen e BE-së ndaj vendeve në fqinjësinë e saj.

Aktualisht, pothuajse të gjitha përfitimet ekonomike nga bashkëpunimi më i ngushtë janë të rezervuara për vendet anëtare, ndërsa asnjë shtet i ri nuk i është bashkuar Bashkimit Evropian që nga viti 2013.

Sipas planit të Komisionit, përfitimet ekonomike që do t'u ofrohen vendeve kandidate do të varen nga mbështetja e tyre për objektivat e politikës së jashtme të BE-së, ndërsa qasja në Tregun e Përbashkët do të varet edhe nga fakti nëse këto vende ndajnë teknologji kyçe me shtete armiqësore dhe konkurrentë tregtarë.

Qasja në Tregun e Përbashkët do të nxiste ekonominë serbe dhe investimet

Bojan Staniq nga Oda Ekonomike e Serbisë (PKS) vlerësoi për Kosovo online se qasja në Tregun e Përbashkët Evropian do t'i sillte Serbisë rritje të aktivitetit ekonomik dhe stabilitet afatgjatë të PBB-së, si dhe do të kontribuonte në harmonizimin më të shpejtë me legjislacionin dhe politikat e BE-së.

„Anëtarësimi në Tregun e Përbashkët Evropian është qëllimi ynë. Nuk mund të them se është alternativë ndaj Bashkimit Evropian, por thjesht diçka që do të kontribuonte në përmbushjen më të shpejtë të të gjitha atyre detyrimeve që lidhen, nga njëra anë, me harmonizimin e legjislacionit dhe përafrimin e politikave, e në fund edhe me anëtarësimin me të drejta të plota“, tha ndihmësdrejtori i Sektorit për Analiza Strategjike, Shërbime dhe Ndërkombëtarizim në OES.

Staniq theksoi se integrimi ekonomik me Bashkimin Evropian do të ndikonte në vlerësimin kreditor dhe se Serbia do të bëhej një vend më i besueshëm për investime, gjë që do të sillte rritje të aktivitetit ekonomik dhe të lëvizshmërisë së kapitalit.

„Nëse do të kishte ndonjë përparim konkret në procesin e integrimit, kjo sigurisht do të nënkuptonte besim më të madh të investitorëve për të investuar në këtë hapësirë, gjë që do të reflektohej në perspektiva më të mira ekonomike dhe, në fund, edhe në përafrime politike që do të buronin nga këto rrethana ekonomike“, theksoi Staniq.

I pyetur se si do të ndikonte kjo në produktin e brendshëm bruto (PBB), Staniq tha se PBB e Serbisë edhe aktualisht ka një normë të mirë rritjeje, por se në atë rast normat e rritjes do të stabilizoheshin në planin afatgjatë, gjë që do të ndikonte në zhvillimin e përshpejtuar të vendit dhe rajonit dhe do të kontribuonte ndjeshëm në qëndrueshmëri.

Aktualisht, sipas tij, ekzistojnë kufizime të ndryshme, si barrierat jotarifore, kuotat dhe kufizimet për transportuesit, për shkak të të cilave ekonomia serbe pëson dëme, ndërsa tregu evropian po bëhet gjithnjë e më i vështirë për t'u arritur.

Integrimi ekonomik mund ta rrisë PBB e Kosovës për më shumë se 15 për qind

Kryetari i Aleancës Kosovare të Bizneseve, Agim Shahini, vlerësoi për Kosovo online se integrimi ekonomik me Bashkimin Evropian mund të përparojë edhe para anëtarësimit eventual me të drejta të plota dhe se PBB-ja e Kosovës mund të rritet për më shumë se 15 për qind.

Sipas tij, Qeveria e Kosovës duhet të miratojë ligje në përputhje me integrimet evropiane dhe të heqë të gjitha barrierat që ekzistojnë në marrëdhëniet me vendet e Ballkanit dhe ato evropiane.

„Mund ta rrisim produktin tonë të brendshëm bruto për më shumë se 15 për qind nëse integrohemi në tregun evropian“, tha kryetari i Aleancës Kosovare të Bizneseve.

in Bashkimin Evropian si një mundësi të re, pasi fitojnë qasje në një treg

me më shumë se 550 milionë konsumatorë.

Si pengesa për qasjen e ekonomisë së Kosovës në tregun e Bashkimit Evropian, Shahini përmend karnetet për transportuesit dhe marrjen e certifikatave nga Agjencia e Kontrollit të Ushqimit.

„Dhe së dyti, ajo që është problem edhe më i madh, është se prodhuesit kosovarë, por edhe ata të Ballkanit në përgjithësi, duhet ta dinë se për Bashkimin Evropian duhet të prodhojnë mallra që kontrollohen rreptësisht dhe janë në përputhje me standardet evropiane, sepse atje konsumatorët dhe qeveria nuk pranojnë çdo mall që ne mund ta gjejmë këtu në dyqanet tona“, tha kryetari i Aleancës Kosovare të Bizneseve, Agim Shahini.

