Gogiq: Edhe pse tensionet po rriten në Kosovë, nuk ka perspektivë për një përshkallëzim

Politologu Ognjen Gogiq ka treguar se në Kosovë ekziston rrezik i lartë i rritjes shtesë të tensioneve dhe vazhdimit të shkeljeve të të drejtave dhe rendit të njeriut, por se nuk ka perspektivë për përshkallëzim.

Gogiq thekson se bazuar në raportin e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, Antonio Guteresh, ku thuhet se tensionet në Kosovë janë të larta dhe se ekziston mundësia e përshkallëzimit, është e qartë se Prishtina është përgjegjëse për tensionet në Kosovë, por se nuk ishte specifikuar se cila palë mund të çonte potencialisht në përshkallëzim.

"Raporti i Guteresh përdor dy terma - tensione dhe përshkallëzim. Tensionet do të thotë se ka probleme që çojnë në prishjen e marrëdhënieve ndërmjet komuniteteve ose ndërmjet komuniteteve dhe qeverisë qendrore në Prishtinë dhe se krijohet armiqësi. Përshkallëzimi do të nënkuptonte që njëra nga palët do të ndërmerrte disa masa më radikale ose të dhunshme. Tensionet janë gjithmonë pika fillestare për përshkallëzimin e ardhshëm. Mirëpo, që të ndodhte përshkallëzimi, dikush do të duhej të ishte aktori i atij radikalizimi, pra të hidhte hapa të dhunshëm. Guteresh nuk ishte i qartë se kujt i referohej. Është e qartë se kur fliste për tensione se shkaku i tyre janë masat e njëanshme të qeverisë në Prishtinë, ai u shpreh pa ekuivok për këtë, por për përshkallëzimin dhe se kush mund të ndërmerrte ndonjë veprim të dhunshëm, ai nuk u përcaktua aty. Kështu që mund ta marrim me mend se kujt i referohej”, tha Gogiq për Kosovo online.

Ai vlerëson se rreziku i përshkallëzimit nuk është i madh dhe se nuk ka aktorë nga asnjëra palë që do të ndërmerrnin “një aksion të dhunës masive”.

Ai thekson se është e mundur që kur Guteresh ka folur për përshkallëzimin, të ketë pasur parasysh ngjarjet në Zveçan dhe Banjskë të vitit të kaluar.

“Prandaj rreziku i tensioneve është i lartë, rreziku i shkeljes së të drejtave të njeriut, rreziku i shkeljes së rendit është i lartë, por rreziku i përshkallëzimit nuk është i lartë sepse nuk shoh një aktor që mund të ndërmarrë ndonjë veprim të dhunës masive. Pra, Guteresh, kur është fjala për të shkruar se ai nuk e kishte parasysh domosdoshmërisht Prishtinën, në fakt shpesh po flitet për ngjarjet e vitit të kaluar, ku në fakt nënkuptojnë konfliktin mes serbëve dhe KFOR-it në Zveçan në maj dhe sulmin e armatosur në Banjskë”, thekson politologu.

Gogiq thekson se situata në Kosovë ende nuk është e mirë.

“Kur themi se përshkallëzimi mund të mos jetë i mundshëm, nuk do të thotë se situata është e mirë, larg saj. Tani jemi në një situatë ku, para së gjithash, pozita dhe të drejtat e serbëve po shemben, por nuk ka rezistencë. Se në fakt ata nuk kanë potencialin të rebelohen kundër tij në mënyrën e duhur. Do të konkludoja se tensionet janë të larta, rënia e të drejtave të njeriut të komunitetit serb është e rëndësishme, por rreziku i përshkallëzimit nuk është i madh sepse thjesht nuk duket se ka një aktor që mund të ndërmarrë një veprim të dhunshëm në shkallë të gjerë”, thotë ai.

I pyetur nëse rritja e tensioneve është pasojë e fushatës zgjedhore apo incidentet e përditshme e kanë ngritur atmosferën në pikën e vlimit, Gogiq rikujton se qeveria aktuale në Kosovë, e udhëhequr nga Lëvizja Vetëvendosje, që kur ka ardhur në atë pozitë ka ndërmarrë veprime të njëanshme.

Ai shton se gjithçka filloi në shtator të vitit 2021, kur u ndalua hyrja për automjetet me targa nga Serbia qendrore.

“Gjatë gjithë kohës në fakt, për tre vite të plota, kemi veprime të ndryshme të njëanshme. Veprimet e njëanshme të fushatës elektorale nuk mund t'i shpjegoj, ato kanë ndodhur më parë, por nëse Vetëvendosja kthehet në pushtet, siç ka gjasa, atëherë do të vazhdojë të ndërmarrë veprime të njëanshme. Ky është disi modus operandi i qeverisë aktuale në Prishtinë, kështu që në këtë kuptim është më shumë se retorikë, këto janë lëvizje shumë konkrete që çuan në tensione, në shembje të të drejtave të serbëve në Kosovë, në faktin se serbët në Kosovë po bëhen të pakënaqur, në shembjen e besimit që edhe minimalisht ekzistonte ndaj Prishtinës, ata çuan në një pikë deri te përshkallëzimi, por në këtë pikë tani mund të shohim se këto veprime kanë funksion edhe në fushatën parazgjedhore dhe ndoshta asgjë nuk do të ndryshojë deri në zgjedhje”, tha Gogiq.

Ai thekson se misionet ndërkombëtare që janë ende prezente në Kosovë kanë rol dytësor në uljen e tensioneve, duke shpjeguar se presin që institucionet e Kosovës të jenë ato që do të garantojnë rendin dhe respektimin e të drejtave dhe sigurinë juridike.

Sipas Gogiqit, bashkësia ndërkombëtare ka investuar shumë burime, kohë dhe para për t'i ndërtuar institucionet e Kosovës deri në atë pikë ku ato mund të mbrojnë në mënyrë të pavarur të drejtat e njeriut.

“Kjo nuk ka ndodhur në praktikë dhe komuniteti serb me të drejtë është i pakënaqur me punën e misioneve, veçanërisht të EULEX-it, sepse ende nuk mund të besojnë se vetë institucionet e Kosovës do t'i mbrojnë të drejtat e tyre në fund”, tha politologu.

Siç theksohet nga Eulex dhe Kfor, ata e shohin veten se duhet të reagojnë vetëm kur gjërat bëhen dramatike dhe kur gjërat në terren përkeqësohen në një masë të tillë.

“Kjo në fakt tregon se është koha për veprime parandaluese. Ata në radhë të parë kanë rol që të kontrollojnë institucionet në Kosovë në masë më të madhe, të mbikëqyrin punën e tyre, por edhe të punojnë në ndërtimin e besimit ndërmjet serbëve dhe institucioneve, por ata nuk bëjnë asgjë nga këto. Ata e reduktuan rolin e tyre në disa monitorime dhe raporte dhe serbët në Kosovë nuk kanë çfarë të përfitojnë nga kjo”, ka përfunduar Gogiq.