Zbatimi i Ligjit për të huajt dhe për automjetet: Vendosje e rendit apo mekanizëm për ushtrimin e presionit ndaj serbëve?

Zbatim i ri i ligjeve, frikë e re për serbët, veçanërisht për ata që nuk posedojnë dokumente të Kosovës dhe që drejtojnë automjete me targa serbe me autorizim. Njohësit e rrethanave theksojnë se me zbatimin e Ligjit për të huajt dhe Ligjit për automjetet nga 15 janari, në shënjestër do të jetë vetëm komuniteti serb dhe se rregullat e reja nuk kanë të bëjnë me vendosjen e rendit, por përfaqësojnë një mekanizëm për ushtrimin e presionit ndaj serbëve.

Shkruan: Millena Milladinoviq

Sipas Ligjit për të huajt, qytetarët që nuk posedojnë shtetësi të Kosovës konsiderohen të huaj dhe janë të detyruar ta paraqesin qëndrimin e tyre në Policinë e Kosovës, ndërsa Ligji për automjetet përcakton se drejtimi i automjeteve me autorizim, nëse shoferi nuk ka vendbanim në shtetin ku automjeti është i regjistruar, nuk do të jetë më i mundur.

Ministria e Punëve të Jashtme e Kosovës ka paralajmëruar një fushatë informuese për zbatimin e këtyre ligjeve në periudhën nga 1 nëntori i vitit të kaluar deri më 15 janar, por vetëm një ditë para skadimit të afatit nuk ka informacione se në çfarë mënyre është zhvilluar kjo fushatë, as nëse qytetarët janë njoftuar për mënyrën e zbatimit të ligjeve dhe pasojat e mosrespektimit të tyre.

Siç ishte paralajmëruar atëherë, gjatë kohëzgjatjes së fushatës informuese nuk do të kishte ndëshkime, megjithatë, që më 3 nëntor, Policisë së Kosovës i ka shqiptuar gjobë Lazar Gjorgjeviqit nga fshati Koretin për drejtim të automjetit me autorizim.

Zëvendësdrejtori i Policisë së Kosovës për rajonin e Veriut, Veton Elshani, ka deklaruar për Kosovo online se nga nesër fillon zbatimi i plotë i urdhrit të mëhershëm të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Kosovës, sipas të cilit drejtimi i automjeteve me autorizim trajtohet si kundërvajtje në komunikacion, si dhe fillon zbatimi i Ligjit për të huajt.

Sa i përket Ligjit për automjetet, Elshani sqaroi se bëhet fjalë për zbatimin e një procedure që ishte paraparë të hynte në fuqi që më 1 nëntor të vitit të kaluar, por zbatimi i saj është shtyrë deri më 15 janar.

Elshani thekson se rregullat e reja nuk nënkuptojnë bllokimin e veriut, por sanksionimin e atyre që nuk kanë dokumentacion të rregullt, duke theksuar se qëllimi nuk është ndëshkimi, por vendosja e rendit në sistem dhe evidentimi i personave që qëndrojnë më gjatë në Kosovë.

“Ajo që mund të them është se ne nuk kemi ndonjë urdhër të ri për ta shtyrë këtë urdhër që e kemi pasur më herët. Kjo ishte paraparë të fillonte më 1 nëntor të vitit të kaluar, por me urdhër të Ministrisë së Punëve të Brendshme e kemi shtyrë deri më 15 janar. Dhe nesër nga ora 8 ose nga mesnata, kjo fillon të trajtohet si rast në komunikacion. Për shembull, kur flasim për autorizimin, kjo do të jetë rast në komunikacion. Kjo do të thotë që polici mund ta ndalojë një person në rrugë, njëri nuk ka autorizim, ai person vazhdon rrugën e vet, ndërsa tjetri dënohet me 200 euro sepse nuk ka autorizim”, tha ai.

Elshani shpjegon se bëhet fjalë për një procedurë të rregullt policore.

“Nuk është diçka dramatike, nuk do ta bllokojmë veriun, nuk do të ketë konfiskim të veturave. Kjo është më shumë që njerëzit të mësohen se nuk ka më vozitje me autorizim. Por kur flas për vetura me autorizim, kjo do të thotë që një serb nga Kosova nuk mund të vozisë veturë nga Serbia me autorizim. Por nëse një serb nga Kosova i ka edhe dokumentet e Serbisë, atëherë ai mund të vozisë me autorizim”, sqaroi Elshani.

Ligji për të huajt ekziston prej kohësh, thotë Elshani, duke shtuar se nga nesër vetëm fillon të zbatohet.