Reformat dhe integrimi sjellin përfitime edhe para anëtarësimit në BE

Ekspertja për zhvillim ekonomik dhe financim të gjelbër nga Shkupi, Olimpija Hristova Zaevska, nuk e konsideron si diçka të re vlerësimin se, përmes integrimit më të thellë me BE-në, vendet e Ballkanit Perëndimor mund ta rrisin produktin e brendshëm bruto (PBB) deri në 15 për qind, por si një rikujtim se integrimi ekonomik dhe reformat janë shumë të rëndësishme edhe para anëtarësimit në BE dhe se mund të sjellin përfitime për popullsinë.

Integrimi i plotë, siç theksoi ajo për Kosovo online, sigurisht që sjell përfitime shumë më të mëdha.

„Bëhet fjalë për një dokument pune të FMN-së dhe kjo shifër prej 15 për qind duket mjaft inkurajuese. Natyrisht, nëse e lexoni, shihni se ekziston një interval, të themi, nga shtatë deri në 15 për qind, në varësi të përparimit të shtetit. Ajo që është e rëndësishme të thuhet për këto vlerësime është se kjo është e mundur“, tha Hristova Zaevska.

Sipas saj, integrimi ekonomik me Bashkimin Evropian mund të përparojë edhe para anëtarësimit eventual me të drejta të plota, falë agjendës së reformave të Planit të Rritjes për Ballkanin Perëndimor.

„Po, pikërisht kjo është agjenda e reformave që po zbatohet aktualisht. Ajo erdhi si një shtysë. Parakushti kryesor është ekzistenca e institucioneve që janë në një rrugë të qartë drejt BE-së dhe që punojnë seriozisht për reformat, sepse baza e eksporteve është kapaciteti institucional“, tha Hristova Zaevska.

E pyetur se cilat janë pengesat më të mëdha për qasjen në tregun e Bashkimit Evropian, ajo tha se një prej tyre është transporti, por theksoi se duhet të punohet më tej edhe për përafrimin e cilësisë së prodhimit me standardet e Bashkimit Evropian.

„Nëse humbni shumë kohë duke pritur në kufij, kjo ndikon në PBB-në tuaj dhe pikërisht këtu ne po ngecim. Me këto kontrollet e fundit të pasaportave dhe sistemin e BE-së, transporti vërtet po ndikohet dhe e di se odat ekonomike po punojnë shumë aktivisht me BE-në për të gjetur një zgjidhje. Sa i përket përafrimit me standardet, apo çështjes nëse produktet tona kanë cilësi të mjaftueshme për të hyrë në këtë treg, mendoj se edhe këtu kemi ende punë për të bërë“, tha ekspertja për zhvillim ekonomik dhe financim të gjelbër, Olimpija Hristova Zaevska.

Heqja e barrierave do të rriste produktivitetin dhe PBB e rajonit

Me vlerësimin se rritja ekonomike e vendeve të Ballkanit Perëndimor mund të përshpejtohet me 10 deri në 15 për qind nëse BE-ja redukton barrierat, pajtohet edhe drejtuesi i Departamentit të Administrimit të Biznesit dhe Teknologjisë së Informacionit në Institutin Kanadez të Teknologjisë në Tiranë, Enriko Ceko.

Siç tha për Kosovo online, heqja e barrierave jotarifore do të ndihmojë në masë të madhe në rritjen e PBB-së, pasi do të rriten vëllimi i tregtisë dhe produktiviteti, duke qenë se vendet e rajonit do të prodhojnë më shumë.

„Me rritjen e produktivitetit do të rritet PBB kombëtare, por edhe PBB e të gjitha vendeve së bashku. Po flasim për vende që kanë gjithsej 17 deri në 18 milionë banorë. Në tërësi, kjo është një hapësirë e konsoliduar dhe e qëndrueshme territoriale, politike dhe ekonomike, me shumë burime natyrore me vlerë për Bashkimin Evropian“, tha Ceko.

Ai vlerësoi se, nëse eliminohen barrierat tregtare dhe jotregtare, do të mbetet edhe një problem tjetër, përkatësisht sa e aftë është Evropa të pranojë mallra nga ky rajon dhe nëse është e gatshme të financojë projekte infrastrukturore në Ballkanin Perëndimor.

„Do të mbetet edhe një problem tjetër. Sa është Evropa e aftë të pranojë produkte dhe shërbime nga rajoni, duke qenë se Ballkani Perëndimor do ta rrisë nivelin e tregtisë? Sa është Evropa e gatshme të financojë projekte infrastrukturore, për hekurudhat, rrugët, sistemet e telekomunikacionit, digjitalizimin dhe rrjetet teknologjike pa tela? Pra, sa është BE e gatshme t'i ndihmojë vendet e Ballkanit Perëndimor, sepse bëhet fjalë për një zinxhir furnizimi për të cilin nevojiten këto investime, ndërsa vendet e rajonit nuk kanë mjete për t'i realizuar ato nga buxhetet shtetërore“, tha Ceko.