Departamenti i Shtetit: Kosova nuk i përmbush standardet minimale në fushat kyçe të luftës kundër trafikimit të qenieve njerëzore

Qeveria e Kosovës nuk i përmbush plotësisht standardet minimale në fushat kyçe të luftës kundër trafikimit të qenieve njerëzore, por ka shënuar përparim krahasuar me periudhën e mëparshme raportuese, prandaj mbetet në “Nivelin 2” (Tier 2), thuhet në raportin më të fundit të Departamentit amerikan të Shtetit për luftën kundër trafikimit të qenieve njerëzore.

Qeveria e Kosovës ka rritur mjetet financiare të dedikuara për ndihmën ndaj viktimave dhe aktivitetet parandaluese. Vlerësimi i zbatimit të Planit Kombëtar të Veprimit për periudhën 2024–2025 ka konstatuar se është realizuar pothuajse gjysma e objektivave të përcaktuara, por në disa fusha kyçe nuk janë përmbushur standardet minimale, thuhet në raport.

Numri i ndjekjeve penale ndaj personave të dyshuar për trafikim të qenieve njerëzore është ulur dhe, megjithëse gjykatat kanë shqiptuar më shumë dënime me burgim, shumica e tyre kanë qenë nën minimumin ligjor të parashikuar për veprat penale të trafikimit të qenieve njerëzore.

Organet kompetente nuk i kanë hetuar të gjitha rastet e detyrimit të fëmijëve për të lypur si raste të trafikimit të qenieve njerëzore. Për shkak të procedurave të papërshtatshme për identifikimin e viktimave të lypjes së detyruar, Qeveria e Kosovës nuk ka arritur të parandalojë në mënyrë efektive ndëshkimin e padrejtë të viktimave të mundshme për veprime të paligjshme që i kanë kryer vetëm si pasojë e drejtpërdrejtë e faktit se kanë qenë viktima të trafikimit të qenieve njerëzore.

Qeveria e Kosovës nuk ka siguruar masa për riintegrim dhe as forma të tjera të ndihmës afatgjatë, veçanërisht për fëmijët dhe viktimat që kanë nevojë për mbështetje psikosociale, theksohet në raport.

“Krahasuar me periudhën e mëparshme raportuese, qeveria ka treguar një nivel përgjithësisht më të lartë angazhimi, prandaj Kosova ka mbetur në Nivelin 2. Këto përpjekje përfshinin dënimin e një numri më të madh trafikantësh të qenieve njerëzore dhe shqiptimin e dënimeve me burgim për më shumë autorë të këtyre veprave. Qeveria ka rritur financimin për ndihmën ndaj viktimave dhe aktivitetet për parandalimin e trafikimit të qenieve njerëzore. Është kryer vlerësimi i zbatimit të Planit Kombëtar të Veprimit për periudhën 2024–2025, i cili ka konstatuar se është realizuar pothuajse gjysma e objektivave të parashikuara”, thuhet në dokument.

Në pjesën e titulluar “Ndjekja penale”, thuhet se Qeveria e Kosovës ka vazhduar të ndërmarrë aktivitete për luftimin e trafikimit të qenieve njerëzore përmes punës së organeve të zbatimit të ligjit.

“Neni 165 i Kodit Penal e përcakton si vepër penale trafikimin e qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit seksual dhe trafikimin e qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit për punë. Për veprat penale ku viktimat janë persona të rritur parashikohen dënime me burgim nga pesë deri në 12 vjet dhe gjobë, ndërsa për veprat ku viktimat janë fëmijë parashikohen dënime me burgim nga pesë deri në 15 vjet dhe gjobë. Këto dënime ishin mjaftueshëm të ashpra dhe, sa i përket trafikimit të qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit seksual, ishin proporcionale me dënimet e parashikuara për vepra të tjera të rënda penale, siç është përdhunimi”, thuhet në dokument.

Siç thuhet në raport, policia gjatë vitit 2025 ka hetuar katër raste: dy raste të trafikimit të qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit seksual, një rast të trafikimit për qëllime të shfrytëzimit për punë dhe një rast të një forme të papërcaktuar të trafikimit të qenieve njerëzore, krahasuar me pesë raste në vitin 2024.

