Pse Osmani shpalli zgjedhjet gjashtë muaj përpara dhe çfarë mund të ndryshojë deri në shkurt?

“Nuk është sekret që Kurti donte që votuesit të shkonin në qendrat e votimit tashmë në verë ose në vjeshtë. Megjithatë, rezultati i garës presidenciale në SHBA do të jetë një faktor i rëndësishëm në ekuacionin zgjedhor të Kosovës.

Përgatiti: Millosh Gariq

Disi e papritur, në mes të spekulimeve se a do të ketë zgjedhje të jashtëzakonshme parlamentare në Kosovë deri në fund të vitit, presidentja Vjosa Osmani dekretoi dhjetë ditë më parë se data e zgjedhjeve të rregullta për qendrat e votimit do të jetë 9 shkurt 2025.

Kjo do të jetë hera e parë që nga viti 1999 që një kuvend i Kosovës do të shërbejë me mandat të plotë, dhe këshilltari i presidentes Bekim Kupina sqaroi se Osmani e ka marrë vendimin “pas shqyrtimit të kujdesshëm të rrethanave dhe çështjeve që duhet të merren parasysh si dhe pas një analize të plotë të aspekteve ligjore për organizimin e procesit zgjedhor sipas standardeve më të larta demokratike”.

Më parë, në konsultime me partitë politike, ka pasur propozime të ndryshme për mbajtjen e zgjedhjeve - nga 26 janari deri në fillim të marsit. Disa, si kryeministri aktual Albin Kurti, uruan zgjedhje para afatit të rregullt, tashmë në verë apo në vjeshtë.

Shmangia e detyrimit për formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe, popullariteti i konsiderueshëm në mesin e votuesve ekstremë për shkak të persekutimit sistematik të serbëve dhe pasigurisë për shkak të zgjedhjeve në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, janë vetëm disa nga arsyet që, sipas analistëve politikë, e çuan Kurtin në idenë e shpërndarjes së Kuvendit më herët në marrëveshjen e të gjitha palëve. Mirëpo, ai nuk ishte i gatshëm ta përshpejtonte atë duke dorëzuar dorëheqjen dhe mandati i qeverisë aktuale skadon më 13 maj të vitit të ardhshëm.

Cilat janë arsyet nga të cilat është udhëhequr Vjosa Osmani kur caktoi zgjedhjet gjashtë muaj përpara dhe kush përfiton më shumë?

Fushata vazhdon për një kohë të gjatë

Politologu Ognjen Gogiq shpjegon për Kontekst se Vjosa Osmani kishte mundësinë ligjore që të shpallte zgjedhjet e rregullta kaq herët.

“Sa i përket zgjedhjes, Osmani e ka bërë pas konsultimit me partitë. Pra, ajo nuk e bëri atë plotësisht në mënyrë të pavarur, por pas një bisede. Por, afati prej gjashtë muajsh është interesant dhe para së gjithash ka të bëjë me Ligjin për Zgjedhjet. Në Kosovë, ai parashikon që zgjedhjet të shpallen katër deri në gjashtë muaj përpara. Kjo nuk ka ndodhur deri më tani sepse të gjitha zgjedhjet e mëparshme ishin të parakohshme. Pra është një opsion ligjor dhe është planifikuar që zgjedhjet të shpallen mjaft herët. Duhet pranuar që nuk është dashur të bëhet saktësisht gjashtë muaj përpara, është shumë herët”, thotë Gogiq.

Sipas tij, autoritetet kosovare duan të krijojnë një praktikë të ngjashme me atë për zgjedhjet lokale.

“Në këtë rast Vjosa Osmani ka shfrytëzuar maksimumin e kompetencave të saj dhe ka vendosur që ato zgjedhje t’i shpallë sa më shpejt dhe ka një pyetje logjike pse. A është vetëm për t'u dhënë kohë të mjaftueshme komisioneve zgjedhore dhe për të planifikuar në kohë fondet buxhetore? Ndoshta ajo donte t'i jepte fund spekulimeve për zgjedhje të parakohshme. Sepse edhe kur mblodhi bisedimet për zgjedhjet, nuk duhej ta bënte kaq herët. Zgjedhjet nuk duhej të shpalleshin për shkurt, ato mund të mbaheshin në mars, madje edhe pak më vonë. Varësisht se kur ka filluar mandati i kësaj qeverie”, tregon Gogiq.

Ka arsye politike dhe partiake për këtë vendim.

“Ndoshta Vjosa Osmani ka dashur t’i japë fund historisë së zgjedhjeve të parakohshme, sepse Vetëvendosje i ka dashur, por nuk janë pajtuar me partitë e tjera se si t’i realizojnë. Kurti nuk donte të jepte dorëheqjen si kryeministër, por donte që parlamenti të vetëshpërndahej. Kështu që Osmani e ndaloi atë gjë. Tani do të shohim se kujt i përshtatet fushatës së gjatë. Fushata e partisë së Kurtit në fakt ka vazhduar gjatë gjithë kohës, por edhe partitë tjera kanë kohë që bëjnë fushatë”, thekson Gogiq.