“Është një proces shumë i thjeshtuar. Do të thotë që një person mund të vijë, për shembull, nëse vjen për të studiuar këtu, ne duhet të dimë që ke hyrë në Kosovë dhe që do të qëndrosh më gjatë këtu. Kjo do të thotë të vish në stacion policor dhe të thuash: unë jam Veton Elshani, studioj këtu dhe banoj në këtë vend. Dhe kaq. Pastaj është një proces tjetër për Ministrinë e Punëve të Brendshme, që personi duhet të marrë leje qëndrimi afatshkurtër dhe më pas dokumentin përkatës. Për ne është e rëndësishme që njerëzit të jenë në sistem. Nëse vjen, për shembull, në mënyrë të organizuar për të vizituar kisha, kjo nuk është aspak problem, njerëzit as nuk kanë nevojë të vijnë tek ne, sepse tashmë janë të lajmëruar në kufi”, shpjegon Elshani.

Nëse dikush vjen në Kosovë dhe planifikon të qëndrojë më gjatë, duhet të regjistrohet vetë në stacionin e policisë ose të regjistrohet nga një anëtar i familjes me të cilin po qëndron. Sipas Elshanit, kjo procedurë është shumë e lehtë dhe nuk do të ketë deportim nëse personi paraqitet sipas udhëzimeve të dhëna.

"Kemi njerëz që kanë dokumente nga Kosova, DP e Mitrovicës, Gjilanit, Pejës, dhe që nuk kanë mundur të marrin dokumente të Kosovës. Dhe ky është një problem, por për ne, meqenëse nuk ka zgjidhje për këta njerëz, nuk do t'i prekim ato kategori. Për shembull, në rastin kur një nënë ka katër fëmijë, nuk do ta ndajmë nënën nga fëmijët ose anasjelltas. Por është e rëndësishme për ne të dimë se ku janë këta njerëz, asgjë më shumë", përfundoi Elshani.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se Ligji për të huajt do të ndikojë veçanërisht te të punësuarit në institucionet serbe që nuk janë të integruara në sistemin e Kosovës – në arsim dhe shëndetësi, por edhe te studentët. Sipas vlerësimit të tyre, zbatimi i ligjit do të varet nga momenti politik dhe vullneti i autoriteteve të Kosovës. Krahas frikës nga gjobat dhe ndalimet, bashkëbiseduesit tanë theksojnë edhe procedurën e ndërlikuar burokratike.

Sa i përket Ligjit për automjetet, ata vlerësojnë se në shënjestër do të jetë kushdo që drejton automjete me targa serbe.

Mekanizëm për ushtrimin e presionit ndaj serbëve

Politologu nga Graçanica, Ivan Tomiq, ka deklaruar se Ligji për të huajt nuk ka të bëjë me vendosjen e rendit, por se bëhet fjalë për një sistem të vendosjes së kontrollit dhe një mekanizëm për ushtrimin e presionit ndaj serbëve.

Tomiq ka theksuar për Kosovo online se Ligji për të huajt bazohet në një premisë të gabuar, sipas së cilës të gjithë serbët që vijnë nga Serbia qendrore, por edhe serbët që jetojnë në Kosovë dhe nuk kanë dokumente të Kosovës, konsiderohen të huaj, si dhe se ai përçon një mesazh të qartë për të gjithë serbët – se ata në Kosovë nuk janë në vendin e tyre dhe se me jetët e tyre mund të bëhet çfarëdo që të dëshirohet.

„Kjo do të thotë se çdo mësues ose profesor që vjen këtu për të mësuar fëmijët, çdo mjek që vjen për t’i shëruar njerëzit ose çdo student që vjen për të studiuar, duhet të kalojë një procedurë të ndërlikuar burokratike për të realizuar të drejtën e tij për të ardhur dhe jetuar këtu. Mendoj se kjo është e gabuar dhe se ky ligj absolutisht nuk ka asnjë lidhje me vendosjen e çfarëdo rendi, por se bëhet ekskluzivisht fjalë për një sistem të vendosjes së kontrollit, presionit shtesë, një mekanizëm për ushtrimin e presionit ndaj serbëve, por gjithashtu është edhe dërgimi i një mesazhi shumë të rëndësishëm për të gjithë serbët që jetojnë këtu, si dhe për serbët në Serbi, e ky mesazh është se Kosova është shtet i pavarur, se ne këtu nuk jemi në vendin tonë dhe se Albin Kurti mund të bëjë me ne dhe me jetët tona absolutisht gjithçka që dëshiron“, theksoi Tomiq.

