Eparhia: Punimet e paligjshme kanë dëmtuar vetminë e Shën Petrit Korishkiut, presim reagim urgjent

Eparhia rashko-prizrenase e Kishës Ortodokse Serbe ka njoftuar sot se punimet e paligjshme ndërtimore në një lokalitet pranë Prizrenit kanë shkaktuar dëmtime të rënda në hapësirën e vetmisë së Shën Petrit Korishkiut, një shenjtëri ortodokse serbe nga shekulli XIII. Për këtë arsye, Eparhia shpreh protestë të ashpër dhe kërkon një reagim urgjent nga institucionet ndërkombëtare.

Në njoftimin e Eparhisë thuhet se punimet e fundit të paligjshme ndërtimore në këtë lokalitet, të cilat përfshinë hapjen e një shtegu të gjerë hyrës dhe shtrimin e tij me pllaka deri te shpella e shenjtit, rreth së cilës ndodhet kisha, kanë dëmtuar rëndë dhe kanë rrezikuar integritetin arkeologjik dhe historik të këtij vendi të shenjtë.

Madje, theksojnë ata, janë gërmuar edhe themelet e vetë kompleksit mesjetar, kështu që, në rast të reshjeve të mëdha ose edhe të një tërmeti të vogël, mund të ndodhë rrëshqitja e dheut dhe shembja e të gjithë vetmisë.

Eparhia kujton se vetmia e Shën Petrit Korishkiut është zyrtarisht e mbrojtur si një nga 50 zonat e veçanta të mbrojtura, në përputhje me Ligjin e Kosovës për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

Gjithashtu, ata theksojnë se pas konfliktit të armatosur të vitit 1999, vetmia është shpeshherë përdhosur, duke përfshirë hapjen e varrit të shenjtit, dëmtimin e afreskeve mesjetare me grafite dhe vendosjen e flamurit shqiptar mbi vetminë, i cili është ende i dukshëm. Për këtë, Eparhia ka reaguar disa herë duke kërkuar mbrojtje.

“Skenat e afreskeve të përdhosura janë treguesi më i dukshëm i sjelljes jashtëzakonisht vandaliste ndaj këtij vendi të shenjtë, i cili ofendon thellësisht besimtarët e Kishës Ortodokse Serbe dhe i tregon botës se çfarë qëndrimi ka në Kosovë dhe Metohi ndaj trashëgimisë mesjetare ortodokse serbe dhe sa e dukshme është mungesa e kujdesit dhe aftësisë së institucioneve vendore të Kosovës, të cilat me ligj, në bashkëpunim me Kishën Ortodokse Serbe dhe përfaqësuesit ndërkombëtarë, duhet të tregojnë së paku një respekt civilizues për kulturën dhe monumentet e krishtera, në vend që të punojnë në mënyrë joprofesionale vetë dhe të shkatërrojnë në mënyrë të pakthyeshme trashëgiminë që është me rëndësi për të gjithë njerëzit e vullnetit të mirë”, thuhet në deklaratën e Eparkisë rashko-prizrenase.

Ata gjithashtu theksojnë se përvetësimi i vendeve të shenjta serbe që janë ekspozuar ndaj rrënimeve dhe sulmeve brutale me vite, dhe rishkrimi keqdashës i historisë tingëllojnë aq ironike dhe hipokrite kur sheh qëndrimin e institucioneve të Kosovës dhe grupeve ekstremiste ndaj vendeve të shenjta të Kishës Ortodokse Serbe në terren.

Kjo, shtojnë ata, vlen veçanërisht për ato zona të Kosovës ku, për fat të keq, aktualisht nuk ka serbë apo murgj, të cilët përndryshe përpiqen me gjithë zemër ta ruajnë trashëgiminë e tyre shekullore në vendet e tjera ku jetojnë.

Kujtohet se dispozitat e Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura kanë për qëllim ruajtjen e trashëgimisë historike, kulturore dhe fetare të popullit serb në Kosovë, parandalimin e dëmtimit dhe shkatërrimit të saj, si dhe garantimin që çdo aktivitet në zonat e mbrojtura mund të kryhet vetëm me pëlqimin paraprak të Kishës Ortodokse Serbe dhe në kuadër të Këshillit për Zbatimin e Zonave të Protektuara.