Policia ka vazhduar hetimet edhe për dy raste të iniciuara në vitet e mëparshme.

“Organet kompetente kanë iniciuar procedura ndaj 34 personave të dyshuar për trafikim të qenieve njerëzore, prej të cilëve 15 për trafikim me qëllim të shfrytëzimit seksual, dy për trafikim me qëllim të shfrytëzimit për punë dhe 17 për një formë të papërcaktuar të trafikimit të qenieve njerëzore, krahasuar me 49 të dyshuar në vitin 2024”, thuhet në raport.

Shtohet se gjykatat kanë dënuar tre persona për trafikim të qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit seksual, ndërsa në vitin 2024 ishte dënuar një person për të njëjtën vepër penale. Një trafikant i qenieve njerëzore është dënuar me pesë vjet e gjashtë muaj burgim dhe me gjobë prej 3.000 eurosh, i dyti me tre vjet burgim, ndërsa i treti me një vit burgim me kusht.

Dënimet nën minimumin ligjor dhe sanksionet që kufizohen vetëm në gjoba i minojnë përpjekjet për t'i mbajtur përgjegjës trafikantët e qenieve njerëzore dhe krijojnë rreziqe të mundshme për sigurinë e viktimave.

“Organet kompetente kanë iniciuar procedura ndaj 17 të akuzuarve që kishin ‘shfrytëzuar shërbimet seksuale të një viktime të trafikimit të qenieve njerëzore’, por pa aktgjykime dënuese. Për krahasim, në vitin 2024 ishin iniciuar procedura ndaj katër të akuzuarve, ndërsa ishin dënuar 12 autorë të këtyre veprave. Qeveria ka bërë përpjekje për të hetuar, ndjekur penalisht dhe dënuar zyrtarët shtetërorë që dyshoheshin se ishin përfshirë në vepra penale të trafikimit të qenieve njerëzore. Ajo ka bashkëpunuar me qeveritë e huaja në operacione policore”, shtohet në raport.

Në dokument thuhet se autoritetet në Kosovë, në partneritet me organizatat joqeveritare dhe organizatat ndërkombëtare, kanë organizuar trajnime për luftimin e trafikimit të qenieve njerëzore për pjesëtarët e organeve të zbatimit të ligjit, përfshirë policët, gjyqtarët dhe prokurorët, si dhe kanë vazhduar zbatimin e programeve të institucionalizuara të trajnimit në Akademinë e Drejtësisë.

Drejtoria për Hetimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore e Policisë së Kosovës ka hetuar të gjitha rastet e trafikimit të qenieve njerëzore përmes tetë njësive të saj rajonale, në të cilat kanë punuar 45 zyrtarë.

Drejtoria kishte dy njësi, njërën për hetime dhe tjetrën për ndihmë dhe mbrojtje të viktimave. Zyra e Kryeprokurorit të Shtetit ka vazhduar të caktojë një koordinator të posaçëm për rastet e trafikimit të qenieve njerëzore dhe ka mbajtur një person kontaktues për këtë fushë në të shtatë prokuroritë themelore.

“Policia e Kosovës ka vazhduar t'i hetojë rastet e lypjes së detyruar të fëmijëve, të organizuar nga prindërit e tyre, si neglizhencë ose keqtrajtim nga ana e prindërve dhe jo si trafikim të qenieve njerëzore. Policia ka deklaruar se, sipas legjislacionit të Kosovës, fëmijët që shoqërohen nga prindërit nuk e përmbushin përkufizimin e viktimave të trafikimit të qenieve njerëzore”, thuhet në raport.

Në raport konstatohet se shumicës së prokurorëve dhe gjyqtarëve u mungonin trajnimet dhe përvoja, veçanërisht lidhur me veprat penale që përfshijnë kontrollin emocional ose detyrimin psikologjik ndaj viktimave, gjë që çonte në shqiptimin e dënimeve të buta ose në cilësimin e rasteve si vepra penale për të cilat parashikohen dënime më të lehta sesa për trafikimin e qenieve njerëzore.