Një faktor, megjithatë, do të ndikojë shumë në zgjedhjet e Kosovës, përkatësisht zgjedhjet presidenciale në Amerikë, të cilat do të mbahen në nëntor.

“Rezultati i zgjedhjeve amerikane do të jetë shumë i rëndësishëm, domethënë, ekziston një mendim i përbashkët se nëse Trump kthehet në Shtëpinë e Bardhë, ai do të jetë edhe më pak simpatik ndaj Kurtit se më parë, se do të jetë edhe më i ashpër ndaj tij. Kjo mund të jetë një arsye që një numër i caktuar i votuesve shqiptarë të gjykojnë se nuk është më e mira për të që të vazhdojë të udhëheqë qeverinë e Kosovës. Dhe kjo mund t'i heqë disa vota Kurtit”, përfundon Ognjen Gogiq.

Partitë politike kanë afat deri të premten, më 30 gusht për të dorëzuar kërkesat për koalicione parazgjedhore në Komisionin Qendror të Zgjedhjeve, dhe deri më tani vetëm partitë e Ramush Haradinajt (Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës) dhe Fatmir Ljimajt (Nisma) kanë shpallur bashkimin e tyre.

Vetëvendosje në 36 për qind

KQZ tha se partitë politike, iniciativat civile dhe kandidatët e pavarur duhet të paraqesin kërkesë për certifikimin e pjesëmarrjes në zgjedhjet për Kuvendin e Kosovës, të planifikuara për 9 shkurt, nga 1 shtatori deri më 11 dhjetor 2024.

Analisti politik nga Prishtina Blerim Burjani thekson se përcaktimi i datës së zgjedhjeve është përgjegjësi e Presidentes Vjosa Osmani, sipas Ligjit për Zgjedhjet.

“Aty thuhet me vendosmëri se data e zgjedhjeve të reja duhet të caktohet gjashtë muaj para përfundimit të mandatit të qeverisë. Ajo veproi ashtu siç e kërkon ligji. Por ne kemi qenë në fushatë për një kohë të gjatë. Do të ketë shumë gjëra që do të ndikojnë në rezultatin e zgjedhjeve të ardhshme në Kosovë”, ka shtuar Burjani.

Ai tashmë ka gati një parashikim të rezultateve.

“Mendoj se rezultati tashmë është i dukshëm dhe se parashikimi im është më realisti. Pra, Vetëvendosje do të jetë e para me 36-38 për qind të votave, Partia Demokratike e Kosovës do të jetë rreth 19 për qind, Aleanca Demokratike e Kosovës 20 për qind dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës dhe Nisma në koalicion 8 për qind. Pas kësaj do të kërkohet mazhoranca”, përfundon Burjani për Kontekst.

Lëvizja Vetëvendosje ende nuk dëshiron të deklarohet nëse do të marrë pjesë në zgjedhje në mënyrë të pavarur apo në koalicion me Guxo, partinë me të cilën ishte në koalicion në zgjedhjet e fundit. Në të njëjtën kohë, Partia Demokratike e Kosovës ishte e vendosur për të shkuar në zgjedhje në mënyrë të pavarur.

Gazetari Llazar Steviq nga Zveçani thotë për Kontekst se është herët për të gjykuar se kush do të jetë më i përshtatshëm për shpalljen e zgjedhjeve kaq të parakohshme, gjashtë muaj përpara.

“Do të shohim se si do të ndikojë fakti që Vjosa Osmani ka shpallur zgjedhje parlamentare edhe gjashtë muaj më parë. A i shkon më shumë partisë së Kurtit apo të tjerëve? Ajo që dimë është se ka pasur zënka të vogla mes Kurtit dhe Osmanit. Dhe tani ka edhe më shumë prej tyre. Megjithatë, opozita ka një pozicion të keq startues, gjithçka shkon, megjithatë, në duart e Kurtit”, beson Steviq.

Opozita më së shumti kritikon Kurtin për shkak të ekonomisë katastrofike, pa investime, pa vende të reja pune, shumë shqiptarë nga Kosova janë vërshuar në vendet e BE-së që nga fillimi i liberalizimit të vizave.

“Kurti ka një pozitë të dobët këtu, por luan në kartonin kombëtar, në kartën e situatës në veri dhe presionit që ushtron te serbët. Ministrat e tij tani janë çdo ditë në veri. Para së gjithash, shefi i policisë së Sveçles, ndërsa tani atij i është bashkuar edhe Krasniqi, i cili së bashku me të viziton komunat në veri. Kjo është karta kryesore që do të luajë Vetëvendosja. Dihet që shqiptarët janë shumë të bashkuar kur bëhet fjalë për nacionalizmin e tyre dhe kjo i jep Albin Kurtit përparësi ndaj partive të tjera sa herë që shpallen zgjedhjet e ardhshme”, përfundon Steviq.