Në një kuptim tjetër, shtoi Tomiq, Ligji për të huajt do të përfaqësojë një procedurë të ndërlikuar burokratike.

"Duke pritur në radhë, njerëzit do të ngacmohen, dhe nga ana tjetër që mund t'u mungojë gjithmonë një copë letër për të përfunduar diçka, ne ende nuk e dimë se cilat do të jenë mekanizmat që do të aplikohen, nëse njerëzit do të ndëshkohen, nëse njerëzit do të paralajmërohen më parë, nëse do të ndalohen. Pra, mbetet e panjohur se si dhe në çfarë mënyre do të zbatohet ky ligj", tha bashkëbiseduesi ynë.

Sipas tij, problemi më i madh do të jetë me punonjësit në shëndetësi dhe arsim, sepse sistemi i Kosovës nuk do t'i pranojë certifikatat e tyre të punës.

"Nuk e shoh se si do të jenë në gjendje të ushtrojnë të drejtën e tyre për të regjistruar qëndrimin e tyre këtu kur të vijnë dhe kur të thonë se punojnë në një spital serb ose në një shkollë serbe, ata nuk do t'i njohin ato dokumente që keni ardhur këtu për të punuar, por mund t'ju thonë se thjesht nuk është e mundur, ne nuk e njohim këtë, duhet të gjeni një mënyrë tjetër", tha Tomiq.

Ai parashikon shumë probleme në zbatimin e ligjit, i cili, siç thekson ai, do të varet vetëm nga arbitrariteti i Prishtines dhe momenti politik.

"Cilado qoftë momenti politik, ata do t'i trajtojnë njerëzit në një mënyrë të tillë, nëse është e nevojshme do të arrestojnë dikë, do të ndëshkojnë dikë, por e gjithë kjo do t'u shërbejë atyre për axhendën e tyre të brendshme politike", është i bindur Tomiq.

Lidhur me Ligjin për targat, Tomiq beson se ai do të krijojë shumë probleme edhe për të gjithë ata që drejtojnë automjete me autorizim.

"Jo të gjithë njerëzit kanë pesë, gjashtë ose shtatë mijë euro për të blerë një automjet të ri. Jeta e shumë njerëzve këtu varet prej tij. Shumë i çojnë fëmijët e tyre te terapistët e të folurit, te mësuesit e arsimit special në Shtërpce, Kosovska Mitrovica, e kështu me radhë, dhe drejtojnë automjete me targa serbe. Nuk e di se si do të funksionojnë", thotë Tomiq dhe shton se gjëja më e keqe është se ende nuk ka informacion nëse këto ligje do të zbatohen, në çfarë mënyre dhe çfarë mund të presin serbët nga 15 janari.

Problemi i madh për ata që nuk kanë dokumente të Kosovës

Gazetari nga Mitrovica e Veriut, Lazar Steviq, theksoi për Kosovo online se zbatimi i Ligjit për të huajt do të krijojë një problem të madh për njerëzit që nuk kanë dokumente të Kosovës.

"Ende nuk kemi asnjë informacion nëse do të ndryshojë vërtet nga 15 janari, apo ndoshta po kërkohet ndonjë model për të zgjatur afatin, sepse krijon një problem vërtet të madh, veçanërisht për ata njerëz që ende nuk kanë dokumente të Kosovës, por kanë karta identiteti me qytete nga Kosova që janë lëshuar nga departamenti i policisë së Prishtines, Mitrovices, Pejës dhe të tjerë, dhe ka edhe shumë njerëz që kanë ardhur nga Serbia qendrore për të jetuar këtu në territorin e Kosovës dhe që nuk kanë arritur të marrin dokumente të Kosovës", tha Steviq.

Steviq beson se është e nevojshme të gjendet një zgjidhje konkrete dhe se bashkësia ndërkombëtare duhet të përfshihet.

"Duhet të gjendet një zgjidhje konkrete që do t'u sjellë dobi atyre njerëzve që do të jenë në një problem të madh nëse Ligji për të huajt hyn në fuqi më 15 janar, ku ata do të duhet të paraqiten në stacionin e policisë sa herë që hyjnë, të thonë se për çfarë kanë ardhur, nëse kanë ardhur si turist, nëse punojnë këtu, nëse është për shkak të martesës, ribashkimit familjar apo ndonjë arsyeje tjetër. Mendoj se, mbi të gjitha, bashkësia ndërkombëtare duhet të përfshihet në këtë problem dhe ta zgjidhë këtë problem përmes dialogut në Bruksel", theksoi Steviq.