Në pjesën e raportit që trajton mbrojtjen e viktimave, vlerësohet se Qeveria e Kosovës ka vazhduar të bëjë përpjekje për mbrojtjen e tyre.

“Organet kompetente kanë identifikuar 13 viktima, krahasuar me 14 viktima në vitin 2024. Të gjitha viktimat e identifikuara ishin viktima të trafikimit të qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit seksual. Mes tyre ishin dy gra dhe 11 vajza të mitura, ndërsa asnjëra nuk ishte shtetase e huaj. Qeveria kishte procedura standarde operative dhe një mekanizëm kombëtar për referimin e viktimave. Megjithatë, monitorimi ka nxjerrë në pah mungesën e udhëzimeve dhe aktiviteteve proaktive për identifikimin e viktimave të lypjes së detyruar, veçanërisht të fëmijëve”, vlerësohet në dokument.

Procedurat standarde operative kërkonin që një hetues i Drejtorisë për Hetimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore dhe një përfaqësues i viktimës nga Zyra për Ndihmë dhe Përfaqësim të Viktimave të takoheshin, të kryenin një vlerësim gjithëpërfshirës të rrezikut dhe të koordinonin kujdesin ndaj viktimës dhe referimin e saj në shërbimet përkatëse. Në vlerësimin e viktimave që janë fëmijë duhej të merrte pjesë edhe një punonjës social. Organizatat joqeveritare kanë deklaruar se procedura e referimit të viktimave ka funksionuar mirë.

“Qeveria, drejtpërdrejt dhe përmes partneriteteve me organizatat e shoqërisë civile, ka siguruar strehim, kujdes shëndetësor, këshillim, shërbime juridike dhe ndihmë për riatdhesim. Në bashkëpunim me shoqërinë civile, ajo ka ndihmuar 18 viktima. Qeveria ka menaxhuar një objekt të specializuar të përkohshëm të sigurisë, të destinuar për ofrimin e shërbimeve për viktimat me rrezikshmëri të lartë, siç janë viktimat, trafikantët e të cilave janë ende në arrati, viktimat që dëshmojnë në procedura gjyqësore ose ato që presin riatdhesimin. Gjithashtu, janë licencuar dhe financuar dy strehimore të menaxhuara nga organizata joqeveritare, të cilat ofrojnë shërbime për viktimat me rrezikshmëri të ulët dhe të mesme”, thuhet në raport.

Siç shkruhet në raport, objekti i përkohshëm i sigurisë dhe dy strehimoret e organizatave joqeveritare, të financuara nga qeveria, u kanë ofruar ndihmë 10 viktimave.

Qeveria e Kosovës ka ndarë nga 120.000 deri në 150.000 euro për objektin e përkohshëm të sigurisë, krahasuar me 150.000 euro në vitin 2024. Njërës strehimore, të menaxhuar nga një organizatë joqeveritare, i ka ndarë 110.000 euro, ndërsa tjetrës 52.000 euro. Në vitin 2024, për këto strehimore ishin ndarë përkatësisht 95.000 dhe 72.000 euro.

Qeveria ka ndarë 39.000 euro për një organizatë joqeveritare ndërkombëtare që menaxhon një qendër ditore për fëmijët që e shfrytëzojnë rrugën si burim të ardhurash.

“Policia e Kosovës, përkatësisht Drejtoria për Hetimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore, kishte dhoma të veçanta për intervistimin e fëmijëve viktima të trafikimit të qenieve njerëzore. Intervistat janë zhvilluar në bashkëpunim me Zyrën për Ndihmë dhe Përfaqësim të Viktimave dhe qendrat për punë sociale. Qeveria ka siguruar përkthyes dhe pajisje që u mundësonin viktimave të dëshmonin përmes lidhjes me video ose me ndryshimin e zërit dhe figurës. Qeveria nuk ka caktuar dëmshpërblim për viktimat në kuadër të aktgjykimeve penale. Megjithatë, Zyra për Ndihmë dhe Përfaqësim të Viktimave ka paraqitur kërkesa për kompensim të dëmit nga fondi shtetëror në dy raste, pas së cilës viktimat kanë marrë nga 2.000 euro secila”, thuhet në raport.

