Çeliq: Për serbët në Kosovë nevojitet autonomi thelbësore, diskutimi për BKS nuk është më aktual

Dushko Çeliq, asistent profesor në Fakultetin Juridik në Mitrovicën e Veriut, vlerësoi se është e një rëndësie vendimtare që komuniteti serb në Kosovë të fitojë autonomi thelbësore sepse ngjarjet kanë treguar se Bashkësia e Komunave Serbe nuk do të ishte garanci e mjaftueshme institucionale për mbijetesën e tyre dhe mbrojtjen e të drejtave themelore të njeriut.

“Mendoj se ngjarjet, sidomos tre vitet e fundit, kanë treguar se diskutimi për Bashkësinë e Komunave Serbe nuk është më e rëndësishme për disa arsye. Trajtimi i vazhdueshëm, sistematik i Prishtinës ndaj serbëve, i cili ka elemente të aparteidit dhe është diskriminues në kuptimin e plotë, ka treguar se as Bashkësia e Komunave Serbe nuk do të ishte garanci e mjaftueshme institucionale për mbijetesën e serbëve në Kosovë dhe Metohi dhe për mbrojtjen e të drejtave të tyre themelore të njeriut”, tha Çeliq për Kosovo online.

Prandaj, ai mendon se nisma e ish-ambasadorit amerikan në Beograd, Uilliam Montgomeri, për të kushtëzuar vazhdimin e dialogut me formimin e BKS-së nuk është më “aktuale”.

“Mund të them më mirë se ndoshta ka ardhur koha, duke pasur parasysh ndryshimet në administratën amerikane, që të fillojmë të flasim për disa mekanizma të rinj kolektivë për mbrojtjen e të drejtave të njeriut të serbëve. Këtu, mbi të gjitha, kam parasysh autonominë thelbësore që duhet të kërkojnë serbët dhe që do të ishte një lloj kombinimi i mbrojtjes territoriale dhe personale të të drejtave të njeriut të serbëve në Kosovë dhe Metohi”, ka thënë Çeliq.

Një kërkesë e tillë, është i bindur ai, komuniteti serb mund ta nxjerrë "ligjërisht" nga Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

“Sipas Rezolutës 1244, ne kemi një dispozitë për autonomi substanciale për Kosovën dhe Metohinë brenda Serbisë, e cila sigurisht i referohet të drejtave kolektive të shqiptarëve. Atëherë do të ishte krejtësisht logjike që serbët të kërkonin autonomi substanciale brenda Kosovës dhe Metohisë, pa prekur çështjet e statusit. Kjo logjikë, më duket, do të ishte aktuale në këto kohë, aq më tepër që Kurti me lëvizjet e tij në tre vitet e fundit e ka mohuar plotësisht historinë e Bashkësisë së Komunave Serbe dhe nuk do të ishte një kornizë e mjaftueshme për mbrojtjen e të drejtave të njeriut të serbëve në këtë kohë”, theksoi Çeliq.

I pyetur se sa do të ishte i pranueshëm për palën shqiptare propozimi për “autonominë thelbësore” të serbëve në Kosovë, profesori asistent i Fakultetit Juridik në Mitrovicën e Veriut thotë se nuk ka “as element ligjor dhe as moral” që të mos lejohet.

"Asnjë mekanizëm i vetëm që mbron në mënyrë efektive të drejtat e njeriut të serbëve në Kosovë dhe Metohi nuk do të jetë realist për Prishtinën dhe për rrjedhojë as një mekanizëm i autonomisë thelbësore. Por, duke qenë se ata gëzojnë, nuk ka asnjë element ligjor, logjik apo moral për ta kundërshtuar atë kërkesë”, beson Çeliq.

Ai është i bindur se një propozim i tillë do të ishte i pranueshëm për administratën e re amerikane.

"Ai zë mund të dëgjohej me kujdes në Uashington. Historia e autonomisë thelbësore të serbëve mund të ketë efekte në aspektin e ndryshimit të politikës së Uashingtonit kur bëhet fjalë për mekanizmat kolektivë për mbrojtjen e të drejtave të njeriut të serbëve në Kosovë”, thekson Çeliq.

I pyetur se si do të reagonte Bashkimi Evropian ndaj kërkesës për autonomi thelbësore të serbëve, Çeliq thotë se roli ndërmjetësues i BE-së nuk ka qenë pozitiv as deri më tani.

"Negociatori i mëparshëm i BE-së ishte shumë i njëanshëm. Ai më shumë sillej si përfaqësues i interesave të njërës palë, asaj të Prishtinës, sesa si lehtësues, dikush që duhet të ndihmojë dialogun. Kështu ka vepruar edhe e gjithë Bashkimi Evropian. Presioni ishte kryesisht mbi Beogradin, jo mbi Prishtinën. Reagimet ndaj veprimeve diskriminuese të Prishtinës ishin kryesisht verbale, kështu që nuk mund të presim që BE-ja të reagojë pozitivisht, të paktën në fillim. Por, mos të harrojmë se, edhe pse një pjesëmarrës joformal, në fakt një pjesëmarrës real në këto negociata janë Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Prandaj, suksesi nuk do të varet nga procesi i Brukselit, por nga negociatat e ardhshme. Unë besoj se roli kyç do t'i takojë SHBA-së dhe se BE-ja nuk do të ketë mundësi tjetër përveçse të përshtatet me atë qëndrim," është i bindur Çeliq.