Sipas tij, zbatimi i Ligjit për të huajt do të ndikojë më shumë te punonjësit në institucionet që nuk janë të integruara në sistemin e Kosovës - arsimi, shëndetësia dhe universiteti.

"Do të jetë një goditje e madhe për të tre institucionet që janë, do të thoja, shtyllat e qëndrimit dhe mbijetesës së serbëve në këto zona. Kujdesi shëndetësor, arsimi, universiteti, e dimë sa profesorë udhëtojnë dhe vijnë nga Serbia qendrore për të dhënë leksione këtu. Pra, do të jetë një problem i madh, para së gjithash për shkak të atyre njerëzve, por edhe atyre që kanë jetuar këtu me vite dhe nuk kanë mundur të ushtrojnë të drejtën e tyre për të nxjerrë dokumente të Kosovës. Problemi do të jetë me njerëzit që udhëtojnë, ata do të jenë të parët që do të goditen, para së gjithash ata do të duhet të gjejnë disi një mënyrë, dhe më i madhi është ligji që kërkon që ata të sjellin një certifikatë se ku punojnë, në cilat institucione punojnë, dhe të gjithë e dimë shumë mirë se kujdesi shëndetësor, arsimi, madje edhe universiteti nuk janë të integruar në sistemin e Kosovës, kështu që lind pyetja nëse policia e Kosovës do t'i pranojë ato vërtetime që ata sjellin", shtoi Steviq.

Siç deklaroi ai, përveç dokumenteve personale, targat janë gjithashtu një problem i madh.

"Ne e dimë se ata njoftuan gjithashtu se nuk do të jetë më e mundur të ngasësh me autorizim. Ka disa gjëra që mund të bëhen, të lejohet riregjistrimi ose të kryhet sigurimi si më parë për targat RKS që hyjnë në territorin e Serbisë qendrore, të paguhet sigurimi në bazë vjetore. Kjo do të zgjidhte problemin e madh të të gjithë atyre njerëzve që ngasin makina me targa nga disa qytete në Serbinë qendrore", tha Steviq.

Vështirësimi i jetës për komunitetin serb

Hulumtuesi i studimeve të sigurisë, Nikolla Vujinoviq, ka deklaruar për Kosovo online se qëllimi i Prishtinës është që, përmes zbatimit të Ligjit për të huajt dhe rregullave për targat e automjeteve, të përjashtojë plotësisht institucionet serbe nga Kosova dhe se këto masa do ta vështirësojnë jetën e komunitetit serb.

Vujinoviq theksoi se me zbatimin e këtyre ligjeve, do të jetë e nevojshme të raportohet vendbanimi në Ministrinë e Punëve të Brendshme të Kosovës dhe se nuk do të jetë e mundur të drejtohen automjete me targa serbe me autorizim. Siç shtoi ai, të dyja gjërat janë thelbësore për serbët.

"Nga njëra anë, do të jetë e nevojshme të raportohet mbërritja e një të huaji në MPB të Kosovës brenda tre ditëve nga mbërritja në Kosovë. Problematike është se mund të ndodhë që të mos miratohet qëndrimi i përkohshëm. Nga ana tjetër, nuk është më e mundur të ngasësh me targa të huaja me autorizim ose nëse nuk ke qëndrim të përkohshëm. Duhet theksuar veçanërisht se kjo vlen për vendet që nuk janë në Bashkimin Evropian. Pra, Serbia është objektivi kryesor. Të dyja këto gjëra janë me rëndësi thelbësore për komunitetin serb dhe zbatimi i tyre është gjithashtu shtyrë për shkak të protestave të komunitetit serb. Nëse me të vërtetë fillon të zbatohet më 15 janar, kjo do ta vështirësojë jetën për komunitetin serb", theksoi Vujinoviq.

Siç deklaroi ai, ligjet janë rregulluar në një mënyrë të tillë që do të shkaktojnë probleme vetëm për komunitetin serb.

"Një numër i madh njerëzish që jetojnë në Kosovë dhe Metohi nuk duan të marrin dokumentet e të ashtuquajturës Prishtina dhe të ashtuquajturës Kosova. Nga ana tjetër, një numër i madh njerëzish nga Serbia qendrore vijnë në Kosovë dhe Metohi dhe punojnë kryesisht në institucionet e Republikës së Serbisë, dhe mund ta shihni saktësisht se cili është qëllimi i këtij ligji - të përjashtojë plotësisht institucionet serbe në Kosovë dhe Metohi. Prandaj, komuniteti serb do të jetë kryesisht në telashe, madje do të guxoja të thoja se do të jetë i vetmi që do të ketë problem", përfundoi Vujinoviq.