Për shkak të verifikimit dhe identifikimit të papërshtatshëm të viktimave, qeveria nuk ka arritur të parandalojë në mënyrë efektive ndëshkimin e padrejtë të viktimave të mundshme për veprime të paligjshme të kryera vetëm si pasojë e drejtpërdrejtë e trafikimit të qenieve njerëzore.

Përfaqësuesit e shoqërisë civile kanë vlerësuar se cilësia e kujdesit ndaj viktimave ishte e mirë, por se programet e riintegrimit kishin sukses të kufizuar për shkak të mungesës së fondeve dhe mundësive të punësimit që do t'u mundësonin viktimave pavarësi financiare.

Qendrat për punë sociale u kanë ofruar shërbime fëmijëve viktima dhe kanë ushtruar rolin e kujdestarëve të tyre ligjorë. Megjithatë, monitorimi ka treguar se këto qendra nuk kanë kapacitete dhe staf të mjaftueshëm për t'i përmbushur të gjitha detyrimet e tyre.

Vëzhguesit kanë vënë në dukje edhe vështirësitë në ofrimin e mbështetjes së përshtatur për viktimat që i janë nënshtruar sërish viktimizimit, viktimat të cilave psikiatrit u kanë përshkruar terapi dhe ato që kanë nevojë për shërbime afatgjata, veçanërisht fëmijët.

Sa i përket parandalimit, Qeveria e Kosovës ka intensifikuar aktivitetet për parandalimin e trafikimit të qenieve njerëzore, vlerësohet në dokument.

Organi Kombëtar për Luftimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore, i përbërë nga përfaqësues të tetë ministrive qeveritare, gjyqësorit, zyrave komunale, përfaqësues të viktimave, organizatave joqeveritare dhe vëzhguesve ndërkombëtarë, ka koordinuar aktivitetet ndërinstitucionale.

“Koordinatori Kombëtar për Luftimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore ka kryesuar këtë organ dhe ka mbikëqyrur zbatimin e Strategjisë Kombëtare për Luftimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore për periudhën 2022–2026. Qeveria ka kryer vlerësimin e Planit Kombëtar të Veprimit për periudhën 2024–2025 dhe ka konstatuar se janë realizuar 48 për qind e objektivave, se 38 për qind janë ende në proces, ndërsa 17 për qind nuk janë zbatuar”, theksohet në raport, duke shtuar se është krijuar edhe një linjë telefonike për ndihmë ndaj viktimave të mundshme të trafikimit të qenieve njerëzore.

Në pjesën që trajton format dhe përhapjen e trafikimit të qenieve njerëzore, përshkruhen natyra dhe shtrirja e këtij fenomeni në bazë të raporteve të fundit të qeverisë dhe shoqërisë civile.

“Trafikantët e qenieve njerëzore i shfrytëzojnë viktimat e trafikimit seksual në Kosovë. Gratë dhe vajzat rekrutohen përmes premtimeve të rreme për martesë ose punësim si valltare dhe këngëtare, e më pas detyrohen t'i nënshtrohen shfrytëzimit seksual në shtëpi private, banesa, klube nate dhe sallone masazhi”, thuhet në dokument.

Në raport theksohet se viktimat e trafikimit të qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit seksual janë kryesisht vajza të mitura nga Kosova, por ka edhe “vajza nga Shqipëria, Moldavia, Mali i Zi, Rumania, Serbia dhe vende të tjera”.

Në përfundim shtohet se trafikantët e qenieve njerëzore në Kosovë kanë shfrytëzuar viktima të huaja nga Shqipëria, Kolumbia, Meksika, Tajlanda dhe Venezuela, ndërsa qytetarët e Kosovës janë të ekspozuar ndaj trafikimit të qenieve njerëzore për qëllime të shfrytëzimit seksual dhe punës së detyruar në mbarë Evropën.