Çdo qasje e ndryshme paraqet shkelje të drejtpërdrejtë të ligjit dhe rrezikon seriozisht jo vetëm trashëgiminë fetare, por edhe paqen dhe marrëdhëniet ndëretnike në këtë rajon, thonë nga Eparhia.

Në këtë kuptim, ata tregojnë se Komuna e Prizrenit, ndonëse ligji në mënyrë eksplicite ndalon çdo ndërhyrje në atë zonë – duke përfshirë ndërtimin e rrugëve, pastrimin e vegjetacionit apo punime të tjera që do të dëmtonin integritetin arkeologjik dhe historik të lokalitetit, pa pëlqimet e lartpërmendura, në mënyrë të pavarur ka kryer aktivitete ilegale pa dijeninë dhe miratimin e KOS-it, gjë që shkelte rëndë ligjin aktual dhe shkelte rëndë objektin historik.

Ata shtojnë se punimet e paligjshme janë kryer nga kompania lokale shqiptare e Kosovës, "Eurovia", dhe se, duke marrë parasysh mungesën e profesionalizmit në realizimin e punimeve, përdorimin e makinerive të rënda për hapjen e rrugës dhe lënien e materialeve dhe dheut të shpërndarë në një hapësirë të gjerë të lokalitetit, është e qartë se nuk janë angazhuar ekspertë të trashëgimisë kulturore. Kjo është gjithashtu pasojë e mungesës së plotë të koordinimit me KOS dhe Komisionin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

Eparhia, përveç aspektit juridik të problemit, thekson edhe rëndësinë morale dhe historike të kësaj shenjtërie për popullin serb, pasi shpella e Shën Petrit Korishkiut përfaqëson një pasuri të paçmuar shpirtërore dhe kulturore për popullin ortodoks serb dhe për të gjithë botën e krishterë.

Prandaj, Eparhia bën thirrje për një reagim urgjent të institucioneve ndërkombëtare të pranishme në Kosovë, para së gjithash misioneve të BE-së, EULEX-it, OSBE-së dhe KFOR-it, si dhe institucioneve përgjegjëse kosovare, që brenda kompetencave të tyre të ndërmarrin hapa urgjentë për të ndalur paligjshmërinë, për të ndëshkuar përgjegjësit, për të siguruar mbrojtjen e shenjtërisë dhe për të riparuar dëmin në koordinim të plotë me Kishën Ortodokse Serbe.

Ata shtojnë se për këtë rast do të informohet edhe UNESCO, si dhe organizata të tjera ndërkombëtare relevante për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore në Evropë, SHBA dhe në mbarë botën, me qëllim të tërheqjes së vëmendjes mbi veprimet e institucioneve lokale të Kosovës ndaj trashëgimisë shpirtërore dhe kulturore të krishterë serbe në Kosovë.

Eparhia thekson se ky është vetëm një nga një seri incidentesh që tregojnë shkeljen sistematike të të drejtave të Kishës Ortodokse Serbe – autoritetet lokale komunale të Kosovës vazhdimisht ndërmarrin punime të paligjshme brenda zonave të mbrojtura, pa konsultim paraprak me KOS ose me organet ndërkombëtare kompetente.

Gjithë kjo situatë, shtojnë ata, tregon edhe një herë nevojën për mekanizma institucionalë të veçantë për mbrojtjen e të drejtave të Kishës Ortodokse Serbe dhe shenjtërive të saj në Kosovë, me garanci të forta ndërkombëtare, për të cilat KOS ka këmbëngulur prej vitesh.

“Kjo praktikë e shkatërrimit të shenjtërive të krishtera mesjetare është krejtësisht e papranueshme, dhe Eparhia rashko-prizrenase kërkon që të ndalen menjëherë të gjitha aktivitetet e kundërligjshme dhe të respektohet rreptësisht Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura, për të parandaluar shkatërrimin e mëtejshëm të trashëgimisë së vlefshme fetare dhe kulturore dhe për të ruajtur trashëgiminë shekullore shpirtërore dhe kulturore të popullit ortodoks serb në Kosovë dhe Metohi,” përfundon deklarata.